Linux

Grunna GNU-biblioteka og programma stammar nesten alle linuxdistribusjonar fra eit fritt operativsystemprosjekt som er eldre enn linuxkjernen sjolv. Richard Stallman og Free Software Foundation ynskjer at det kombinerte systemet (uavhengig av distribusjon) skal verte referert til som GNU/Linux. Sjolv om somme distribusjonar brukar dette namnet -- isaer Debian GNU/Linux -- omtalar dei fleste systemet som Linux. Skiljet mellom Torvalds sin kjerne og operativsystemet Linux er ei konstant kjelde til forvirring, og namnet fortset a verta nytta i ulike tydingar.

I mars 2003 saksokte SCO Group (SCO) IBM der dei skulda IBM for a ha bidrege med delar av SCO sin intellektuelle eigedom til Linuxkjernen, og hadde brote vilkara i IBM sin unixlisens. I tillegg sende SCO ut brev til fleire selskap der dei atvara om at bruk av Linux utan a betale lisens til SCO kunne resultere i soksmal, og hevda i pressa at dei kom til a saksoke individuelle Linux-brukarar. Denne kontroversen har involvert soksmal fra SCO mot Novell, Daimler Chrysler (delvis avvist i juli 2004), og AutoZone, medan Red Hat og andre har saksokt SCO. Til dags dato har SCO ikkje kunna syne fram prov pa skuldingane om kopiert kode. Den mest utfyllande dekkinga av saka er gjeven av Groklaw.

Skrivebordmiljoa KDE og GNOME liknar mykje pa kva ein finn i Mac OS eller Microsoft Windows. Det finst og mange andre skrivebordsmiljo og fleire tekstbaserte Unix-aktige kommandoskal. Grafisk Linux-programvare eksisterer for mange nisjar, men framleis er det som regel storre utval for proprietaere operativsystem.

Linux er hjornesteinen i sakalla LAMP-tenarar (Linux, Apache, MySQL, Perl/PHP/Python) som har nadd utbreidd popularitet mellom nettutviklarar, og no er ein av dei vanlegaste tenarmaskinane.

Linux er og ofte bruka i innbaka system. Lage kostnadar gjer det saers nyttig i heimeelektronikkbokser (set-top box) og for maskiner som Simputer, ei datamaskin retta saerskild mot laginntektsfolkegrupper i utviklingsland. I mobiltelefonar er det eit alternativ til mellom andre Symbian OS. I handhaldne maskiner er det eit alternativ til det dominerande Windows CE og Palm OS. Populaere TiVo PVR brukar og ein tilpassa versjon av Linux.

Linux er i stadig aukande grad nytta som OS i superdatamaskiner, no sist pa 64-bit AMD Opteron i Cray XD1 ^{[treng kjelde]}.

Linux var ein gong sett pa som eit operativsystem som berre data-geekar kunne bruke, men i dag er det mykje meir brukarvenleg, med mange grafiske grensesnitt og applikasjonar med liknande funksjonalitet av dei i populaere proprietaere operativsystem.

Marknadsdelen for skrivebordsbruk er framleis liten, men stadig veksande. I folgje marknadsforskningsselskapet IDC brukte 25 % av alle filtenarar og 2,8 % av skrivebordmaskiner Linux i 2002.^{[treng kjelde]}. Fordelar som lagare kostnadar, betre sikkerheit og leverandoruavhengigheit har resultert i eit veksande interesse for Linux, bade fra kommersielle foretak og fra offentlege myndigheiter. Fleire statlege og private institusjonar, som dei kommunale tenesstane til byen Munchen, spanske myndigheiter, Det franske parlamentet, Industrial and Commercial Bank of China, Federal Aviation Administration i USA, forsvarsdepartenentet i USA, ubat-flaten til USA, nyttar Linux.^[7]

Linux og andre frie programvareprosjekt har ofte blitt kritisert for a ikkje ga langt nok for a sikre nytteverdi, og sporsmalet om Linux sin nytteverdi samanlikna med Windows eller Macintosh er kraftig debattert. For dei som berre er kjend med Windows eller Mac kan systemet vere vanskeleg sidan mange oppgaver ikkje fungerer pa ein identisk mate.

I tillegg ma kanskje brukarar bytte ut sine gamle brukarprogram med nye, og tilsvarande program kan i somme tilfelle ikkje vere tilgjengelege, eller der er faerre alternativ for nokre oppgaver, som til domes dataspel. Vanlege program som rekneark og tekstbehandlarar og nettlesarar er tilgjengeleg for linux i storre utval, og grunna fri distribusjon er det storre valfriheit. Dei fleste Linux distribusjonane har to eller fleire metodar for a installere programvare pa, fleire kontorprogram kjem no med eigne automatiserte installasjonsprogram. Grunna motvilje til a endre det faktum at dei fleste nye maskiner kjem med Windows pre-installert, gar utbreiinga av nye skrivebordsystem sakte. Linux ser likevel ut til a vera pa gli i denne marknaden med fleire produsentar som pre-installerer Linux, og mange organisasjonar som har hatt fire fem ar med erfaring med Linux. Marknadsdelane blir truleg storre etter kvart som Linux blir meir brukt pa arbeidsplassar og skular, og fleire blir komfortable med a bruke systemet.

Stotte for ny eller sjeldan/saer maskinvare er framleis eit problem. Sjolv om mange maskinvareutviklarar lagar linuxdrivarar, ma storparten av tilgjengelege drivarar tilverkast av frivillige etter at produktet er lansert. Ofte krev denne utviklinga (bakvendt utvikling) mykje arbeid, sidan maskinvareleverandorane ofte nektar a offentleggjere firmware eller maskinvarespesifikasjonar for sine produkt.

Der har vore motstridande studiar om Linux sin brukarvennlegheits og kostnad ^{[treng kjelde]}. Det tyske konsulentselskapet Relevantive, konkluderte i ei studie fra 2003 med at brukarvennlegheita i Linux for spesifikke skrivebordrelaterte oppgaver var <Windows XP^{[treng kjelde]}.>> Pa den andre sida har Microsoft-sponsa studiar utfort av IDC konkludert med at det kostar meir totalt a bruka Linux samanlikna med Windows (hogare TCO)^{[treng kjelde]}.

Linuxdistribusjonar har blitt kritisert for a bli oppdaterte uforutsigbart, og difor er gjere kommersielle brukarar mindre komfortable med Linux enn med andre system.^[8] Men somme observatorar hevdar at intervalla mellom distribusjonsutgjevingar av Linux ikkje er verre, og ofte betre enn dei hyppige utsettingane som ofte oppstar med andre operativsystem.^{[treng kjelde]} Det store talet av linuxdistribusjonar kan og forvirre brukarar og programvareleverandorar. A. Wheeler^[9] har samla informasjon fra fleire studiar av ope kjeldekode, om marknadsdelar, stabilitet, og fleire studiar som spesifikt granskar Linux.

Opphavleg var installasjon ei barriaere mot adoptasjon av Linux-baserte system, men prosessen har blitt gjort mykje enklare i seinare tid. Mange distribusjonar er like enkle a installere som ein liknande versjonar av Microsoft Windows. Mange distribusjonar inneheld mykje meir programvare enn Windows, slik at ein ikkje treng bruka tid pa ekstra installasjonar etter operativsystemet. Ein treng normalt ikkje fikla med lisensnummer. PC-ar med Linux pre-installert er tilgjengeleg fra fleire leverandorar.

Den vanlegaste maten a installere Linux pa, stotta av alle store distribusjonar, er a starte opp fra ein CD, eller DVD, som inneheld bade installasjonsprogrammet, operativsystemet og anna programvare. Slike CD-ar kan brennast fra ei ISO-fil som ein forst lastar ned, eller kjoper for ein lag pris. Ein kan og kjopa ein pakke som ofte ogsa inneheld manualar og kommersiell programvare.

Somme distribusjonar, slik som Debian, kan bli installert med eit lite sett diskettar. Etter installasjonen av eit basissystem, kan meir programvare leggast til ved hjelp av Internett eller CD-ar.

Knoppix og diverse andre, kan koyrast direkte fra ein aktiv CD (live CD), framfor a installere det til harddisken. Pa denne maten kan ein koyre linux utan a gjere nokon endringar pa innhaldet pa platelageret. Andre minimale distribusjonar, som til domes tomsrtbt, kan koyrast direkte fra ein diskett utan a matte endre noko pa harddisken.

Enda ei metode a installere Linux pa er a installere pa ei kraftig maskin som skal brukast som filtenar, og a bruke vanlege, svakare maskiner (moglegvis utan platelager, med mindre minne og svakare CPU) som klientar over eit nettverk. Brukarane arbeider pa kvar sin klient, som kommuniserer med hovudfiltenaren over nettet og hentar og lagrar filer pa tenarmaskina.

Ein linuxterminalmaskin er ei enkel maskin som fleire klientar kan kople seg til pa denne maten sa ein far fordelen av a installere Linux pa mange maskiner for kostnaden av a installere pa ein. Klientane kan vere ordinaere PC-ar med ein nettverkoppstartlastar pa ein disk eller ein nettverkkontroller. Variasjonar pa denne metoden inkluderer lokale harddiskar og datakraft til a koyre applikasjonar. Kostnadsparingane ein far ved a bruke tynnklientar kan investerast i datakraft eller lagring pa tenaren med store fordelar.

Mange distribusjonar stottar og oppstart over nettverket, sa ein installering pa ei skikkeleg oppsett maskin kan gjerast over eit nettverk.

Konfigurasjon av dei globale innstillingar er lagra under /etc, medan brukarspesifikke innstillingar er lagra i skjulte filer i brukaren si /home-mappe. Nokre fa program brukar ein konfigurasjonsdatabase i staden for filer.

Der er ein mengde forskjellige matar a endre desse innstillingane pa. Den enklaste maten er a nytte verktoy som fylgjer med distribusjonane, slik som SuSE sin YaST eller Mandrake sitt <>. Andre, som t.d. Linuxconf, Gnome System Tools og Webmin er distribusjonuavhengige. Der finst og kommandolinjeverktoy som kan brukast til konfigurering. Sidan nesten alle innstillingar er lagra i vanlege ASCII-filer kan dei og endrast med ein teksthandsamar.

Linuxkjerna inneheld full nettverkstotte, basert pa Internet Protocol, og innebygd brannmur/router (Netfilter). Netfilter kan konfigurerast ved hjelp av lagnivaskript, eller med verktoy som til domes ufw, eller det tilhoyrande grafiske brukargrensesnittet Gufw.

Ei rekkje program kan koyra windowsapplikasjonar under Linux, med varierande niva av suksess. WINE, Win4Lin og WINE-baserte program som Crossover Office og Transgaming sin Cedega brukar eit applikasjonskompatibiliteslag som gjer det mogleg a koyra somme windowsprogram pa Linux med bortimot lik hastigheit (det er attpatil mogleg a koyre visse program raskare i Linux), utan a betala for ein windowslisens.

VMware er eit proprietaert maskinvarevirtualiseringprogram som koyrer andre operativsystem pa ei virtuell maskin med naer perfekt funksjonalitet, men med monaleg darlegare fart enn normalt. CPU-emulatorar (som Bochs eller QEMU) kan brukast, men da med vesentleg lagare fart.

Teknisk brukarstotte blir tilbydd av kommersielle aktorar og andre linuxbrukarar, vanlegvis i nettforum, nyheitsgrupper og e-postlister. Linux-brukargrupper (<>-ar) over heile verda hjelper mange brukarar, oftast lokalt, og held ofte <> der brukarar kan installere Linux med ei hjelpande hand.