Polybios

Polybios (fodd ca. 200, dod ca. 118 f.Kr.) var ein gresk historikar i hellenistisk tid, kjent for verket Historier, som dekte perioden mellom 264 f.Kr. og 146 f.Kr. Verket skildra framveksten til den romerske republikken og den dominerande statusen hans i verda rundt Middelhavet, og inkluderte hans eiga forteljing som augevitne fra oydelegginga av Kartago i 146 f.Kr. Polybios er saerleg viktig for sin analyse av den samansette konstitusjonen, eller maktfordelinga, i den romerske regjeringa. Analysen inspirerte Montesquieu sitt verk L'Esprit des Lois fra 1748 og paverka og utforminga av den amerikanske grunnloven.^[1][2]

Polybios var ein romanisert grekar av hog byrd som sette seg som mal a skriva historia for sine greske landsmenn om Roma sin framvekst og til slutt herredomme over heile Middelhavet. Fokuset hans var kampen mot Kartago i det vestlege Middelhavet, men omfatta og romarane sine sigrar over Makedonia og Hellas. Framvekstene til Roma forte til at det politiske senteret i den antikke verda flytta seg fra Hellas, Makedonia og Anatolia til Roma, og eit av mala til Polybios var a laera dei greske landsmennene sine om realitetane i den romerske verdsmakta.^[3] Som den tidlegare mentoren til Scipio Aemilianus, barnebarnet til den beromte generalen Scipio Africanus, blei Polybios ein ven og radgjevar av mannen som overvann kartagarane i den tredje punarkrigen. Scipio den yngre invaderte til slutt Kartago og tvinga dei til a overgje seg utan vilkar.

Polybios var fodd rundt 208 f.Kr. i Megalopolis i Arkadia, som da var eit aktivt medlem av Det akhaiske forbundet. Faren hans Lykortas var ein framstaande politikar og landeigar som blei strategos (kommanderande general) for Det akhaiske forbundet.^[4] Dermed fekk Polybios forstehands kjennskap til politiske og militaere sporsmal i Megalopolis.

Den politiske karrieren hans var hovudsakleg retta mot sjolvstendet til det akhaiske forbundet. Som hovudrepresentant for noytralitetspolitikken under romarane sin krig mot Perseus av Makedonia, fekk han romersk mistanke retta mot seg og var ein av dei 1000 adelsmennene som i 166 f.Kr. blei tekne til Roma som gislar og haldne der i 17 ar. I Roma blei han teken imot i dei mest framstaande husa pa grunn av den kulturelle bakgrunnen sin. Saerleg ofte var han hja Aemilius Paulus, erobreren i den forste makedonske krigen, som stolte pa han til a utdanna sonene sie, Fabius og den yngre Scipio. I 150 f.Kr. fekk han reisa heim, men allereie neste aret drog han med venen sin til Afrika og var til stades ved erobringa av Kartago som han skildrar.

Etter oydelegginga av Korint same aret drog han tilbake til Hellas og brukte dei romerske kjennskapa sine til a letta tilstanden der. Polybios blei tildelt oppgava med a organisera det nye styret i dei greske byane, og i dette embetet skaffa han seg stor heider.

Dei etterfolgende ara ser det ut til han har halde til i Roma, der han var oppteken med a fullfora det historiske verket sitt. I mellom tok han lange turar gjennom middelhavslanda i samband med historieinteressa si, hovudsakleg for a skaffa seg forstehandskunnskap om dei historiske stadane. Det ser og ut til at han leitte etter og intervjua krigsveteranar for a klargjera detaljar om hendingane han skreiv om. Han fekk tilgang til arkivmaterial for same foremal. Etter at Scipio doydde, reiste han igjen tiblake til Hellas der han doydde 82 ar gammal etter a ha falle av hesten sin.

Titus Livius brukte han som referanse, og Polybios hadde glimrande kjelder. Polybios fortalde om hendingar som kom innanfor hans eigne roynsler. Han er ein av dei forste historikarane som freista a presentera historie som ein sekvens av arsaker og effektar basert pa noye undersokingar av tradisjonar sett saman med ivrig kritikk, delvis pa grunn av det han hadde sett sjolv og pa grunnlag av augevitne og deltakarar i hendingane. Med eit auge for detaljar og sin karakteristiske fornuftige stil gav Polybios eit sameint syn pa historie framfor ein kronologi.

Han er rekna av nokon som etterfolgjaren til Thukydides i objektivitet og kritisk tenking, og er stamfar for laerd, noyaktig historisk forsking i dagens vitskaplege tenkjemate. Etter hans syn sette han opp hendingsforlopa med klare, analytiske og fornuftige grunngjevingar, og blant dei arsakene som paverka resultatet, la han saerleg vekt pa dei geografiske tilhova. Verket hans tilhoyrer difor dei storste verka i antikk historieskrivning. Forfattaren av Oxford Companion to Classical Litterature (1937) lovpriste han for sin <> og for den systematiske leitinga si etter arsakene til hendingane.

Pa 1900-talet har forfattarskapet til Polybios kome under meir kritisk vurdering. I Peter Green sitt syn (Alexander to Actium) er han ofte ein partisan som har som mal a rettferdiggjera sin eigen og faren sin karriere. Han portretterer usakleg den arkenske politikaren Kallikrates i eit darleg lys og leier lesaren til a mistenkja at Kallikrates er ansvarleg for at han blei send til Roma som gissel. Meir fundamentalt, da han forst var gissel i Roma, sa klient for scipioene og til slutt som kollaborator med romersk styre etter 146 f.Kr., er han ikkje fri til a uttrykkja dei sanne meiningane sine. Green antyder at ein alltid ma hugsa at han forklarte Roma for eit gresk publikum og trengde a overtyda landsmennene sine om at det var naudsynt a akseptera romersk styre som han meinte var uunngaeleg. Likevel er historiene til Polybios blitt verande uunnvaerlege for Green og den beste kjelda for epoken han dekker.