Unix benzeri
- l`rby@
- Az@rbaycanca
- Belaruskaia
- B'lgarski
- baaNlaa
- Bosanski
- Catala
- Cestina
- Deutsch
- English
- Espanol
- Eesti
- Euskara
- frsy
- Suomi
- Francais
- Galego
- `bryt
- Magyar
- Bahasa Indonesia
- Ido
- Islenska
- Italiano
- Ri Ben Yu
- k`art`uli
- hangugeo
- Kyrgyzcha
- mlyaallN
- Bahasa Melayu
- Norsk nynorsk
- Norsk bokmal
- Occitan
- Polski
- Portugues
- Runa Simi
- Romana
- Russkii
- Sakha tyla
- Slovencina
- Svenska
- tmilll
- aithy
- Ukrayins'ka
- Tieng Viet
- Yue Yu
- Zhong Wen
Unix benzeri (UN*X veya *nix olarak da anilir) isletim sistemi, resmi bir UNIX markasi olmamasina karsin Unix sistemine benzer sekilde calisan isletim sistemleridir. Unix benzeri bir yazilim, Unix komut ve kabuguna benzer islevlere sahiptir. Bu terimin kullanimi icin bir standart yoktur ve bir yazilimin veya isletim sisteminin Unix benzeri olarak adlandirilip adlandirilamayacagi uzerine farkli gorusler vardir.
Terim Bell Labs'dan ilham alarak uretilmis ozgur ve acik kaynak isletim sistemlerini veya onun ozelliklerine benzeyenleri, tescilli ve ticari urunleri ve hatta lisansli UNIX kodu tabanli isletim sistemlerini de (yeterince "Unix benzeri" olmayi basarmis ve "UNIX" ticari markasini tasiyanlar) icerebilecek kadar genis anlamda kullanilabilir.
Siniflandirma
[degistir | kaynagi degistir]
Unix'in ilk gelistiricilerinden olan Dennis Ritchie'ye gore "Unix benzeri" terimi "de facto" olarak Unix sistemi sayilan Linux benzeri sistemleri ifade eder.[1] Eric Raymond ve Rob Langley ise 3 cesit Unix tipi isletim sistemi oldugunu ileri surmustur.[2] Bunlar:
- Genetik UNIX sistemleri
- Bu sistemler AT&T kod tabani ile tarihsel bir iliskisi vardir. Hepsi degilse de bircok ticari UNIX sistemi bu kategoriye girer. 1970'lerin sonunda ve 1980'lerin basinda Kaliforniya Universitesi, Berkeley'de gelistirilen urunlerin yeni nesilleri olan BSD sistemler bu turdendir.
- Tescilli UNIX sistemleri
- Bu grup Open Group tarafindan belirlenmis olan Single UNIX Specification'u karsilayan ve UNIX adini tasimaya izin verilmis olan isletim sistemlerini kapsar. Apple Mac OS X v10.5 ve sonraki surumler BSD varyanti olarak sertifikalandirilmis olsa da, bunlarin cogu UNIX System V kod tabanli ticari surumlerdir. Bir kismi ise (ornegin IBM z/OS isletim sistemi) bu ozelligi POSIX uyum tabakasi sayesinde kazanmistir ve gercekte dogal olarak UNIX isletim sistemi degilllerdir.
- Islevsel UNIX sistemleri
- Bu urunler UNIX ozelliklerine kabaca uyarlar, daha net bir sekilde Linux ve Minix gibi sistemlerdir ve AT&T'nin kod tabani ile ne tarihsel bir iliskileri vardir ne de binlerce dolar tutan ticari tescillerle tescillenmislerdir. UNIX tasariminin bircok uygulamasi bu ucuncu gruba girer.
Tarih
[degistir | kaynagi degistir]
Unix benzeri isletim sistemleri 1970 sonlariyla 1980 baslari arasinda turemistir. Idris (1978), UNOS (1982), Coherent (1983) ve UniFlex (1985) gibi kapali kaynak isletim sistemleri isyerlerine akademik UNIX kullanicilarinin erisebildigi fonksiyonlari saglamayi hedefliyordu.
AT&T, 1979'da UNIX'in ticari amaclar icin alt lisanslamasina donem icin ucuz bir fiyat karsiligi izin verdigi zaman AIX, HP-UX, IRIX, SunOS, A/UX, Tru64, Ultrix ve Xenix gibi kapali kaynak isletim sistemleri Unix taban alinarak yapildi. Bu sistemler buyuk oranda kapali kaynak klonlarin yerini aldi. Unix tabanli sistemler arasindaki buyuk uyumsuzluk problemleri nedeniyle POSIX ve Single UNIX Specification gibi birlikte calisabilirlik standartlari gelistirildi.
1980 ve 1990'larda BSD, GNU/Linux ve Minix gibi Unix benzeri ozgur ve acik kaynak isletim sistemleri turedi. BSD/OS ve macOS gibi sistemler Unix benzeri ticari isletim sistemlerinin tabani oldu. Intel tabanli Mac bilgisayarlarinda calisan bazi (Mac) OS X/macOS surumleri Single UNIX Specification altinda sertifikalandi.[3][4][5][6][7][8][9] BSD varyantlari, Berkeley Kaliforniya Universitesi'nde Bell Labs'den alinan UNIX kaynak kodu kullanilarak gelistirilen Unix ardillaridir. Ancak BSD'nin kaynak kodu o zamandan itibaren evrimleserek tum AT&T kodunu degistirdi. BSD varyantlari Single UNIX Specification tarafindan sertifikalanmadiklari icin "UNIX" yerine "Unix benzeri" olarak tanimlanmaktadirlar.
Ayrica bakiniz
[degistir | kaynagi degistir]- Unix sistemlerinin listesi
- Berkeley Software Distribution
- Linux dagitimlari listesi
- Unix programlarinin listesi
- Isletim sistemleri listesi
Kaynakca
[degistir | kaynagi degistir]- ^ Interview with Dennis M. Ritchie 4 Ocak 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi. Manuel Benet, LinuxFocus, July 1999
- ^ The meaning of 'Unix' 27 Subat 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi. Eric Raymond and Rob Langley, OSI Position Paper on the SCO-vs.-IBM Complaint
- ^ "Mac OS X Version 10.5 on Intel-based Macintosh computers". The Open Group. 11 Mayis 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi. Erisim tarihi: 4 Aralik 2014.
- ^ "Mac OS X Version 10.6 on Intel-based Macintosh computers". The Open Group. 27 Kasim 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi. Erisim tarihi: 4 Aralik 2014.
- ^ "Mac OS X Version 10.8 on Intel-based Macintosh computers". The Open Group. 1 Agustos 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi. Erisim tarihi: 4 Aralik 2014.
- ^ "OS X Version 10.9 on Intel-based Macintosh computers". The Open Group. 4 Kasim 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi. Erisim tarihi: 4 Aralik 2014.
- ^ "OS X version 10.10 Yosemite on Intel-based Mac computers". The Open Group. 22 Ekim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi. Erisim tarihi: 23 Ekim 2015.
- ^ "OS X version 10.11 El Capitan on Intel-based Mac computers". The Open Group. 15 Ekim 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi. Erisim tarihi: 23 Ekim 2015.
- ^ "macOS version 10.12 Sierra on Intel-based Mac computers". The Open Group. 2 Ekim 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi. Erisim tarihi: 13 Ekim 2016.