Jazz
- Assh@a
- Afrikaans
- Alemannisch
- AEnglisc
- l`rby@
- mSr~
- asmiiy'aa
- Asturianu
- Az@rbaycanca
- toerkhjh
- Bashk'ortsa
- Boarisch
- Zemaiteska
- Belaruskaia
- Belaruskaia (tarashkevitsa)
- B'lgarski
- baaNlaa
- Brezhoneg
- Bosanski
- Catala
- khwrdy
- Qirimtatarca
- Cestina
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- Zazaki
- Ellenika
- English
- Esperanto
- Espanol
- Eesti
- Euskara
- frsy
- Suomi
- Voro
- Na Vosa Vakaviti
- Foroyskt
- Francais
- Nordfriisk
- Furlan
- Frysk
- Gaeilge
- Gan Yu
- Kriyol gwiyannen
- Gaidhlig
- Galego
- Avane'e
- `bryt
- hindii
- Fiji Hindi
- Hrvatski
- Kreyol ayisyen
- Magyar
- Hayeren
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Ido
- Islenska
- Italiano
- Ri Ben Yu
- Patois
- La .lojban.
- Jawa
- k`art`uli
- Kabiye
- K'azak'sha
- knndd
- hangugeo
- Kurdi
- Komi
- Kernowek
- Kyrgyzcha
- Latina
- Letzebuergesch
- Lingua Franca Nova
- Limburgs
- Ligure
- Lombard
- Lingala
- Lietuviu
- Latviesu
- Basa Banyumasan
- Makedonski
- mlyaallN
- Mongol
- Kyryk mary
- Bahasa Melayu
- mnmaabhaasaa
- Nahuatl
- Plattduutsch
- Nedersaksies
- nepaal bhaassaa
- Nederlands
- Norsk nynorsk
- Norsk bokmal
- Nouormand
- Occitan
- Livvinkarjala
- pNjaabii
- Pangasinan
- Papiamentu
- Picard
- Palzisch
- Polski
- Piemonteis
- pnjby
- pStw
- Portugues
- Runa Simi
- Rumantsch
- Romana
- Russkii
- Rusin'skyi
- Sakha tyla
- Sardu
- Sicilianu
- Srpskohrvatski / srpskokhrvatski
- Simple English
- Slovencina
- Slovenscina
- Shqip
- Srpski / srpski
- Seeltersk
- Sunda
- Svenska
- Kiswahili
- Slunski
- tmilll
- telugu
- aithy
- Tagalog
- Tolisi
- Turkce
- Tatarcha / tatarca
- Tyva dyl
- Ukrayins'ka
- rdw
- O`zbekcha / uzbekcha
- Vepsan kel'
- Tieng Viet
- Winaray
- Wu Yu
- yyidySH
- Yoruba
- Zhong Wen
- Min Nan Yu / Ban-lam-gi
- Yue Yu
| Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografia oficial de Biquipedia (la Ortografia de l'aragones de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpues ista plantilla. |
| Jazz | |
|---|---|
| Orichens musicals: | Blues, Musica africana, musica clasica |
| Orichens culturals: | Meyatos d'o sieglo XIX en Estaus Unius |
| Instrumentos comuns: | Trombon - Trompeta - Bateria - Guitarra - Contrabaixo - Piano - Clarinete - Saxofon - Vibrafon - Organo Hammond - Baixo - Flauta - Corneta - Tuba - Voz |
| Popularidat: | Muit alta en Estaus Unius a prencipios d'o sieglo XX y important en cerclos intelectuals dende 1950 entabant en tot o mundo. |
Fusions | |
| Jazz Rock - Bossa Nova - Crossover Jazz - Fusion - Soul Jazz - Fusion mundial - Latin Jazz - Afro-Cuban Jazz - Ska-Jazz | |
Enlaces | |
| Categoria:Jazz | |
O jazz[1] ye un chenero musical, orichinario de Nueva Orleans (Loisiana, Estaus Unius d'America), a on se mezcla una ritmica propia d'os negros nortamericanos (blues, prencipalment, pero tamien as work songs, o ragtime, as cancions d'os "Minstrels") con una instrumentacion e una timbrica chenuinas d'os grupos de carrera (trompeta, corneta, clarinet, trombon, tuba, baixo, bombo y platiellos).
Cuan istos conchuntos s'estabilizoron, substituyoron a tuba por o contrabaixo, o bombo e os platiellos por a bateria y se i adhibio lo piano. Ista yera la formacion d'a Original Dixieland Jazz Band, un grupo blanco que emplego a palabra "jazz" por primera vegata, en 1917. Tanto por repertorio como por instrumentacion, armonia y mas que mas por a improvisacion (base caracteristica d'o jazz) s'ha evolucionato dica plegar, en os anyos 80 y 90 d'o sieglo XX, a una fusion d'estilos muit diversos. Asinas, chunto con cancions populars u d'operetas y musicals de Broadway, o jazz encorporo, a partir de 1920, composicions pensatas especificament ta estar entrepitatas por istos conchuntos.
Con o estilo dito "Chicago" - u hot jazz - s'enriqueixioron as improvisacions y s'encorpororon nuevos instrumentos como lo saxofon (tenor y alto, prencipalment), a guitarra y o vriolin. Atros instrumentos que s'han ito incorporando, estioron o vibrafon, os saxofons baritons y soprano, a flauta, l'organo y diferents tipos de percusion (conga u tumbadora, bongos). Asi mesmo, os cantaires, tan importants ya dende os inicios d'o blues, adoptoron o lenguache nuevo y dende os anyos 30 s'incorpororon a lo jazz.
Unatra caracteristica propia d'iste chenero son as jam sessions, trobatas de musicos a la fin d'os conciertos, en que toz os instrumentistas improvisan a partir d'una melodia. Entre fins d'os anyos 1920 y fins de 1945 trunfa o estilo dito swing, entrepritato por grans orquestas (big bands) de doce u catorce instrumentistas.
Dimpues d'a II Guerra Mundial prencipia o esclatito d'o be bop que revoluciono as formas d'improvisar, amanando-las cuasi a lo vanguardismo, y tamien o tipo de sonoridat. O bop ye a base d'o que se coneixe, a ormino, como modern jazz, en oposicion a lo mainstream, mas clasico, que ha continato entrepritando-se sin d'interrupcion. Entre os derivatos d'o bop trobamos o cool, tamien o estilo west coast, o hard bop, o third stream y, finalment, o free jazz, en que no se sigue dengun patron melodico ni armonico, y nomas importa a timbrica, a experimentacion con os instrumentos y a discontinuidat ritmica.
Referencias
[editar | modificar o codigo]- | (an) Diccionario aragones-castellano-catalan. Estudio de Filologia Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragones. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible via web).