Saltu al enhavo

Marksismo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Marksismo
ekonomika teorio
politika ideologio
skolo de ekonomiko
socialismo * komunismo
Partoj
Okcidenta Marksismo
klasika marksismo
ortodoksa marksismo
Malferma marksismo vd
v * d * r
Parto pri la Politikaj serioj pri
Komunismo

Politika portalo

v * d * r

Marksismo (germane Marxismus) estas politika ideologio, bazita sur la verkaro de Karolo Markso kaj Frederiko Engelso, kaj evoluigita de iliaj disciploj (interalie grave de V. I. Lenino), kiu konsistigas la sistemon de filozofiaj, ekonomikaj kaj soci-politikaj ideoj, kiu inkludas:

Filozofio

[redakti | redakti fonton]
Karolo Markso (1818-1883)
Frederiko Engelso (1820-1895)
G.W.F. Hegel

Dialektika materiismo

[redakti | redakti fonton]
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Dialektika materiismo.

Marksismo staras sur la materiisma vidpunkto, t. e. gi opinias la estadon, la materion primaraj, la pensadon -- sekundara. La konscio estas eco de alte organizita materio reflekti la realon, tial gi mem, kiel eco, ne estas materio kaj ne redukteblas al iu el materiaj procezoj, kusantaj en gia bazo. Tiuj materiaj procezoj estas:

  1. praktika agado de la socio,
  2. alta nerva agado,
  3. la dua signala sistemo.

La konscio ne nur reflektas la mondon, sed ankau sangas gin, car, estante kreita de homa agado, faras al gi retroan determinan influon.

La fonto de la marksisma materiismo estis la materiismo de Ludwig Feuerbach, tamen en marksismo la antaumarksa materiismo estis plievoluigita. Oni opinias korekti jenajn mankojn:

  • nehistorieco, nekompreno de disvolvigo, evoluo;
  • kontempleco, nekompreno de la rolo de la praktiko, de tio, ke subjekto sangas objekton kaj sin mem;
  • nekompreno de esenco de la homo kiel de aro de sociaj rilatoj.

La dialektikon Markso kaj Engelso prenis de Hegel (kiu estis evoluiganta gin el la vidpunkto de objektiva ideismo), sed ili rekreis gin sur materiisma bazo, kaj gi perdis multajn karakterizajn trajtojn kaj kategoriojn de hegelismo.

,, ...la hegela dialektiko estis renversita, kaj pli bone dirante -- ree starigita sur la piedojn, car antaue gi staris sur la kapo "
-- Frederiko Engelso[1].

Dialektika materiismo konceptas la naturon kiel tutajon, en kiu objektoj kaj fenomenoj estas interligitaj kaj interkondicitaj. Cio en la naturo movigas kaj sangigas: io aperas kaj ciam evoluas, samtempe io formortas kaj malaperas.

En marksismo dialektiko estas la plej generalaj legoj de igado kaj evoluo de la naturo, de la socio, de la homa pensado:

  1. Unueco kaj interbatalado de kontrauajoj.
    Ci tiu lego malkovras la fonton de evoluo. Evoluon kauzas internaj kontrauecoj (antinomioj), kiujn neeviteble entenas ciuj objektoj kaj fenomenoj de la naturo: cio havas siajn pozitivajn kaj negativajn, malaperantajn kaj disvolvigantajn, kontrauantajn unu al la alia, reciproke ekskludantajn kaj samtempe reciproke penetrantajn flankojn kaj tendencojn, kaj interna batalado inter ili estas la esenco de evoluo.
  2. Transiro de kvantaj sangoj en kvalitajn.
    Ci tiu lego montras la mehanismon de evoluo. Evoluo de la naturo estas procezo, en kiu rezulte de etaj, nerimarkeblaj kaj iom-post-iomaj kvantaj sangoj subite okazas salto en novan kvaliton (kvalita salto), rompo de kontinueco.
  3. Negado de negado.
    Tiu ci lego montras direkton de evoluo. Ciun novan etapon de evoluo karakterizas negado de la pasita etapo, sed tia negado (dialektika negado, "demeto" [germ. Aufheben, "cesigo"]), kiu konservas trajtojn de la pasita etapo, ligon, unuecon kun gi. Siavice, la nova etapo poste same estas negata, kaj tiamaniere evoluo kvazau ripetas jam pasitajn stupojn, sed alie, sur pli alta bazo. Evoluo iras ne lau rekta linio, nek lau cirklo, sed lau leviganta spiralo.

La materiisma kompreno de historio (historia materiismo)

[redakti | redakti fonton]
Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Historia materiismo.
,, Se materiismo generale klarigas la konscion el la estado, sed ne inverse, do en apliko al la socia vivo de la homaro materiismo postulis klarigon de la socia konscio el la socia estado. "
-- Lenino[2]

Marksismo traktas la homon kiel derivajon de la socio, kiel produkton kaj subjekton de la socia labora agado. La homo estas aro de ciuj sociaj rilatoj.

Marksismo opinias la laboron la determina kondico de transformigo de la homsimila simio en la homon. La bestoj ne kapablas fari radikajn sangojn en kondicoj de sia ekzisto, ili adaptigas al la cirkauanta medio, kiu determinas ilian vivmanieron. Sed la homo ne simple adaptigas al donitaj kondicoj, sed, unuigante en komuna laboro, transformas ilin konforme al siaj konstante evoluantaj bezonoj, kreas mondon de materia kaj spirita kulturo. La kulturo estas kreata de la homo en la sama grado, en kiu la homo mem estas formata de la kulturo.

Historie kreigintaj normoj de juro, moralo, ciutaga vivo, reguloj de pensado k.t.p. formas konduton kaj menson de homo, faras el aparta homo reprezentanton de certa vivmaniero, kulturo kaj psika tipo. Homo ne estas izolita estajo, li estas ciuflanke engagita en kontakton, komunikadon kun la socio, ec kiam li restas sola kun si mem. Konscio de homo pri si mem kiel pri homo ciam efektivigas pere de lia rilato al aliaj homoj. Ciu aparta homo estas neripetebla individuo, kaj samtempe li portas en si iun genran (gentan) esencon.

Antau la apero de marksismo en ideoj pri la socio plene regis ideismo. Ec materiistoj antau Markso ne estis materiistoj en kompreno de la socia vivo.

La plej gravaj principoj de historia materiismo estas jenaj:

  • marksismo agnoskas primarecon de la materia vivo de la socio -- de la socia estado -- rilate al la socia konscio, kaj aktivan rolon de la dua en la socia vivo;
  • marksismo apartigas el la tuta aro de sociaj rilatoj la produktadajn rilatojn kiel ekonomian strukturon de la socio, kiuj determinas, finfine, ciujn ceterajn rilatojn inter homoj, kaj donas objektivan bazon por ilia analizo;
  • marksismo historie aliras al la socio, t.e. gi agnoskas evoluon en historio kaj komprenas gin kiel laulegan naturhistorian procezon de movigo kaj sangigo de soci-ekonomiaj formacioj;
  • marksismo konceptas, ke la historion faras homoj, laborantaj amasoj, kaj la fundamenton kaj la fonton de instigaj motivoj de ilia agado oni devas serci en materiaj kondicoj de socia produktado de ilia vivo.

Markso formulis la legon, ke produktadaj rilatoj (rilatoj de homoj pro produktado de materiajoj) konformas al nivelo de evoluo kaj al karaktero de produktivaj fortoj (aro da produktorimedoj kaj homoj, okupitaj en produktado).

,, En socia produktado de sia vivo homoj ekpartoprenas en certaj, necesaj, de ilia volo ne dependaj rilatoj -- produktadaj rilatoj, kiuj konformas al certa stupo de evoluo de iliaj materiaj produktivaj fortoj. Aro de tiuj produktadaj rilatoj konsistigas ekonomian strukturon de la socio, realan bazon, sur kiu staras jura kaj politika superstrukturo kaj al kiu respondas certaj formoj de socia konscio. Maniero de produktado de materia vivo kondicas sociajn, politikajn kaj spiritajn procezojn de la vivo generale. Ne la konscio de la homoj determinas ilian estadon, sed, inverse, ilia socia estado determinas ilian konscion. "
-- K. Markso [3]

Produktivaj fortoj determinas produktadajn rilatojn. La konformo de produktadaj rilatoj al nivelo de produktivaj fortoj necesas por normala funkciado kaj evoluo de la produktivaj fortoj. Tamen, evoluante en kadroj de la donitaj produktadaj rilatoj, la produktivaj fortoj sur certa stupo de sia evoluo komencas kontraui al ili. "El formoj de disvolvigo de produktivaj fortoj tiuj rilatoj transformigas en iliajn katenojn. Tiam venas epoko de socia revolucio. Kun sangigo de la ekonomia bazo pli au malpli rapide okazas renverso en la tuta grandega superkonstruajo"[3].

Tamen historia materiismo tute ne konceptas ekonomion la sola aktiva forto en historio. Historia materiismo postulas konsideri relativan memstarecon de diversaj sociaj fenomenoj. La dependo de la spirita vivo -- de la materia, de la superkonstruajo -- de la bazo tute ne estas unuflanka. Historia materiismo pruvas grandegan rolon de ideoj, de la subjekta faktoro en la evoluo de la socio. Historio estas rezulto de komplika interagado de diversaj sociaj fenomenoj, sociaj fortoj. Sed la maniero de materia produktado ciam estas la bazo de interagado de ciuj flankoj de la socia vivo, kaj finfine determinas karakteron de la socio kaj generalan direkton de la historia procezo.

La plej grava kategorio de historia materiismo estas la nocio de soci-ekonomia formacio -- historie determinita stupo en evoluo de la homa socio, karakterizata per specifa nur por gi maniero de produktado kaj per kondicitaj de tiu maniero sociaj kaj politikaj rilatoj, juraj normoj kaj institucioj, kaj ankau per ideologio. Tiu nocio permesas apartigi tion komunan, kio ekzistas en ordoj de diversaj landoj, trovigantaj sur sama stupo de historia evoluo, kaj per tio apliki en historia esploro tutsciencan kriterion de ripeteblo, aliri al ekkono de objektivaj legoj de evoluo de la socio. Ciu soci-ekonomia formacio estas siaspeca "socia organismo", kies specifecon determinas, unuavice, materiaj produktadaj rilatoj, konsistigantaj la bazon de la formacio. La bazo kreas kvazau "ekonomian skeleton" de la socia organismo, kaj ties "karnon kaj sangon" konsistigas aperanta sur tiu ci bazo superstrukturo (aro da ideologiaj, politikaj, moralaj, juraj, t.e. sekundaraj, rilatoj; da ligitaj kun ili organizajoj kaj institucioj -- la stato, la justico, la eklezio k.t.p.; da diversaj emocioj, humoroj, ideoj, teorioj, sume konsistigantaj socian psikon kaj ideologion de tiu ci socio). La bazo kaj la superstrukturo kun sufica difiniteco kaj kompleteco karakterizas specifecon de ciu formacio, ties kvalitan diferencon disde aliaj formacioj.

Marksismo distingas jenajn soci-ekonomiajn formaciojn:

Post la prakomunuma formacio rezulte de divido de laboro kaj apero de privata proprieto kreigis kontraueco de ekonomiaj interesoj de individuoj, socia neegaleco, la socio evoluis spontanee. Gi eniris en la antagonisman periodon de sia historio. Homoj estis fiksataj ce certaj laboriloj kaj ce diversaj specoj de ciam pli diferencanta agado preter ilia volo kaj konscio, pro blinda neceso de disvolvo de produktado. La antagonisma divido de laboro kondukas al la forfremdigo for de homo de ciuj aliaj specoj de agado, krom relative malvasta sfero de lia laboro. Kreataj de homoj materiaj kaj spiritaj valoroj, kaj ankau la sociaj rilatoj mem foriras el sub ilia rego kaj komencas domini ilin.

Ciuj sociaj formacioj, post la prakomunuma (krom la estonta komunisma) bazigas sur antagonisma divido de laboro, sur ekspluatado kaj antagonismo de klasoj.

Lau difino de Lenino, klasoj estas "grandaj grupoj da homoj, diferencantaj lau ilia loko en historie difinita sistemo de socia produktado, lau ilia rilato (plejparte fiksita kaj formaligita en legoj) al produktorimedoj, lau ilia rolo en socia organizo de laboro, kaj, sekve, lau manieroj de ricevado kaj ampleksoj de tiu parto de socia rico, kiun ili disponas. Klasoj estas tiaj grupoj da homoj, el kiuj unu povas al si alproprigi laboron de la alia, pro diferenco de ilia loko en certa sistemo de ekonomio"[4].

Lau Markso, cia historia batalo en ajna ideologia sfero estas pli au malpli klara esprimo de batalo de sociaj klasoj.

La fonto de klasbatalo estas kontraueco de interesoj de klasoj. Depende de karaktero de tiu kontraueco oni distingas klasojn antagonismajn (nepacigeblajn) kaj neantagonismajn. Antagonismaj estas, unuavice, rilatoj inter la cefaj klasoj de ciuj formacioj, bazigantaj sur ekspluatado de homo fare de homo: la sklavoj -- la sklavposedantoj, la kamparanoj -- la feudoj, la proletaro -- la burgaro. Antagonismaj povas esti ankau rilatoj inter dominantaj klasoj de formacioj, anstatauantaj unu la alian (ekzemple, inter la feudoj kaj la burgaro), se iliaj radikaj interesoj estas nekunigeblaj. Transiro de unu formacio al alia realigas per socia revolucio, kiu ciam estas rezulto kaj supera manifestigo de klasbatalo.

Politika ekonomio

[redakti | redakti fonton]
La Kapitalo, la unua volumo de la cefverko de Karl Marx
Adam Smith estis filozofo kaj fondinto de la klasika ekonomika skolo.
David Ricardo estis reprezentanto de la klasika ekonomika skolo.

La esplorobjekto de la marksisma politika ekonomio estas historie disvolvigantaj kaj anstatauantaj unu la alian sociaj manieroj de produktado, au sistemoj de produktadaj rilatoj.

La metodo de la marksisma politika ekonomio estas la dialektika metodo kiel reflekto de la objektiva dialektiko (generalaj legoj de igado, evoluo kaj pereo) de produktadmaniero.

La fonto de la marksisma politika ekonomio estis la politika ekonomio de Adam Smith kaj David Ricardo, speciale, la ellaborita de ili labora teorio de valoro.

La cefa objekto de esploro de Markso kaj Engelso en sfero de politika ekonomio estas la kapitalisma produktadmaniero (kvankam dum gia esplorado Markso kaj Engelso metis komencon ankau por politika ekonomio de antaukapitalismaj produktadmanieroj).

La cefa verko, esploranta la kapitalisman produktadmanieron, estas "La kapitalo" de K. Markso.

Varo kaj valoro, la labora teorio de valoro, konkreta kaj abstrakta laboro

[redakti | redakti fonton]

La deirpunkto en esploro de kapitalismaj produktadaj rilatoj ce Markso estis analizo de la varo, car la varo historie kaj logike antauas la kapitalon, estante ties germa formo.

Varo estas produkto de laboro, produktita por intersango.

,, Varo estas, 1-e, ajo, kontentiganta iun bezonon de homo; 2-e, ajo, intersangata al alia ajo. Utileco de ajo faras gin uzvaloro. "
-- Lenin[2]

Kiel uzvaloroj varoj diferencas nur kvalite, car ili kontentigas malsamajn bezonojn de homoj, sed ne diferencas kvante, car ili estas heterogenaj kaj rekte ne kunmezureblaj.

Valoro de varo fenomene montras sin kiel intersangvaloro, t. e. kiel eco de varo intersangigi al aliaj varoj.

,, Intersangvaloro... estas antau cio rilato, proporcio en intersango de iu kvanto da uzvaloroj de unu speco al iu kvanto da uzvaloroj de alia speco. Ciutaga sperto montras al ni, ke milionoj kaj miliardoj da tiaj intersangoj egaligas ciam ciujn kaj ciajn, plej diversajn kaj nekompareblajn inter si, uzvalorojn unu al la alia. Kio do estas komuna inter tiuj malsamaj ajoj, ciam egaligataj unu al la alia en difinita sistemo de sociaj rilatoj? Komuna inter ili estas tio, ke ili estas produktoj de laboro. Intersangante produktojn, homoj egaligas plej malsamajn specojn de laboro. "
-- Lenin[2]

Do, la esenco de valoro estas la realigita kaj materiigita en varo socia laboro de varproduktantoj.

,, Produktado de varoj estas sistemo de sociaj rilatoj, en kiu apartaj produktantoj kreas malsamspecajn produktojn (socia divido de laboro), kaj ciuj ci produktoj estas egaligataj unu al la alia dum intersangado. Sekve, tio komuna, kio estas en ciuj varoj, estas ne konkreta laboro de iu fako de produktado, ne laboro de unu speco, sed abstrakta homa laboro, la homa laboro generale. Tuta labora forto de difinita socio, prezentita en sumo de valoroj de ciuj varoj, estas la sama labora forto: miliardoj da faktoj de intersangado pruvas tion. Kaj, sekve, ciu aparta varo montrigas nur kiel certa ono de socie necesa labortempo. "
-- Lenin [2]

Socie necesa laboro (labortempo) estas laboro, elspezata por produktado de iu varo ce socie normalaj (mezumaj) kondicoj de produktado, t. e. ce:

  1. mezuma nivelo de tehniko,
  2. mezuma intenseco de laboro kaj
  3. mezuma lerteco de laborantoj.
,, Grandon de valoro determinas kvanto de socie necesa laboro, au labortempo, socie necesa por produktado de difinita varo, de difinita uzvaloro. "
-- Lenin [2]

La lego de vara produktado, regulanta intersangadon de varoj konforme al kvanto de socie necesa laboro, elspezita por ilia produktado, nomigas lego de valoro.

Do, la duecan karakteron de la varo (uzvaloro kaj intersangvaloro) determinas la dueca karaktero de laboro de varproduktantoj.

Uzvaloro de varo estas rezulto de konkreta laboro, t. e. de iu utila laboro, kreanta ajon, kontentigantan tiun au alian bezonon de homo. Guste specifecoj de iu speco de konkreta laboro determinas specifan uzvaloron de gia produkto.

Tamen intersangan valoron (au simple valoron) de varo kreas abstrakta laboro. Abstrakta laboro estas laboro generale, laboro en ajna formo kiel elspezo de homaj fortoj; abstrakta laboro estas kvanta karakterizajo de laboro de produktantoj de malsamaj varoj, abstraktanta kvalitajn diferencojn. Tial gi permesas egaligi unu al la alia varojn, kiuj estas produktoj de plej malsamaj specoj de laboro.

Abstrakta laboro estas socia, ekonomia fenomeno, propra nur al vara produktado. En vara produktado varoj, kiel rezultoj de elspezo de laborforto de senperaj varproduktantoj, plenumas specialan socian funkcion -- ligas produktantojn inter si per merkato.

Nur per intersango de varoj surbaze de la lego de valoro igas ebla socia takso de rezultoj de mastrumado de apartaj produktantoj. Tiamaniere, ekonomiaj rilatoj inter homoj en kondicoj de vara produktado, bazitaj sur privata proprieto, neeviteble ricevas formon de rilatoj inter ajoj. Okazas tiel nomata materiigo de produktadaj rilatoj, vara feticismo, mistika rilato al varo kiel al supernatura forto; gin naskas la vara formo, kiu sirmas tion, ke varproduktantoj dependas de la merkato.

Interrilato de mendado kaj ofertado.

Mono estas speciala varo, en kiu esprimigas valoro de ciuj aliaj varoj kaj kiu intersangigas al ili (universala ekvivalento). Historie la rolo de universala ekvivalento fiksigis ce noblaj metaloj, kiuj igis mono.

Valoro de varo, esprimita en mono, estas gia prezo .

En kondicoj de vara produktado merkataj prezoj deflankigas de la valoro rezulte de konkurenca lukto, sub influo de mendado kaj ofertado (postulado kaj proponado). Levigo de merkata prezo super la valoron stimulas kreskon de ofertado, kaj sekve, -- kreskon de produktado de varoj. Deflankigo de merkata prezo sub la valoron kauzas redukton de produktado de varoj. Rezulte prezoj oscilas cirkau la valoro, kiu estas "la gravita centro" de prezoj.

Funkcioj de mono estas jenaj:

  1. Mezurilo de valoro.
    Mono kiel universala ekvivalento mezuras valoron de ciuj aliaj varoj. Tamen ne mono faras varojn kunmezureblaj, sed socie necesa laboro, elspezita por produktado de varoj, kreas kondicojn de ilia egaligo. Entenata en varo socie necesa laboro difinigas dum produktado per kunmezurado de varoj unu kun alia antau momento de ilia vendo.
  2. Rimedo de cirkulado.
    Partopreno en agoj de acetado kaj vendado. Malsame de la unua funkcio, kie varoj estas idee taksataj en mono antau komenco de ilia cirkulado, dum cirkulado de varoj mono devas ceesti reale. Vara cirkulado inkludas:
    1. vendon de varo, t. e. transformon de gi en monon (V - M), kaj
    2. aceton de varo, t. e. transformon de mono en varojn (M - V).
      En tiu procezo mono ludas rolon de peranto en intersango. Funkciado de mono kiel rimedo de cirkulado kreas kondicojn, por ke varproduktanto superu individuajn, tempajn kaj spacajn limojn, kiuj karakterizas rektan intersangon de varo al varo. Mono ciam restas en intersangado kaj sencese gin priservas. Tio signifas, ke mono akcelas evoluon de vara intersangado.
  3. Rimedo de akumulado kaj konservado.
    Mono, estante universala ekvivalento, t. e. garantiante al gia posedanto ricevon de ajna varo, igas universala realigo de socia rico. Tial al homoj aperas strebo al ilia akumulado kaj konservado. Por kreado de trezoroj mono estas eligata el la cirkulado.
  4. Rimedo de pagado.
    Varoj ne ciam estas vendataj kontrau kontanta mono. Aperas neceso de acetado kaj vendado de varo kun prokrasto de pago, t. e. kredite. Mono kiel rimedo de pagado havas specifan formon de movigo: V - S, kaj post anticipe kondicita tempo S - M (kie S estas suldatesto). En tia intersango ne ekzistas renkonta movigo de mono kaj varo, amortizo de suldo estas fina etapo en la procezo de aceto-vendo.
  5. Monda mono.
    Rimedo de kontado inter statoj.

Car en kapitalismo mono rolas kiel universala formo de rico, tio kauzas monan feticismon (kulton de mono) -- disvolvitan formon de vara feticismo.

Kapitalo kaj plusvaloro

[redakti | redakti fonton]

"Sur certa stupo de evoluo de vara produktado mono igas kapitalo. Formulo de vara cirkulado estis: V (varo) - M (mono) - V (varo), t. e. vendo de unu varo por aceto de la alia. Generala formulo de kapitalo estas, male, M - V - M', t. e. aceto por vendo (kun profito). Markso nomas plusvaloro tiun kreskon de komenca valoro de mono, sendata en cirkuladon. La fakto de tiu "kresko" de mono en kapitalisma cirkulado estas komune konata. Guste tiu "kresko" transformas monon en kapitalon, kiel specialan, historie determinitan, socian rilaton de produktado" [2]. Do, kapitalo estas valoro, donanta plusvaloron.

,, Plusvaloro ne povas aperi el vara cirkulado, car tiu konas nur intersangon de ekvivalentoj, ne povas gi aperi ankau el altigo de prezo, car reciprokaj perdoj kaj gajnoj de acetantoj kaj vendantoj ekvilibrigus, dum temas guste pri amasa, mezuma, socia fenomeno, sed ne pri individua. Por ricevi plusvaloron, <>, tian varon, procezo de uzado de kiu estus samtempe procezo de kreado de valoro. Kaj tia varo ekzistas. Tio estas labora forto de homo. Gia uzado estas laboro, kaj laboro kreas valoron. Posedanto de mono acetas laborforton kontrau ties valoro, kiun determinas, samkiel valoron de ajna alia varo, socie necesa labortempo, necesa por ties produktado (t. e. valoro de vivtenado de laboristo kaj de lia familio). Acetinte laborforton, posedanto de mono rajtas uzadi gin, t. e. laborigi gin dum tuta tago, ekzemple, dum 12 horoj. Tamen laboristo dum 6 horoj ("necesa" labortempo) kreas produkton, kompensantan lian vivtenadon, kaj dum sekvaj 6 horoj ("plusa" labortempo) kreas nepripagitan de kapitalisto "plusan" produkton au plusvaloron. Sekve, en kapitalo, el vidpunkto de produktada procezo, necesas distingi du partojn: konstantan kapitalon, elspezatan por produktadaj rimedoj (masinoj, laboriloj, kruda materialo k. t. p.) -- gia valoro (tuj au po partoj) sensange transiras al preta produkto -- kaj varian kapitalon, elspezatan por laborforto. Valoro de tiu kapitalo ne restas sensanga, sed kreskas en procezo de laboro, kreante plusvaloron. Tial por esprimo de grado de ekspluatado de laborforto fare de kapitalo necesas kompari plusvaloron ne kun tuta kapitalo, sed nur kun varia kapitalo. Kvoto de plusvaloro, kiel nomas Markso tiun rilaton, estos, ekz., en nia ekzemplo 6/6, t. e. 100%. "
-- Lenino [2]

Kapitalo aperas sur tia stupo de vara produktado, kiam laborforto igas varo.

,, Historia premiso de apero de kapitalo estas, unue, akumulo de certa monsumo en manoj de apartaj personoj ce relative alta nivelo de evoluinteco de vara produktado generale kaj, due, ekzisto de laboristo, "libera" en du sencoj, libera de ajnaj baroj au limigoj de vendado de laborforto kaj libera de tero kaj generale de produktadaj rimedoj, senmastruma laboristo, laboristo-"proleto", kiu ne povas ekzisti alie, ol per vendo de sia laborforto. "
-- Lenino [2]

K. Markso demonstris kvalitan diferencon inter konstanta kaj varia kapitaloj, t. e. inter tiu parto de komence avancita kapitalo, kiu estas destinita por akiro de produktadaj rimedoj, kaj tiu gia parto, kiu estas uzata por aceto de laborforto. Li montris, ke produktadaj rimedoj mem ne kreas novan valoron. En procezo de produktado ilia valoro nur estas transportata al nove kreata produkto (varo) sen ajna alkresko. Novan valoron kreas specifa varo -- laborforto en procezo de gia uzado, t. e. rezulte de laboro de dungitaj laboristoj. Tiamaniere, valoro de produktadaj rimedoj (konstanta kapitalo -- c) restas en procezo de produktado sensanga, kaj valoro de laborforto (varia kapitalo -- v) kreskas je grando de plusvaloro (m). Dum konstanta kapitalo servas nur kiel premiso por kreo de plusvaloro, varia kapitalo kreas plusvaloron. La divido de kapitalo al konstanta kaj varia unuafoje estis farita de Markso. Gi montras, ke nur dunga laboro kreas plusvaloron, senkompense alproprigatan de kapitalisto; la fonto de kapitalisma profito kaj de enspezoj de ciuj ekspluatantaj klasoj estas nepripagita laboro de dungataj laboristoj.

,, Pligrandigo de plusvaloro eblas per du cefaj artifikoj: per plilongigo de labortago ("absoluta plusvaloro") kaj per mallongigo de necesa labortago ("relativa plusvaloro"). "
-- Lenino [2]

Mezuma profitkvoto kaj prezoj de produktado

[redakti | redakti fonton]

En la 3-a volumo de "La kapitalo" estis solvita la demando pri kreigo de mezuma profitkvoto surbaze de la lego de valoro.

Oni diskutas, ke kapitaliston ne interesas diferenco inter konstanta kaj varia kapitaloj, car por li ili ambau estas nur investo de mono. Tial kapitaliston interesas precipe profitkvoto -- rilato de plusvaloro (profito) al la tuta kapitalo, investita en la entreprenon.

En diversaj fakoj de produktado kapitaloj povas doni diversajn profitkvotojn. Tamen ciu kapitalisto strebas ricevi pli grandan profiton rilate al tuta investita kapitalo (sendepende de ties konsisto). Tial ce eblo de libera transiro de kapitalo el unu fako en alian okazas transfluo de kapitalo el fako kun malpli granda profitkvoto en fakon kun pli granda profitkvoto. En tiuj fakoj, en kiujn okazas alfluo de kapitalo, kreskas produktado de varoj kaj pro konkurenco okazas malkresko de prezoj; kaj inverse, en la fakoj, el kiuj okazis forfluo de kapitalo, produktado malkreskas, sekve, prezoj kreskas kaj okazas altigo de profitkvoto. Tiamaniere, konkurenco inter kapitaloj kaj ilia libera transirado el unu fako en alian kondukas profitkvoton al la mezuma.

Pro tio, kvankam "sumo de valoroj de ciuj varoj de donita socio egalas al sumo de prezoj de varoj"[2], tamen "en apartaj entreprenoj kaj apartaj fakoj de produktado varoj, sub influo de konkurenco, estas vendataj ne lau iliaj valoroj, sed lau prezoj de amasproduktado (au produktadaj prezoj), kiuj egalas al elspezita kapitalo plus mezuma profito"[2].

Tiamaniere, car profito, ricevata de kapitalistoj de aparta fako, igas ne egala al plusvaloro, produktata en tiu fako, evidentigas, ke kapitalistoj de unuj fakoj alproprigas parton de plusvaloro, produktita en aliaj fakoj. Tio signifas, ke la klaso de kapitalistoj entute ekspluatas la klason de laboristoj entute.

,, Altigo de rendimento de laboro signifas pli rapidan kreskon de konstanta kapitalo kompare kun la varia. Kaj car plusvaloro estas funkcio de nur sola varia kapitalo, do estas kompreneble, ke profitkvoto (rilato de plusvaloro al la tuta kapitalo, sed ne al ties nur varia parto) havas tendencon al malkresko. Markso detale analizas tiun tendencon kaj vicon da sirmantaj gin au kontrauagantaj al gi cirkonstancoj. "
-- Lenino [2]

Kapitalismo

[redakti | redakti fonton]

Kapitalismo, el la vidpunkto de marksismo, estas soci-ekonomia formacio, bazita sur privata proprieto de produktadaj rimedoj kaj sur ekspluatado de dunga laboro fare de kapitalo.

La cefaj distingiloj de kapitalismo estas: dominado de var-monaj rilatoj kaj de privata proprieto de produktadaj rimedoj, ekzisto de evoluinta socia divido de laboro, kresko de kolektivigo de produktado, transformo de laborforto en varon, ekspluatado de dungitaj laboristoj fare de kapitalistoj. La celo de la kapitalisma produktado estas alproprigo de plusvaloro, kreata de laboro de dungitaj laboristoj.

Kiel laulega stadio en historia evoluo de la socio, kapitalismo ludis siatempe progresan rolon. Gi detruis patriarkajn kaj feudajn rilatojn inter homoj, kiuj bazigis sur persona dependo, kaj anstatauigis ilin per monaj rilatoj. Kapitalismo kreis grandajn urbojn, draste plimultigis urban logantaron per la vilaga, neniigis feudan diserigitecon, kio kauzis kreigon de burgaj nacioj kaj centrigitaj statoj, levis sur pli altan stupon rendimenton de socia laboro.

La cefa kontraueco de kapitalismo estas la kontraueco inter socia karaktero de produktado kaj privatkapitalisma formo de alproprigo de giaj rezultoj. Tiu kontraueco naskas anarkion de produktado, senlaborecon, ekonomiajn krizojn, nepacigeblan batalon inter la cefaj klasoj de la kapitalisma socio -- la proletaro kaj la burgaro -- kaj kondicas historian kondamnitecon de la kapitalisma sociordo, kreante objektivajn premisojn de nova sociordo, bazita sur socia proprieto de produktadaj rimedoj.

Metabola rompigo estas nocio devenanta de Marx pri la "neriparebla rompigo en la interdependa procezo de socia metabolo",[5] t.e. la slosila koncepto de tendencoj al ekologia krizo en kapitalismo.

Scienca komunismo

[redakti | redakti fonton]

Scienca komunismo (au scienca socialismo) estas unu el la tri konsistigaj partoj de marksismo, esploranta socian movadon, strebantan al likvido de kapitalismo kaj al konstruo de komunisma socio. Scienca komunismo montras realan, bazitan sur scienco vojon al likvido de ekspluatado de homo fare de homo kaj al enkonduko de nova, sen kapitalismaj kontrauecoj, organizo de la socio, pri kiu revis adeptoj de Utopia socialismo (nome Owen, Saint-Simon, Fourier).

Kiel parto de marksismo, scienca komunismo apogigas al konkludoj de du aliaj giaj partoj -- marksismaj filozofio kaj politika ekonomio. Speciale grandan signifon por scienca komunismo havas la teorio de klasbatalo kaj la teorio de plusvaloro.

,, ...neeviteblon de transformigo de la kapitalisma socio en la socialisman Markso deduktas tute kaj senescepte el la ekonomia lego de movigo de la moderna socio. Kolektivigo de laboro, en miloj da formoj iranta antauen ciam pli kaj pli rapide... -- jen la cefa materia bazo de la neevitebla veno de socialismo. La intelekta kaj morala motoro, la fizika plenumanto de tiu transformigo estas la proletaro, edukata de kapitalismo mem. Gia batalo kontrau la burgaro, manifestigante en diversaj kaj ciam pli enhavricaj formoj, neeviteble igas politika batalo, direktita al konkero de politika potenco fare de la proletaro ("diktatoreco de la proletaro"). Kolektivigo de produktado ne povas ne kauzi transiron de produktadaj rimedoj en proprieton de la socio... Grandega kresko de rendimento de laboro, redukto de labortago, anstatauigo de restajoj, ruinoj de eta, primitiva, diserigita produktado per kolektiva perfektigita laboro -- jen rektaj konsekvencoj de tiu transiro. "
-- Lenino [2]

Klasbatalo

[redakti | redakti fonton]

Marksismo opinias klasbatalon la movanta forto de evoluo de socio, dividita al antagonismaj klasoj.

,, ...ajna historia batalo -- cu gi farigas en politika, religia, filozofia au ajna alia ideologia sfero -- reale estas nur pli au malpli klara esprimo de batalo de sociaj klasoj, kaj la ekziston de tiuj klasoj kaj samtempe ilian kolizion inter si siavice kondicas grado de evoluo de ilia ekonomia stato, karaktero kaj maniero de produktado kaj determinata de gi intersangado "
-- F. Engelso [6].

Lau marksisma vidpunkto, kapitalismo simpligis kaj nudigis klasajn kontrauecojn, kontraustariginte unu al la alia du grandajn klasojn -- la burgaron kaj la proletaron. La proletaro estas la unua el la subpremataj klasoj, kies klasbatalo ricevas vere internacian karakteron kaj tutmondan skalon.

Cefaj formoj de la proletara klasbatalo estas la ekonomia, la politika kaj la ideologia.

  1. La ekonomia klasbatalo estas batalo por profesiaj interesoj de laboristoj (altigo de salajro, redukto de labortago, plibonigo de laboraj kondicoj k.t.p.). Gi kontrauagas al ofensivo de entreprenistoj al vivaj kondicoj de laboristoj, preparas laboristojn al batalo por pli vastaj celoj, helpas al ilia revolucia eduko kaj organizo.
  2. La politika klasbatalo estas la plej alta formo de la proletara klasbatalo. Specialajoj de tiu formo konsistas, unue, en tio, ke gi signifas batalon por la radikaj interesoj de la proletaro. Due, la politika klasbatalo estas tutklasa batalo; gi signifas jam ne batalon de laboristoj de apartaj entreprenoj kontrau sia mastro, sed batalon de la tuta proleta klaso kontrau la klaso de kapitalistoj. Trie, en la politika batalo kreigas partio -- la plej alta formo de klasa organizo de la proletaro. La plej cefa en la politika klasbatalo de la proletaro estas batalo por establo kaj firmigo de sia potenco.
  3. Atingo de tiu celo ne eblas sen la ideologia klasbatalo, kies unua tasko estas liberigi la proletaron el sub influo de burga ideologio. La ideologia batalo devas enporti en proletajn amasojn socialisman ideologion, kio estas necesa por transformo de spontanea klasbatalo en ties konscian formon.

Socialisma revolucio kaj transiro al komunisma socio

[redakti | redakti fonton]

Transiro de unu formacio al alia realigas per socia revolucio, kiu en tuta diverseco de giaj formoj ciam estas rezulto kaj supera manifestigo de klasbatalo.

Socia revolucio estas radika renverso en vivo de la socio, kiu signifas faligon de la kadukiginta kaj establon de la nova, progresa sociordo. Socia revolucio finas procezon de evoluo, de poioma maturigo en profundo de la malnova socio de elementoj au premisoj de la nova sociordo; gi solvas kontrauecon inter novaj produktivaj fortoj kaj malnovaj produktadaj rilatoj, rompas la kadukigintajn produktadajn rilatojn kaj fiksantan ilin politikan superstrukturon, malfermas liberan vojon al plua evoluo de la produktadaj fortoj. La malnovajn produktadajn rilatojn subtenas iliaj portantoj -- la regantaj klasoj, kiuj gardas la kadukigintan ordon per forto de stata potenco. Tial, por malbari la vojon al la socia evoluo, progresemaj klasoj devas renversi la ekzistantan statan ordon.

Lenino difinis revolucian situacion kiel aron da objektivaj kaj subjektivaj kondicoj, kreigantaj en socio antau revolucio:

  1. krizo de la supraj tavoloj, t. e. neeblo por regantaj klasoj konservi sian regadon en sensanga aspekto, la situacio, kiam la supraj tavoloj ne povas, kaj la malsupraj tavoloj ne deziras vivi malnove;
  2. abrupta akrigo super ordinara nivelo de mizero kaj suferoj de subpremataj klasoj;
  3. grava kresko de aktiveco de popolamasoj, ilia preteco al memstara revolucia kreado.

La profunda bazo de revolucia situacio estas konflikto inter produktivaj fortoj kaj produktadaj rilatoj, sed senpere gin kauzas interrilatoj de klasoj.

Tempo de apero de revolucia situacio, ties formoj kaj rapideco de ties disvolvigo dependas de la tuta sistemo de soci-politikaj rilatoj: de stato de la stata masino, de firmeco de pozicioj de la reganta klaso, de forto de la revolucia klaso, de ties ligoj kun aliaj tavoloj de la popolo, de akumulita de gi politika sperto. Se progresemaj klasoj pro iuj kauzoj ne estas pretaj al aktivaj kaj organizitaj agoj, tiam en disvolvigo de revolucia situacio okazas malkresko, amasa revolucia ekscitigo estingigas, la reganta klaso trovas rimedojn por reteni la potencon en siaj manoj.

Socialisma revolucio estas la plej alta tipo de socia revolucio kaj radike diferencas disde ciuj revolucioj de pasintaj epokoj, car gi faras plej profundajn sangojn en la vivo de popoloj. La antauaj revolucioj nur anstatauigadis unu formon de ekspluatado per alia; socialisma revolucio likvidas ekspluatantajn klasojn kaj elradikigas ajnan ekspluatadon de homo fare de homo.

Socialisma revolucio komencigas en kondicoj de malesto de pretaj formoj de la nova maniero de produktado, kaj tial gi havas krean karakteron. Preno de la potenco fare de la proletaro estas nur komenco de revolucia transformado. Konstruado de la nova socio okupas tutan historian periodon de radikaj sociaj transformoj, kiun Markso difinis kiel specialan transiran periodon de kapitalismo al komunismo (al ties unua fazo, nun nomata socialismo). La transira periodo estas kvalita salto el kapitalismo al komunismo.

Ilo de konstruado de la nova socio dum la transira periodo en la politika sfero estas diktaturo de la proletaro.

La historie unua formo de proletara diktaturo estis la Pariza komunumo, kiu ricigis marksismon per valorega sperto, permesinta al Markso fari konkludon pri stata formo de la estonta socialisma socio.

Proletara diktaturo estas stata potenco de la proletaro, establata rezulte de likvido de la kapitalisma sociordo kaj detruo de la burga stata masino. La proletaro uzas sian potencon por subpremado de rezisto de ekspluatantoj, por firmigo de venko de la revolucio, por prevento de penoj restarigi potencon de la burgaro, por defensivo kontrau agresaj agoj de internacia reakcio. Tamen proletara diktaturo signifas ne nur perforton kaj precipe ne perforton. Gia cefa funkcio estas krea, konstrua. Diktaturo servas al la proletaro por altiri al si vastajn amasojn de laborantoj kaj entiri ilin en socialisman konstruadon, por revoluciaj transformoj en ciuj sferoj de la vivo: en ekonomio, kulturo, ciutaga vivo, por komunisma edukado de laborantoj kaj por konstruado de la nova, senklasa socio.

En la ekonomia sfero al la transira periodo respondas kunekzisto de socia kaj privata proprieto de produktadaj rimedoj, kunekzisto de plano kaj de var-monaj rilatoj, ce poioma redukto de la unuaj kaj kresko de la duaj.

Socialismo kaj komunismo

[redakti | redakti fonton]

Socialismo oni konvencie nomas la unuan, malsupran stadion de la komunisma soci-ekonomia formacio.

La komunisman soci-ekonomian formacion entute (kaj sekve, ankau socialismon, kiel gian malsupran stadion) karakterizas socia proprieto de produktadaj rimedoj, malesto de var-monaj rilatoj kaj de klasoj, plana mastrumado. Komunismo estas "unio de liberaj homoj, laborantaj per komunaj produktadaj rimedoj kaj lauplane elspezantaj siajn individuajn laborfortojn kiel unu socian laborforton" [7].

La stato, kiel aparato de perforto de reganta klaso, plu ekzistante dum la transira periodo, kiel diktaturo de la proletaro, kun malapero de klasoj devas formorti.

,, La unua ago, kun kiu la stato elpasas kiel efektiva reprezentanto de la tuta socio -- eksproprietigo de produktadaj rimedoj por la tuta socio, -- estos samtempe gia lasta memstara ago, kiel de stato. Enmiksigo de stata potenco en sociajn rilatojn igados en unu sfero post la alia nenecesa kaj cesos per si mem. Regadon super homoj anstatauos regado super ajoj kaj regulado de la produktada procezo. La stato ne estos "abolita", gi formortos "
-- F. Engelso [8].

Tamen la malsupra stadio de la komunisma formacio -- socialismo -- ankorau nur eliras el profundo de la kapitalisma socio, kaj tial gi konservas distribuadon lau laboro.

,, ... ciu aparta produktanto ricevas reen de la socio post ciuj subtrahoj guste tiom, kiom li mem donas al gi. Tio, kion li donis al la socio, konsistigas lian individuan laboran kvoton. Ekzemple, socia labortago estas sumo de individuaj laboraj horoj; individua labortempo de ciu aparta produktanto estas la liverita de li parto de la socia labortago, lia kvoto en gi. Li ricevas de la socio kvitancon pri tio, ke li liveris tioman kvanton da laboro (post subtraho de parto de lia laboro por sociaj fondusoj), kaj lau tiu kvitanco li ricevas el la socia stoko tioman kvanton da konsumajoj, al kiu estis elspezita la sama kvanto da laboro. La saman kvanton da laboro, kiun li donis al la socio en unu formo, li ricevas reen en alia formo "
-- K.Markso [9].
,, En la supera fazo de la komunisma socio, post kiam malaperos sklaviganta homon subigo de li al la divido de laboro; kiam malaperos kune kun tio la kontraueco de la mensa kaj la fizika laboro; kiam la laboro cesos esti nur rimedo por la vivo, sed igos mem la unua bezono de la vivo; kiam kune kun ciuflanka evoluo de individuoj kreskos ankau produktadaj fortoj kaj ciuj fontoj de socia rico ekfluos per plena torento, nur tiam eblos tute superi la malvastan horizonton de la burga juro, kaj la socio povos skribi sur sia standardo: Ciu lau kapabloj, al ciu lau bezonoj! "
-- K. Markso [9]

La antagonisma divido de laboro povas cesi nur ce du nepraj kondicoj:

  1. kiam produktadaj rimedoj transiras el privata al socia proprieto kaj venas fino al spontanea evoluo de la socio;
  2. kiam produktadaj rimedoj atingos tian stupon de evoluo, ke homoj cesos esti alkatenitaj al strikte difinitaj laboriloj kaj specoj de agado, cesos esti rektaj agentoj de produktado.

Kun tio estas ligitaj du radikaj sangoj: unue, cesas apartigo de homoj en laboro, la laboro plenskale igas senpere socia; due, la laboro ricevas vere krean karakteron, igas tehnika aplikado de scienco, kiam subjekto agas apud la procezo de produktado mem, ekposedas, regas gin. Tio estas du nepraj kondicoj de atingo de vera libero, de ciuflanka evoluo kaj firmigo de la homo kiel racihava estajo de la naturo.

Marksisma kompreno de la homo bazigas sur tio, ke la homo povas esti libera nur en libera socio, kie li ne nur estas rimedo de realigo de sociaj celoj, sed estas antau cio la celo mem. Idealon de tia socio marksismo vidas en komunisma socio, car nur en gi la homo ricevos rimedojn, donantaj al li eblon plene manifesti sian individuecon.

Markso indikis, ke produktada laboro devas igi samtempe ankau realigo de la subjekto. Certe, specialigo de laboraj procezoj neeviteble plu dauros kune kun vastigo de influo de la homoj al la naturo. Ekzemple, biologo ciam diferencos lau objekto kaj speco de la agado disde geologo. Tamen ili ambau, samkiel ciuj aliaj anoj de la socio, okupigados per libere elektita krea laboro. Ciuj homoj kunlaboros, kompletigante unu la alian kaj agante kiel subjektoj, racie regantaj fortojn de la naturo kaj de la socio, t. e. kiel veraj kreantoj.

Redukto de labortago kaj ega pligrandigo de libera tempo ebligos al homoj kune kun profesia krea laboro konstante okupigi per satataj specoj de agado: arto, scienco, sporto k. t. p. Tiel estos plene superita la unuflankeco, kauzata de la antagonisma divido de laboro, estos realigita ciuflanka kaj libera evoluo de ciuj homoj.

Praktiko de la socialismaj landoj de la 20-a jarcento

[redakti | redakti fonton]

Socialismaj revolucioj en la 20-a jarcento okazadis en landoj de malforte evoluinta kapitalismo, tie, kie kontrauecoj de kapitalismo estis speciale akraj kaj samtempe kie kapitalismo estis nesufice forta, por mildigi tiujn kontrauecojn. Tio donis al la socialismaj revolucioj eblon venki, sed la samo igis ankau la premiso de misformado kaj deflankigo de la marksisma teorio, car, unue, la venkintaj revolucioj devis solvadi parte taskojn de kapitalismo (ekzemple, la taskon de industriigo), due, la klasa bazo de la revolucioj estis sufice svaga, car ili okazadis precipe en la landoj kun dominanta kamparana logantaro kaj kun malalta nivelo de konscieco de la proletaro.

Kelkaj esploristoj[10],[11],[12]) opinias, ke la transira periodo en la "socialismaj landoj" ne estis finita kaj socialismo ne estis finkonstruita (malgrau oficialaj deklaroj), tamen apartaj elementoj de socialismo (tiaj kiel malesto de privata proprieto, plana ekonomio) ceestis, dum malestis aliaj (nome la socia proprieto de produktadaj rimedoj, diference disde la stata).

Tiamaniere, la finfinan malvenkon de la socialismaj revolucioj de la 20-a jarcento oni ne rajtas opinii malvenko de socialismo per si mem (kiu ankorau ne estis finkonstruita), nek des pli malkonfirmo de marksismo kiel teorio.

Tipoj de marksismo

[redakti | redakti fonton]

Austromarksismo

[redakti | redakti fonton]

Austromarksismo estis marksisma teoria tendenco, gvidata de Victor Adler, Otto Bauer, Karl Renner kaj Max Adler, membroj de la Socialdemokratia Partio de Austrio-Hungario kaj la Unua Respubliko Austra (de 1918 gis 1934). Gi estas konata pro sia teorio pri nacio kaj naciismo kaj gia provo akordigi tiujn kun socialismo en la imperia kunteksto. Tial, Otto Bauer elpensis la principon pri "nacia propra autonomeco" kiel manieron kolekti la geografie disigitajn membrojn de la sama nacio.

Novmarksismo

[redakti | redakti fonton]

Novmarksismo rilatas al diversaj teorioj, kiuj bazigas sur la verko de Karl Marx, rilatigante gin al la nuntempo kaj reinterpretante gin. Subtenantoj de tiaj teorioj nomigas novmarksistoj.[13]

Marksismo en la socio

[redakti | redakti fonton]

Marksisma feminismo estas skolo de feminismo, kiu koncentras sin al la enketado kaj klarigado de la manieroj kiel virinoj estas subpremitaj per sistemoj de kapitalismo kaj privata proprieto. Lau marksismaj feministoj, la liberigo de la virino eblas nur per radikala rekonstruo de la hodiaua, kapitalisma ekonomio, en kiu la plimulto el la laboro de virinoj estas nekompensita.

Aliaj konceptoj

[redakti | redakti fonton]

Marksismaj pensuloj

[redakti | redakti fonton]

Referencoj

[redakti | redakti fonton]
  1. | F. Engelso. <>.
  2. | 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 V. I. Lenino. "Karolo Markso (Mallonga biografia eseo kun prezento de marksismo)".
  3. | 3,0 3,1 K. Markso. "Al kritiko de politika ekonomio".
  4. | V. I. Lenino. "La granda iniciato".
  5. | Marx, Karl. Kapitalo, vol. III.
  6. | F. Engelso. Antauparolo al tria germana eldono: K. Markso. "La dek-oka de Brumero de Luiso Bonaparto".
  7. | K. Markso. La kapitalo. Vol. I.
  8. | F. Engelso. <> (Kontrau-During).
  9. | 9,0 9,1 K. Markso. Kritiko de la programo de Gotha.
  10. | V. Reusov. Al la demando pri tiel nomata sovetia hierarki-statismo. (ruslingve)
  11. | V. Reusov. Pri stata kaj socia proprieto. (ruslingve)
  12. | V. Reusov. Pri sistemo de produktadaj rilatoj en USSR. (ruslingve)
  13. | Neo-Marxism (en-US) (2023-03-14). Alirita 2023-05-17 .

Literaturo

[redakti | redakti fonton]
  • Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: "Manifesto de la Komunista Partio", en la tradukoj de Detlev Blanke (1990), Emil Pfeffer (1923), Arturo Baker (1908), (T. Veder [1933]) kaj la germana originalo, komp. Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), [Embres-et-Castelmaure], 2011, 289 pagoj, ISBN 978-2-918300-45-8 (= MAS-libro 52).
  • Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: Manifesto de la Komunista Partio, kun enkonduko de Eric Hobsbawm, tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), Embres-et-Castelmaure, 2015, 126 pagoj, bindita, ISBN 978-2-36960-015-2 (= MAS-libro 100a)
  • Karlo Markso: La interna milito de Francio (La Pariza Komunumo 1871), kun antauparolo de Frederiko Engelso, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2-a, reviziita eldono, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 128 pagoj, ISBN 978-2-36960-017-6 (= MAS-libro 112).
  • Karlo Markso: Salajro, prezo kaj profito; Thomas Kuczynski: Markso popularigas Markson. Enkonduko al Karlo Markso: Salajro, prezo kaj profito., trad. de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 110 pagoj, ISBN 978-2-918300-01-4 (= MAS-libro 159).
  • Karlo Markso hodiau - Nerefuteblaj citajoj, elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2008 (= MAS-libro 7).
  • Karlo Markso: Dunglaboro kaj kapitalo, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009 (= MAS-libro 11).
  • Karlo Markso: Pri liberkomerco, kun antauparolo de Frederiko Engelso, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009 (= MAS-libro 12).
  • Karlo Markso: Kritiko de la Gotaa Programo, kun antauparolo de Frederiko Engelso, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 3-a eldono, Monda Asembleo Socia (MAS), 68 pagoj, 2016, ISBN 978-2-36960-072-5 (= MAS-libro 13a).
  • Karlo Markso: La mizero de la filozofio, respondo al J.B. Prudono: ,,La filozofio de la mizero"; kun antauparoloj de Frederiko Engelso; Pri J. B. Prudono. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009, 196 pagoj, ISBN 978-2-918300-08-3 (= MAS-libro 17).
  • Karlo Markso; Frederiko Engelso: Tezoj pri Fojerbaho, Principoj de komunismo kaj aliaj verketoj, elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 62 pagoj, ISBN 978-2-918300-17-5 (= MAS-libro 25).
  • Frederiko Engelso: La origino de la familio, de la privata proprieto kaj de la stato. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia, (MAS), 2010, 204 pagoj, ISBN 978-918300-16-8 (= MAS-libro 26).
  • Karlo Markso: Pri la juda demando. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 49 pagoj, ISBN 978-2-918300-29-8 (= MAS-libro 38).
  • Karlo Markso: Kontribuajo al la kritiko de la hegela jurfilozofio. Enkonduko; Kontribuajo al la kritiko de la politika ekonomio. Antauparolo. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 36 pagoj, ISBN 978-2-918300-38-0 (= MAS-libro 44).
  • Frederiko Engelso: Ludoviko Fojerbaho kaj la fino de la klasika germana filozofio. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 57 pagoj, ISBN 978-2-918300-48-9 (MAS-libro 56).
  • Karlo Markso: Respondo al V.I. Sasulic [Zasulic], kun Klaus Gietinger: La miskompreno. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2011, 59 pagoj, ISBN 978-2-918300-71-7 (= MAS-libro 73).
  • Frederiko Engelso: La evoluo de la socialismo de utopio al scienco. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2012, 65 pagoj, ISBN 978-2-918300-65-6 (= MAS-libro 74).
  • Frederiko Engelso: Enkonduko al Karlo Markso: Klasbataloj en Francujo 1848 gis 1850 (1895). Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 23 pagoj, 2013, ISBN 978-2-918300-89-2 (= MAS-libro 92).
  • Frederiko Engelso: La libro de revelacio (La apokalipso de Johano). Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2014, 28 pagoj, ISBN 978-2-918300-97-7 (= MAS-libro 101).
  • Frederiko Engelso: La logejproblemo. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2014, 80 pagoj, ISBN 978-2-91800-98-4 (= MAS-libro 103).
  • Frederiko Engelso: Malfruaj verketoj. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 102 pagoj, ISBN 978-2-36960-008-4 (= MAS-libro 113).
  • Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: Leteroj al Ludwig Kugelmann en la jaroj 1871 kaj 1872. Elgermanigitaj kaj kun postparolo de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2015, 58 pagoj, ISBN 978-2-36960-033-6 (MAS-libro 133).
  • Karlo Markso: Enkonduko al "Kontribuajo al la kritiko de la politika ekonomio". Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 54 pagoj, ISBN 978-2-36960-056-5 (= MAS-libro 152).
  • Karlo Markso: La kapitalo. Kritiko de la politika ekonomio. Vol. 1. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. 3-a eldono, bindita, Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 924 pagoj, ISBN 978-2-36860-071-8 (MAS-libro 166).

Marksismaj verkoj de aliaj autoroj en Esperanto

[redakti | redakti fonton]
  • Oktobra Revolucio kaj la sekvoj. Moshe Lewin: La Oktobra Revolucio rezistas al la historio; Hansgeorg Conert: Bazoj kaj evoluo de la sovetsocio; Robert Steigerwald: Socialismo kaj stato - dek tezoj. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009, 48 pagoj, ISBN 978-2-918300-07-6 (MAS-libro 21).
  • Jorg Goldberg k.a.: Ekonomia krizo - Analizoj n-ro 1. Jorg Goldberg: La historia procezo de la nuna ekonomia krizo - pli da demandoj ol respondoj; Horst Hensel: La nomoj de la mono - kontribuajo al karakterizo de la nuna kapitalismo; Harald Werner: Notoj pri la psihologio de la krizo; Sahra Wagenknecht: Brulfaristoj kiel fajrobrigado - Kritiko de la krizmastrumado. Elgermanigoj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009, 57 pagoj, ISBN 978-2-918300-09-0 (MAS-libro 18).
  • Kien Cinio? Dek du analizoj el diversaj landoj kaj vidpunktoj. Francois Jullien: Cinscienco en la sakstrato - Cinio en la spegulo de Okcidento; Manfred Szameitat: Sukcesa, sed ne socialisma; Ingo Nentwig: Naciaj malplimultoj kaj politiko pri naciaj malplimultoj en la PR Cinio; Barry Sautman: Protestoj kaj separismo en Tibeto; Michael Parenti: La mito de Tibeto; Enfu Cheng: fundamentaj trajtoj de la socialisma merkatekonomio; Jian Xinhua: Harmonia socio, salajrolaboro kaj klasbataloj; Theodor Bergmann: La socialisma disvolvo-strategio de la PR Cinio; Rolf Berthold: Pri la interna kaj ekstera politiko de la KP de Cinio; Li Bingyan: Cinio sub influo de la novliberalismo; Helmut Peters: Popolrespubliko Cinio: 30 jaroj da reform- kaj malfer-politiko; Jean-Louis Rocca: Cu la cina meza klaso estas revolucia? Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009, 142 pagoj, ISBN 978-2-918300-06-9 (MAS-libro 16).
  • Ekonomia krizo n-ro 2. Joachim Bischoff: La financkrizo kaj alternativoj; Andreas Fisahn: Demokratia stirado de la ekonomio; Manfred Sohn: Dek tezoj por sociigo de la cirkuladsfero; Luciano c. Mortorano: Socialismo, sociigo, demokratio; Manfred Lauermann: La dialektika plan-ekonomio de Cinio - respondo al la financkrizo. Elgermanigoj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009, ISBN 978-2-918300-12-0 (MAS-libro 22).

Vidu ankau

[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj

[redakti | redakti fonton]
v * d * r
Politikaj ideologioj
Anarkiismo
Socialismo
Liberalismo
Fasismo
Pri religio
Pri naturo
Pri sekso
Kontraue
Cetere
Ci tiu artikolo estis Artikolo de la semajno! -- Aliaj Artikoloj de la semajno