Internet
- Aceh
- Afrikaans
- Alemannisch
- 'amaarenyaa
- aNgikaa
- AEnglisc
- l`rby@
- Aragones
- 'rmy'
- Armaneashti
- asmiiy'aa
- Asturianu
- avdhii
- Avane'e
- Az@rbaycanca
- toerkhjh
- Bahasa Indonesia
- Bahasa Melayu
- Bamanankan
- baaNlaa
- Min Nan Yu / Ban-lam-gi
- Basa Banyumasan
- Bashk'ortsa
- Belaruskaia
- Belaruskaia (tarashkevitsa)
- Madhura
- bhojpurii
- Bikol Central
- Boarisch
- Bosanski
- Brezhoneg
- B'lgarski
- Buriaad
- Catala
- Cebuano
- Chavashla
- Cestina
- ChiShona
- ChiTumbuka
- Cymraeg
- Dansk
- ldrj@
- Deutsch
- jong-kh
- Eesti
- Ellenika
- Emilian e rumagnol
- English
- Erzian'
- Espanol
- Esperanto
- Estremenu
- Euskara
- frsy
- Fiji Hindi
- Foroyskt
- Francais
- Frysk
- Furlan
- Gaeilge
- Gaelg
- Gaidhlig
- Galego
- Gan Yu
- gujraatii
- Ke Jia Yu / Hak-ka-ngi
- hangugeo
- Hausa
- Hayeren
- hindii
- Hornjoserbsce
- Hrvatski
- Ido
- Igbo
- Ilokano
- Interlingua
- Interlingue
- inoktitot / inuktitut
- Iron
- IsiZulu
- Islenska
- Italiano
- `bryt
- Jawa
- knndd
- Kapampangan
- k`art`uli
- kh'shur
- Kaszebsczi
- K'azak'sha
- Kernowek
- Kyrgyzcha
- Kiswahili
- Komi
- Kreyol ayisyen
- Kriyol gwiyannen
- Kurdi
- laaw
- Latina
- Latgalu
- Latviesu
- Letzebuergesch
- Lezgi
- Lietuviu
- Ligure
- Limburgs
- Lingala
- Lingua Franca Nova
- Livvinkarjala
- Lombard
- Magyar
- Makedonski
- Malagasy
- mlyaallN
- mraatthii
- margaluri
- mSr~
- mzirwny
- Minangkabau
- Min Dong Yu / Ming-deng-ngu
- Mirandes
- Mokshen'
- Mongol
- mnmaabhaasaa
- Nederlands
- Nedersaksies
- nepaalii
- nepaal bhaassaa
- Ri Ben Yu
- Napulitano
- Nokhchiin
- Nordfriisk
- Norsk bokmal
- Norsk nynorsk
- Nouormand
- Occitan
- Olyk marii
- odd'iaa
- Oromoo
- O`zbekcha / uzbekcha
- pNjaabii
- Pangasinan
- pnjby
- Papiamentu
- pStw
- Patois
- bhaasaakhmaer
- Piemonteis
- Plattduutsch
- Polski
- Portugues
- Qaraqalpaqsha
- Qirimtatarca
- Ripoarisch
- Romana
- Rumantsch
- Runa Simi
- Rusin'skyi
- Russkii
- Sakha tyla
- sNskRtm
- Sango
- Sardu
- Scots
- Seeltersk
- Shqip
- Sicilianu
- siNhl
- Simple English
- sndhy
- Slovencina
- Slovenscina
- Sloven'sk' /
- Slunski
- Soomaaliga
- khwrdy
- Srpski / srpski
- Srpskohrvatski / srpskokhrvatski
- Sunda
- Suomi
- Svenska
- Tagalog
- tmilll
- Taqbaylit
- Tatarcha / tatarca
- telugu
- Tetun
- Thuongjang
- aithy
- Toch'iki
- Tok Pisin
- tsalagi
- tullu
- Turkce
- Ukrayins'ka
- rdw
- y'uyGurchae / Uyghurche
- Vahcuengh
- Veneto
- Vepsan kel'
- Volapuk
- Voro
- Walon
- Wen Yan
- West-Vlams
- Winaray
- Wolof
- Wu Yu
- Xitsonga
- yyidySH
- Yoruba
- Yue Yu
- Zazaki
- Zemaiteska
- Zhong Wen
- Betawi
- Jaku Iban
- rkhiung
- Tolisi
- Toki pona
Bai viet nay can them chu thich nguon goc de kiem chung thong tin. Moi ban giup hoan thien bai viet nay bang cach bo sung chu thich toi cac nguon dang tin cay. Cac noi dung khong co nguon co the bi nghi ngo va xoa bo. (Tim hieu cach thuc va thoi diem xoa thong bao nay) |
| Internet |
|---|
Ban do cua Du an Opte truc quan hoa cac duong di dinh tuyen trong mot phan cua Internet |
Internet (phien am Tieng Viet: in-to-net)[1][2][3][4] la mot he thong thong tin toan cau co the duoc truy nhap cong cong gom cac mang may tinh duoc lien ket voi nhau. He thong nay truyen thong tin theo kieu noi chuyen goi du lieu (packet switching) dua tren mot giao thuc lien mang da duoc chuan hoa (giao thuc IP). He thong nay bao gom hang ngan mang may tinh nho hon cua cac doanh nghiep, cua cac vien nghien cuu va cac truong dai hoc, cua nguoi dung ca nhan va cac chinh phu tren toan cau.
Lich su
Tien than cua mang Internet ngay nay la mang ARPANET. Co quan quan ly du an nghien cuu phat trien ARPA thuoc bo quoc phong My lien ket 4 dia diem dau tien vao thang 7 nam 1969 bao gom: Vien nghien cuu Stanford, Dai hoc California, Los Angeles, Dai hoc Utah va Dai hoc California, Santa Barbara. Do chinh la mang lien khu vuc (Wide Area Network - WAN) dau tien duoc xay dung.
Thuat ngu "Internet" xuat hien lan dau vao khoang nam 1974. Luc do mang van duoc goi la ARPANET. Nam 1983, giao thuc TCP/IP chinh thuc duoc coi nhu mot chuan doi voi nganh quan su My va tat ca cac may tinh noi voi ARPANET phai su dung chuan moi nay. Nam 1984, ARPANET duoc chia ra thanh hai phan: phan thu nhat van duoc goi la ARPANET, danh cho viec nghien cuu va phat trien; phan thu hai duoc goi la MILNET, la mang dung cho cac muc dich quan su.
Giao thuc TCP/IP ngay cang the hien ro cac diem manh cua no, quan trong nhat la kha nang lien ket cac mang khac voi nhau mot cach de dang. Chinh dieu nay cung voi cac chinh sach mo cua da cho phep cac mang dung cho nghien cuu va thuong mai ket noi duoc voi ARPANET, thuc day viec tao ra mot sieu mang (SuperNetwork). Nam 1980, ARPANET duoc danh gia la mang tru cot cua Internet.
Moc lich su quan trong cua Internet duoc xac lap vao giua thap nien 1980 khi to chuc khoa hoc quoc gia My NSF thanh lap mang lien ket cac trung tam may tinh lon voi nhau goi la NSFNET. Nhieu doanh nghiep da chuyen tu ARPANET sang NSFNET va do do sau gan 20 nam hoat dong, ARPANET khong con hieu qua da ngung hoat dong vao khoang nam 1990.
Su hinh thanh mang xuong song cua NSFNET va nhung mang vung khac da tao ra mot moi truong thuan loi cho su phat trien cua Internet. Toi nam 1995, NSFNET thu lai thanh mot mang nghien cuu con Internet thi van tiep tuc phat trien.
Voi kha nang ket noi mo nhu vay, Internet da tro thanh mot mang lon nhat tren the gioi, mang cua cac mang, xuat hien trong moi linh vuc thuong mai, chinh tri, quan su, nghien cuu, giao duc, van hoa, xa hoi... Cung tu do, cac dich vu tren Internet khong ngung phat trien tao ra cho nhan loai mot thoi ky moi: ky nguyen thuong mai dien tu tren Internet.
Su xuat hien cua WWW
Nam 1991, Tim Berners Lee o Trung tam nghien cuu nguyen tu chau Au (Cern) phat minh ra World Wide Web (WWW) dua theo mot y tuong ve sieu van ban duoc Ted Nelson dua ra tu nam 1985. Co the noi day la mot cuoc cach mang tren Internet vi nguoi ta co the truy cap, trao doi thong tin mot cach de dang.
Nam 1994 ki niem 25 nam ra doi ARPANET, NIST de nghi thong nhat dung giao thuc TCP/IP. WWW da tro thanh dich vu pho bien thu 2 sau dich vu FTP. Nhung hinh anh video dau tien duoc truyen di tren mang Internet.
Loi ich
Mang Internet mang lai rat nhieu tien ich huu dung cho nguoi su dung, mot trong cac tien ich pho thong cua Internet la he thong thu dien tu (email), tro chuyen truc tuyen (chat), cong cu tim kiem (search engine), cac dich vu thuong mai va chuyen ngan va cac dich vu ve y te giao duc nhu la chua benh tu xa hoac to chuc cac lop hoc ao. Chung cung cap mot khoi luong thong tin va dich vu khong lo tren Internet.
Nguon thong tin khong lo kem theo cac dich vu tuong ung chinh la he thong cac trang Web lien ket voi nhau va cac tai lieu khac trong WWW (World Wide Web). Trai voi mot so cach su dung thuong ngay, Internet va WWW khong dong nghia. Internet la mot tap hop cac mang may tinh ket noi voi nhau bang day dong, cap quang, v.v.; con WWW, hay Web, la mot tap hop cac tai lieu lien ket voi nhau bang cac sieu lien ket (hyperlink) va cac dia chi URL va no co the duoc truy nhap bang cach su dung Internet. Trong tieng Anh, su nham lan cua da so dan chung ve hai tu nay thuong duoc cham biem bang nhung tu nhu "the intarweb". Tuy nhien viec nay khong co gi kho hieu boi vi Web la moi truong giao tiep chinh cua nguoi su dung tren Internet. Dac biet trong thap ky dau cua the ky 21 nho su phat trien cua cac trinh duyet web va he quan tri noi dung nguon mo da khien cho website tro nen pho bien hon, the he web 2.0 cung gop phan day cuoc cach mang web len cao trao, bien web tro thanh mot dang phan mem truc tuyen hay phan mem nhu mot dich vu.
Cach thuc thong thuong de truy cap Internet la khong day, ve tinh va qua dien thoai cam tay, IPad, IPhone, Samsung Galaxy va mot so dong dien thoai cam ung khac.
Trinh duyet Web pho bien
Cac chuong trinh duyet Web thong dung hien nay la:
- Internet Explorer, Microsoft Edge co san trong Microsoft Windows, cua Microsoft
- Mozilla Firefox cua Tap doan Mozilla
- Google Chrome cua Google
- Netscape Navigator cua Netscape
- Opera cua Opera Software
- Safari trong Mac OS X, macOS, iOS cua Apple Computer
- Maxthon cua MySoft Technology
- Avant Browser cua Avant Force (Y).
- Coc Coc cua Cong ty Coc Coc
Nha cung cap dich vu
ISP (Internet Service Provider) la nha cung cap dich vu Internet. Cac ISP phai thue duong va cong cua mot IAP. Cac ISP co quyen kinh doanh thong qua cac hop dong cung cap dich vu Internet cho cac to chuc va cac ca nhan.
Cac loai ISP dung rieng duoc quyen cung cap day du cac dich vu Internet. Dieu khac nhau duy nhat giua ISP va ISP rieng la khong cung cap dich vu Internet vao muc dich kinh doanh. Nguoi dung chi can thoa thuan voi mot ISP hay ISP rieng nao do ve cac dich vu duoc su dung va thu tuc thanh toan duoc goi la thue bao Internet.
Mot so moc thoi gian
Thoi ky phoi thai
- Nam 1969 Bo Quoc phong Mi da xay dung du an ARPANET de nghien cuu linh vuc mang, theo do cac may tinh duoc lien ket voi nhau va se co kha nang tu dinh duong truyen tin ngay sau khi mot phan mang da duoc pha huy.
- Nam 1972 trong 1 cuoc hoi nghi quoc te ve truyen thong may tinh, Bob Kahn da trinh dien mang ARPANET lien ket 40 may thong qua cac bo xu ly giao tiep giua cac tram cuoi Terminal Interface Processor-TIP. Cung nam nay nhom interNET Working Group (INWG) do Vinton Cerf lam chu tich ra doi nham dap ung nhu cau thiet lap giao thuc bat tay (agreed-upon). Nam 1972 cung la nam Ray Tomlinson da phat minh ra E-mail de gui thong diep tren mang. Tu do den nay, E-mail la mot trong nhung dich vu duoc dung nhieu nhat
- Nam 1973, mot so truong dai hoc cua Anh va cua Na Uy ket noi vao ARPANET. Cung vao thoi gian do o dai hoc Harvard, Bob Metcalfe da phac hoa ra y tuong ve Ethernet (mot giao thuc trong mang cuc bo).
- Thang 9/1973 Vinton Cerf va Bob Kahn de xuat nhung co ban cua Internet.Do chinh la nhung net chinh cua giao thuc TCP/IP
- Nam 1974 BBN da xay dung giao thuc ung dung Telnet cho phep su dung may tinh tu xa.
- Nam 1976 phong thi nghiem cua hang AT&T phat minh ra dich vu truyen tep cho mang FTP
- Nam 1978 Tom Truscott va Steve Bellovin thiet lap mang USENET danh cho nhung nguoi su dung UNIX. Mang USENET la mot trong nhung mang phat trien som nhat va thu hut nhieu nguoi nhat.
- Nam 1979 ARPA thanh lap ban kiem soat cau hinh Internet.
- Nam 1981 ra doi mang CSNET (Computer Science NETwork) cung cap cac dich vu mang cho cac nha khoa hoc o truong dai hoc ma khong can truy cap vao mang ARPANET.
- Nam 1982 cac giao thuc TCP va IP duoc DAC va ARPA dung doi voi mang ARPANET.Sau do TCP/IP duoc chon la giao thuc chuan.
- Nam 1983 ARPANET duoc tach ra thanh ARPANET va MILNET.MILNET tich hop voi mang du lieu quoc phong, ARPANET tro thanh 1 mang dan su.Hoi dong cac hoat dong Internet ra doi, sau nay duoc doi ten thanh Hoi dong kien truc Internet.
Thoi ky bung no lan thu nhat cua Internet
- Nam 1986 mang NSFnet chinh thuc duoc thiet lap, ket noi nam trung tam may tinh.Day cung la nam
co su bung no ket noi, dac biet la o cac truong dai hoc.Nhu vay la NSF va ARPANET song song ton tai theo cung 1 giao thuc, co ket noi voi nhau.
- Nam 1990, voi tu cach la 1 du an ARPANET dung hoat dong nhung mang do NSF va ARPANET tao ra da
duoc su dung vao muc dich dan dung, do chinh la tien than cua mang Internet ngay nay.Mot so hang lon bat dau to chuc kinh doanh tren mang.
- Den luc nay doi tuong su dung Internet chu yeu la nhung nha nghien cuu va dich vu pho bien nhat la email va FTP. Internet la 1 phuong tien dai chung.
Thoi ky bung no lan thu hai voi su xuat hien cua WWW
- Nam 1991 Tim Berners Lee o trung tam nghien cuu nguyen tu chau Au CERN phat minh ra World Wide Web (WWW) dua theo y tuong ve sieu van ban duoc Ted Nelson dua ra tu nam 1985. Co the noi day la 1 cuoc cach mang tren Internet vi nguoi ta co the truy cap, trao doi thong tin mot cach de dang, nhanh chong.
- Cung vao thoi gian nay NSFnet backbone duoc nang cap dat toc do 44736Mbps. NSFnet truyen 1 ti ti byte/thang va 10 ti goi tin/thang.
- Nam 1994 la nam ki niem lan thu 25 ra doi ARPANET, NIST de nghi thong nhat dung giao thuc TCP/IP. WWW tro thanh dich vu pho bien thu hai sau dich vu FTP.Nhung hinh anh video dau tien duoc truyen di tren mang Internet. WWW vuot troi hon FTP va tro thanh dich vu co so luu thong lon nhat can cu tren so luong goi tin truyen va so byte truyen. Cac he thong quay so truc tuyen truyen thong nhu CompuServe, AmericanOnline, Prodigy bat dau kha nang ket noi Internet.
- Thang 10 nam 1994 Tap doan truyen thong Netscape cho ra doi phien ban beta cua trinh duyet Navigator 1.0 nhung con cong kenh va chay rat cham.
- Hai cong ty tro thanh doi thu cua nhau, canh tranh thi truong trinh duyet. Ngay 11 thang 6 nam 1997, Netscape cong bo phien ban trinh duyet 4.0.Ngay 30 thang 10 cung nam do co Microsoft cung cho ra doi trinh duyet cua minh phien ban 4.0.
- Thang 7 nam 1996, cong ty Hotmail bat dau cung cap dich vu Web Mail. Sau 18 thang da co 12 trieu nguoi su dung va vi the da duoc Microsoft mua lai voi gia 400 trieu USD.
- Nam 1996, trien lam Internet World Exposition la trien lam the gioi dau tien tren mang Internet.
Mang khong day ngay cang pho bien
- Nam 1985, Co quan quan ly vien thong cua Mi quyet dinh mo cua mot so bang tan cua giai phong khong day, cho phep nguoi su dung chung ma khong can giay phep cua chinh phu.Day la buoc mo dau cho cac mang khong day ra doi va phat trien rat nhanh.Ban dau cac nha cung cap cac thiet bi khong day dung cho mang LAN nhu Proxim va Symbol o Mi deu phat trien cac san pham doc quyen, khong tuong thich voi cac san pham cua cac cong ty khac. Dieu nay dan den su can thiet phai xac lap 1 chuan khong day chung.
- Nam 1997, mot tieu ban da tien hanh thuong luong hop nhat cac chuan va da ban hanh chuan chinh thuc IEEE 802.11.Sau do la chuan 802.11b va chuan 802.11a lan luot duoc phe duyet vao cac nam 1999 va nam 2000.
- Thang 8 nam 1999 sau cong ty gom Intersil, 3Com, Nokia, Aironet, Symbol va Lucent lien ket tao thanh lien minh tuong thich Ethernet khong day VECA. Thuat ngu WiFi ra doi, la ten goi thong nhat de chi cong nghe ket noi cuc bo khong day da duoc chuan hoa.
Kiem duyet Internet
Mot so quoc gia da su dung nhieu bien phap khac nhau de thuc hien cong tac kiem duyet, loc thong tin thong qua cac nha cung cap dich vu Internet, nhu tai Trung Quoc, Syria, Trieu Tien, Viet Nam. [can dan nguon]
Xem them
Tham khao
- ^ Toc do truy cap in-to-net se bi cham do bao tri tuyen cap quang bien AAG, bao Bac Giang. Truy cap ngay 28 thang 10 nam 2016.
- ^ "What is internet?".
- ^ "What is the Internet? Definition and meaning".
- ^ "Connecting internet".
Lien ket ngoai
- Tu lieu lien quan toi Internet tai Wikimedia Commons