Emmy Noether
- l`rby@
- mSr~
- Asturianu
- Az@rbaycanca
- toerkhjh
- Belaruskaia
- B'lgarski
- baaNlaa
- Catala
- khwrdy
- Cestina
- Chavashla
- Cymraeg
- Dansk
- Deutsch
- Ellenika
- English
- Esperanto
- Espanol
- Eesti
- Euskara
- Estremenu
- frsy
- Suomi
- Francais
- Gaeilge
- Galego
- `bryt
- hindii
- Hrvatski
- Kreyol ayisyen
- Magyar
- Hayeren
- Interlingua
- Bahasa Indonesia
- Islenska
- Italiano
- Ri Ben Yu
- La .lojban.
- k`art`uli
- K'azak'sha
- hangugeo
- Kyrgyzcha
- Latina
- Lietuviu
- Latviesu
- maithilii
- Malagasy
- Makedonski
- mlyaallN
- mnmaabhaasaa
- nepaalii
- nepaal bhaassaa
- Nederlands
- Norsk nynorsk
- Norsk bokmal
- Novial
- Occitan
- Polski
- Piemonteis
- pStw
- Portugues
- Romana
- Russkii
- Scots
- Srpskohrvatski / srpskokhrvatski
- Simple English
- Slovencina
- Slovenscina
- Shqip
- Srpski / srpski
- Svenska
- tmilll
- telugu
- aithy
- Tatarcha / tatarca
- Ukrayins'ka
- O`zbekcha / uzbekcha
- Tieng Viet
- Winaray
- Wu Yu
- margaluri
- Zhong Wen
- Yue Yu
Emmy Noether | |
|---|---|
| Dogum | Amalie Emmy Noether 23 Mart 1882(1882-03-23) Erlangen, Bavyera, Almanya |
| Olum | 14 Nisan 1935 (53 yasinda) Bryn Mawr, Pensilvanya, ABD |
| Milliyet | Yahudi[1][2][3] |
| Mezun oldugu okul(lar) | Erlangen Universitesi |
| Oduller | Ackermann-Teubner Memorial Odulu (1932) |
| Kariyeri | |
| Dali | Matematik ve fizik |
| Calistigi kurumlar | Gottingen Universitesi Bryn Mawr Koleji |
| Doktora danismani | Paul Gordan |
| Doktora ogrencileri | Max Deuring Hans Fitting Grete Hermann Zeng Jiongzhi Jacob Levitzki Otto Schilling Ernst Witt |
Emmy Noether (Almanca telaffuz: ['no:ta]; asil adi Amalie Emmy Noether;[4] 23 Mart 1882 - 14 Nisan 1935), soyut cebir ve kuramsal fizige cigir acici katkilariyla bilinen bir Alman matematikcidir. Pavel Alexandrov, Albert Einstein, Jean Dieudonne, Hermann Weyl, Norbert Wiener ve daha bircok kisi tarafindan halka, alan ve cebir teorilerinde devrim yaratan, tarihin en onemli matematikcilerinden biri olarak nitelendirilmistir.[5][6] Noether teoremi, simetri ile korunum yasalari arasindaki temel bagi aciklar.[7]
Bavyera'nin Erlangen kasabasinda Yahudi bir ailede dogmustur. Babasi matematikci Max Noether'dir. Gerekli sinavlari gectikten sonra Fransizca ve Ingilizce ogretmeyi planlamistir ama sonunda babasinin ders verdigi Erlangen Universitesi'nde matematik okumustur. 1907'de Paul Gordan'in danismanliginda tezini bitirdikten sonra Erlangen Matematik Enstitusunde maas almadan yedi yil calismistir. (O zamanlar kadinlar akademik pozisyonlardan dislanmislardi). 1915'te David Hilbert ve Felix Klein tarafindan Gottingen Universitesinin dunyaca unlu matematik bolumune katilmasi icin cagrildi. Fakat universite yonetimi tarafindan reddedildi ve dort yil daha Hilbert adina ders vermeye devam etti. Ders verme hakki 1919'da verildi, bu sayede Privatdozent (Germenik universitelerde, sahibinin, profesorluk makamina sahip olmaksizin bagimsiz olarak ders verebilecegi anlamini tasiyan unvan) unvanini alabildi.
1933'e kadar Gottingen matematik bolumunun ileri gelen uyeleri arasindaki yerini surdurdu; ogrencilerine zaman zaman "Noether oglanlari" denirdi. 1924'te Hollandali matematikci B. L. van der Waerden ogrencisi oldu ve kisa zaman icinde Noether'in calismalarinin onde gelen yorumcusu oldu; Noether'in calismalari ogrencisinin yazdigi 1931 tarihli ders kitabi, Modern Cebir'in'in ikinci cildinin temelini olusturuyordu. 1932 Zurih Uluslararasi Matematikciler Kongresi'ne katilimina kadar, cebirsel yetenekleri tum dunyada taninmisti. Ertesi yil Alman Nazi hukumeti Yahudileri universite pozisyonlarindan cikartti ve Noether, Pensilvanya'daki Bryn Mawr Universitesinde bir pozisyona gecmek uzere Amerika Birlesik Devletlerine tasindi. 1935'te yumurtaliklarindaki kist icin ameliyata girdi, iyilesme belirtilerine ragmen dort gun sonra 53 yasinda oldu.
Noether'in matematik calismalari uc "donem"e ayrilmistir.[8] Ilkinde (1908-19), cebirsel degismezler ve sayi alanlariuzerine etkin katkilar saglamistir. Varyasyonlar hesabindaki diferansiyel sabitler uzerine calismalari, Noether teoremi, "modern fizigin gelismesine yol gosteren simdiye kadar kanitlanmis en onemli matematik teorilerisi" olarak sayilir.[9] Ikinci donemde (1920-26), "soyut cebri degistiren" calismasina basladi.[10] Yasami boyunca ve hatta bugun bile Noether; Pavel Alexandrov,[11] Hermann Weyl,[12] ve Jean Dieudonne.[13] gibi matematikciler tarafindan tarihteki en iyi kadin matematikci olarak gosterildi. Noether, Idealtheorie in Ringbereichen (Theory of Ideals in Ring Domains, 1921) isimli makalesinde degismeli halkalarda idealler teorisini genis kullanima sahip kuvvetli bir arac haline getirmistir. Artan zincir kosulunu zarifce kullanmistir ve bu sebeple bu kosulu saglayan nesnelere Noetherian denir. Ucuncu doneminde (1927-1935), degismez cebirler ve hiperkompleks sayilar hakkinda baslica isler yayinlamistir ve gruplarin representation teorisi ve moduller ve idealler teorilerini birlestirmistir. Kendi yayinlarinin yani sira Noether fikirleri konusunda da oldukca comertti ve baska matematikciler tarafindan yayinlanan islerde, bu islerin alanlarinin uzakligina ragmen defalarca referans olarak verildi.
Biyografi
[degistir | kaynagi degistir]Emmy'nin babasi Max Noether, Almanya'da tuccar bir Yahudi aileden geliyordu. Cocuk felci yuzunden on dort yasinda felc olmustu. Hareket kabiliyetini geri kazandi, fakat bir bacagi iyilesmedi. Cogunlukla kendi kendine ogrenerek 1868'de Heidelberg Universitesinden doktor unvani aldi. Orada yedi yil ders verdikten sonra varlikli bir tuccar kizi olan karisi Ida Amalia Kaufmann ile tanistigi ve evlendigi Erlangen, Bavyera'da bir pozisyona gecti.[14][15][16][17]
Max Noether'in matematige katkisi Alfred Clebsch yolundan giderek cebirsel geometriye oldu. En cok bilinen calismalari Brill-Noether teorisi ve AF+BG teoremidir. Max Noether teoremi' gibi birkac teorem daha onunla iliskilendirilmistir.
Emmy Noether dort cocugun ilki olarak 23 Mart 1882'de dogmustur. Ilk ismi annesi ve babaannesinin adina, "Amalie"'dir, ama genc yasta orta ismini kullanmaya baslamistir. Bir kiz olarak ailede cok sevilirdi. Akilli ve arkadas canlisi olarak bilinmekle birlikte akademik olarak dikkat cekmemistir. Emmy miyoptu ve cocukken kekeliyordu. Bir aile arkadasi yillar sonra Emmy'nin bir bulmacayi hizla cozerek erken yasta ustun zekasini belli ettigini anlatmistir.[18] Emmy zamanindaki bircok kiz gibi yemek ve temizlik yapmayi ogrenmis, piyano dersleri almistir. Bu aktivitelerin hicbirini tutkuyla yapmamis fakat dans etmeyi cok sevmisti.[19][15]
Kendisinden kucuk uc erkek kardesi vardi. En buyugu Alfred, 1883'te dogmustu, 1909'da Erlangen'de kimya alaninda doktor unvanini aldi, 9 yil sonra oldu. Fritz Noether, 1884'te dogmustur, akademik basarilari ile hatirlanir: Munih'de okuduktan sonra uygulamali matematikte itibar kazanmistir. En kucukleri, Gustav Robert, 1889'da dogmustur. Hayati ile ilgili cok az bilinen vardir; kronik bir hastalik sebebiyle 1928'de olmustur.[20][21]
Erlangen Universitesi
[degistir | kaynagi degistir]Paul Gordan, Noether'in degismezler alanindaki doktora tezine danismanlik etti.
Emmy Noether Fransizca ve Ingilizcede erken yetkinlik gosterdi. 1900 baharinda iki dil icin de ogretmenlik sinavina girdi ve sehr gut (cok iyi) olarak notlandirildi. Bu performansi kiz okullarinda ders verme hakki kazandirdi, ama Erlangen Universitesindeki calismalarina devam etmeye karar verdi.
Bu alisilmadik bir karardi; iki yil oncesinde Universite Senatosu karma egitimin "akademik duzeni bozacagini" aciklamisti.[22] 986 ogrenciden olusan bir universitedeki yalnizca iki kiz ogrenciden biri olan Noether'in derse katilmasindan ziyade denetim yapmasina izin veriliyordu, bunun icin de dersine katilmak istedigi profesorlerden ozel izin almasi gerekiyordu. Butun engellere ragmen 14 Temmuz 1903'te Nurnberg'de bir Realgymnasium'da mezuniyet sinavini gecti.[23][24][25]
1903-04 kis donemini Gottingen Universitesinde okudu, astronom Karl Schwarzschild, matematikci Hermann Minkowski, Otto Blumenthal, Felix Klein ve David Hilbert'in derslerine katildi. Kisa bir sure sonra kadinlarin o universitede katilimina dair kisitlamalar yururlukten kaldirildi.
Noether Erlangen'e dondu. Universiteye resmen 24 Ekim 1904'e de girdi ve matematik uzerine yogunlasmak istedigini beyan etti. Paul Gordan'in gozetimi altinda Uber die Bildung des Formensystems der ternaren biquadratischen Form (On Complete Systems of Invariants for Ternary Biquadratic Forms, 1907) tezini yazdi. Iyi karsilanmis olmasina ragmen Noether sonradan tezinin "cercop" oldugunu soylemistir.[26][27][28]
Sonraki yedi yil (1908-15) Erlangen Universitesi Matematik Enstitusunde maas almadan, zaman zaman hastaligi nedeniyle ders veremeyecek durumda olan babasinin yerine gecerek ogretmenlik yapti. 1910 ve 1911'de uc degiskeni "n" degiskene cikararak tezine ilave yapti.
Gordan 1910 bahari emekli oldu, ama kisa bir zaman sonra Breslau'da bir pozisyon icin ayrilan halefi Erhard Schmidt ile arada bir ders vermeye devam etti. Gordan ders vermeyi tamamiyla 1911'de Schmidt'in yerine gecen Ernst Fischer'in gelmesiyle birakti ve Aralik 1912'de oldu.
Hermann Weyl'e gore Fischer, ozellikle David Hilbert'nin calismalariyla kendisini tanistirmasi sebebiyle Noether uzerinde onemli bir esin kaynagiydi. Noether 1913'ten 1916'ya kadar Hilbert metodlarinin kapsamini genisleterek ve rasyonel fonksiyonlarin alani ve sonlu gruplarin degismezleri gibi matematiksel objelere uygulayarak yazdigi makaleleri yayimladi. Bu evre, cigir acici katkida bulundugu matematik alani soyut cebir ile baglantisinin baslangicidir.
Noether ve Fischer matematigi haz duyarak paylastilar; cogu zaman dersler bittikten sonra bile tartismaya devam ederlerdi. Noether'in devam eden matematiksel dusuncelerini kartpostalla Fischer'e gonderdigi biliniyor.[29][30][31]
Gottingen Universitesi
[degistir | kaynagi degistir]1915 bahari, Noether David Hilbert ve Felix Klein tarafindan Gottingen Universitesine donmesi icin cagrildi. Fakat bu ise alma gayretleri yersiz kaldi. Felsefe Fakultesi ogretim uyeleri, dil bilimci ve tarihciler, kadinlarin privatdozent olmamalari konusunda israr ettiler. Bir fakulte uyesi: "Askerlerimiz universiteye dondukleri zaman, bir kadinin ayaginda ogrenim gormeleri gerektigini ogrenince ne dusunecekler?" diyerek protesto etti.[32][33][34][35] Hilbert icerleyerek karsilik verdi; "Adayin cinsiyetini "privatdozent" olarak kabul edilmesine karsi bir sav olarak gormuyorum. Sonuc olarak biz bir universiteyiz, hamam degil."[32][33][34][35]
Noether Nisan'in sonuna dogru Gottingen'e yola cikti, iki hafta sonra annesi Erlangen'de oldu. Annesinin daha once gozunden tedavi oldugu bilinmektedir fakat bu durumun olumune olan etkisi bilinmemektedir. Bu sirada Noether'in babasi emekli oldu ve erkek kardesi I. Dunya Savasina katilmak uzere Alman Ordusuna katildi. Yasli babasina bakmak uzere birkac haftaligina Erlangen'e dondu.[36]
Gottingen'de ders verdigi ilk yil resmi bir pozisyonu yoktu ve maas almiyordu; ailesi, odasini, tahtasini ve akademik islerini desteklediler. Dersleri cogunlukla Hilbert'in adi altinda duyuruluyordu ve Noether cogu zaman "yardim" da bulunuyordu.
Gottingen'e vardiktan kisa bir sure sonra simdi Noether teoremi olarak kabul edilen, korunma yasalarinin turevlenebilir fiziksel bir sistemin simetrisiyle iliskili oldugunu gosteren teoremi kanitlayarak yeteneklerini gosterdi.[34][35] Amerikali fizikciler Leon M. Lederman ve Christopher T. Hill kitaplari Symmetry and the Beautiful Universe'de Noether teoremini "Kuskusuz simdiye kadar kanitlanmis en onemli matematik teoremlerinden biri, modern fizigin gelisimine yol gostermekte Pisagor teoremi ile yarisacak duzeyde" diyerek tanimlamislardir.[9]
I. Dunya Savasi bittiginde 1918-1919 Alman Devrimi sosyal tavirda kayda deger bir degisime neden oldu, buna kadin haklarindaki artis da dahildi. 1919'da Gottingen Universitesi Noether'e ders verme hakkini verdi. Sozlu sinav Mayisin sonunda yapildi, Haziranda basariyla "ders verme hakkini" aldi.
Uc yil sonra Prusya Bilim Sanat ve Egitim bakanindan mektup aldi. Mektupta ona nicht beamteter ausserordentlicher Professor (kadrosuz, sinirli idari yetkili ogretmenlik) unvani veriliyordu.[37]). Bu odeme yapilmayan alt duzey bir profesorluk, bir kamu hizmeti pozisyonuydu. Calismalarinin onemini tanimakla birlikte, maas saglamiyordu. Noether bir yil sonra Lehrbeauftragte fur Algebra ozel pozisyonuna gecene kadar, verdigi dersler icin maas almiyordu.[38][39][40]
Soyut cebir uzerine cigir acici calismasi
[degistir | kaynagi degistir]Noether teoreminin fizik uzerinde derin bir etkisi olmasina ragmen, matematikciler arasinda Noether soyut cebire olan cigir acici katkilariyla hatirlanir. Nathan Jacobson says in his Introduction to Noether's Collected Papers,
Soyut cebirin gelisimi -yirminci yuzyil matemetiginin en belirgin icati, yayimladigi makaleleri, dersleri, cagdaslarina esin kaynagi olarak Noether sayesinde olmustur.
Noether'in cebir uzerine cigir acici calismasi 1920'de basladi. W. Schmeidler ile bir halkadaki sol ve sag idealleri tanimladiklari ideal teori makalesini yayimladi. Ertesi yil matematikteki idealleri goz onune alarak azalan zincir sartini inceledigi Idealtheorie in Ringbereichen adli makaleyi yayimladi. Meshur cebirci Irving Kaplansky bu isi "devrimsel" olarak tanimladi.;[41] makalenin yayimlanmasi "Noetherian halkasi" teriminin yayginlasmasina ve bazi matematiksel nesnelere Noetherian denmesine neden oldu..[41][42][43]
1924'te genc matematikci B. L. van der Waerden, Gottingen Universitesine geldi. En bastan cok degerli soyut kavramsallastirma metotlari sunan Noether ile calismaya basladi. Sonralari Van der Waerden, Noether'in ozgunlugunun "karsilastirilamaz derecede" oldugunu soylemistir.[44] 1931'de "Modern Cebir" adli yazisini yayimladi, ikinci baskisinda Noetherden cok fazla alinti vardir. Noether tanima istemese de yedinci baskisina "E. Artin ve E. Noether'in dersleri uzerine" diye not dusmustur.[45][46][47] Noether bazen meslektaslarinin kendi fikirleri ile ovgu almalarina, kendi calismalari cevresinde kariyer yapmalarina izin verdi.[47][48]
Van der Waerden'in ziyareti bircok matematikcinin matematiksel ve fiziksel arastirmada merkez olan Gottingen'e gelisiyle birlikte olmustu. 1926'dan 1930'a kadar Rus topolojist Pavel Alexandrov Gottingen Universitesinde ders verdi, Noether ile kisa zaman icinde yakin arkadas oldular. Saygisinin ve sevgisini gostermek icin ona "der Noether" diye, Almancadaki erkek articleini kullanarak hitap etmeye basladi. Noether Van der Waerden'e Gottingen'de kalici bir profesorluk pozisyonu ayarlamaya calisti, ama yalnizca Rockefeller Foundation'dan burs ayarlayabildi.[49][50] Duzenli olarak bulustular, cebir ve topolojinin ortakliklari uzerine tartistilar. Alexandrov, anma toreninde Emmy Noether'i "gelmis gecmis en iyi kadin matematikci olarak" tanimladi.[51]
Dersleri ve ogrencileri
[degistir | kaynagi degistir]Noether Gottingen'de bir duzineden fazla doktora ogrencisine danismanlik yapti. Ilk ogrencilerinden biri Grete Hermanndi, tezini Subat 1925'te savundu. [52] Noether ayni zamanda, henuz lisans ogrencisi olan, sonradan aritmetik geometri alanina katkilarda bulunan Max Deuring'e; Fitting teoremi, Fitting lemma ile hatirlanan Hans Fitting'e; Tsen teoremini kanitlayan Zeng Jiongzhi'ye danismanlik yapti. Hauptidealsatz ve degismeli halka icin olan boyut teorisi ile degismeli cebiri gelistiren Wolfgang Krull ile yakindan calisti.[53]
Doktora ogrencilerinin listesi
[degistir | kaynagi degistir]| Tarih | Ogrenci Ismi | Tez Basligi | Universite | Yayimlanma | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1911.12.16 | Falckenberg, Hans | Verzweigungen von Losungen nichtlinearer Differentialgleichungen
|
Erlangen | Leipzig 1912 | |
| 1916.03.04 | Seidelmann, Fritz | Die Gesamtheit der kubischen und biquadratischen Gleichungen mit Affekt bei beliebigem Rationalitatsbereich
|
Erlangen | Erlangen 1916 | |
| 1925.02.25 | Hermann, Grete | Die Frage der endlich vielen Schritte in der Theorie der Polynomideale unter Benutzung nachgelassener Satze von Kurt Hentzelt
|
Gottingen | Berlin 1926 | |
| 1926.07.14 | Grell, Heinrich | Beziehungen zwischen den Idealen verschiedener Ringe
|
Gottingen | Berlin 1927 | |
| 1927 | Dorate, Wilhelm | Uber einem verallgemeinerten Gruppenbegriff
|
Gottingen | Berlin 1927 | |
| died before defense | Holzer, Rudolf | Zur Theorie der primaren Ringe
|
Gottingen | Berlin 1927 | |
| 1929.06.12 | Weber, Werner | Idealtheoretische Deutung der Darstellbarkeit beliebiger naturlicher Zahlen durch quadratische Formen
|
Gottingen | Berlin 1930 | |
| 1929.06.26 | Levitski, Jakob | Uber vollstandig reduzible Ringe und Unterringe
|
Gottingen | Berlin 1931 | |
| 1930.06.18 | Deuring, Max | Zur arithmetischen Theorie der algebraischen Funktionen
|
Gottingen | Berlin 1932 | |
| 1931.07.29 | Fitting, Hans | Zur Theorie der Automorphismenringe Abelscher Gruppen und ihr Analogon bei nichtkommutativen Gruppen
|
Gottingen | Berlin 1933 | |
| 1933.07.27 | Witt, Ernst | Riemann-Rochscher Satz und Zeta-Funktion im Hyperkomplexen
|
Gottingen | Berlin 1934 | |
| 1933.12.06 | Tsen, Chiungtze | Algebren uber Funktionenkorpern
|
Gottingen | Gottingen 1934 | |
| 1934 | Schilling, Otto | Uber gewisse Beziehungen zwischen der Arithmetik hyperkomplexer Zahlsysteme und algebraischer Zahlkorper
|
Marburg | Braunschweig 1935 | |
| 1935 | Stauffer, Ruth | The construction of a normal basis in a separable extension field | Bryn Mawr | Baltimore 1936 | |
| 1935 | Vorbeck, Werner | Nichtgaloissche Zerfallungskorper einfacher Systeme
|
Gottingen | ||
| 1936 | Wichmann, Wolfgang | Anwendungen der p-adischen Theorie im Nichtkommutativen
|
Gottingen | Monatshefte fur Mathematik und Physik (1936) 44, 203-24. |
Adini veren matematiksel konular
[degistir | kaynagi degistir]|
|
Dipnotlar
[degistir | kaynagi degistir]- ^ Kimberling 1981, ss. 3-5.
- ^ Lederman & Hill 2004, ss. 70-71.
- ^ Dick 1981, ss. 7-9.
- ^ Emmy is the Rufname, the second of two official given names, intended for daily use. Cf. for example the resume submitted by Noether to Erlangen University in 1907 (Erlangen University archive, Promotionsakt Emmy Noether (1907/08, NR. 2988); reproduced in: Emmy Noether, Gesammelte Abhandlungen - Collected Papers, ed. N. Jacobson 1983; online facsimile at physikerinnen.de/noetherlebenslauf.html 29 Eylul 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.). Sometimes Emmy is mistakenly reported as a short form for Amalie, or misreported as "Emily". e.g. Smolin, Lee, Special Relativity - Why Can't You Go Faster Than Light?, Edge, 30 Temmuz 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015,
...Emily Noether, a great German mathematician...
. - ^ Einstein, Albert (1 Mayis 1935), "Professor Einstein Writes in Appreciation of a Fellow-Mathematician", New York Times (5 Mayis 1935 tarihinde yayinlandi), 22 Temmuz 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi13 Nisan 2008 . Also online 30 Kasim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi. at the MacTutor History of Mathematics archive.
- ^ Alexandrov 1981, s. 100.
- ^ Ne'eman, Yuval. "The Impact of Emmy Noether's Theorems on XX1st Century Physics", Teicher 1999, ss. 83-101.
- ^ Weyl 1935
- ^ a b Lederman & Hill 2004, s. 73.
- ^ Dick 1981, s. 128
- ^ Dick 1981, s. 154.
- ^ Dick 1981, s. 152.
- ^ Noether 1987, s. 167.
- ^ Kimberling 1981, ss. 3-5.
- ^ a b Osen 1974, s. 142.
- ^ Lederman & Hill 2004, ss. 70-71.
- ^ Dick 1981, ss. 7-9.
- ^ Dick 1981, ss. 9-10.
- ^ Dick 1981, ss. 10-11.
- ^ Dick 1981, ss. 25, 45.
- ^ Kimberling, s. 5.
- ^ Kimberling 1981, s. 10.
- ^ Dick 1981, ss. 11-12.
- ^ Kimberling 1981, ss. 8-10.
- ^ Lederman & Hill 2004, s. 71.
- ^ Kimberling 1981, ss. 10-11.
- ^ Dick 1981, ss. 13-17.
- ^ Lederman & Hill 2004, s. 71 write that she completed her doctorate at Gottingen, but this appears to be an error.
- ^ Kimberling 1981, ss. 11-12.
- ^ Dick 1981, ss. 18-24.
- ^ Osen 1974, s. 143.
- ^ a b Kimberling 1981, s. 14.
- ^ a b Dick 1981, s. 32.
- ^ a b c Osen 1974, ss. 144-45.
- ^ a b c Lederman & Hill 2004, s. 72.
- ^ Dick 1981, ss. 24-26.
- ^ Dick 1981, s. 188.
- ^ Kimberling 1981, ss. 14-18.
- ^ Osen 1974, s. 145.
- ^ Dick 1981, ss. 33-34.
- ^ a b Kimberling 1981, s. 18.
- ^ Dick 1981, ss. 44-45.
- ^ Osen 1974, ss. 145-46.
- ^ van der Waerden 1935, s. 100.
- ^ Dick 1981, ss. 57-58.
- ^ Kimberling 1981, s. 19.
- ^ a b Lederman & Hill 2004, s. 74.
- ^ Osen 1974, s. 148.
- ^ Kimberling 1981, ss. 24-25.
- ^ Dick 1981, ss. 61-63.
- ^ Alexandrov 1981, ss. 100, 107.
- ^ Dick 1981, s. 51.
- ^ Dick 1981, ss. 53-57.
Kaynakca
[degistir | kaynagi degistir]Emmy Noether'in secilmis isleri (Almanya)
[degistir | kaynagi degistir]- Noether, Emmy (1908), "Uber die Bildung des Formensystems der ternaren biquadratischen Form" [On Complete Systems of Invariants for Ternary Biquadratic Forms], Journal fur die reine und angewandte Mathematik (Almanca), DE: Uni Gottingen, cilt 134, ss. 23-90 and two tables, doi:10.1515/crll.1908.134.23, 8 Mart 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- ------ (1913), "Rationale Funktionenkorper" [Rational Function Fields], J. Ber. D. DMV (Almanca), DE: Uni Gottingen, cilt 22, ss. 316-19, 8 Mart 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- ------ (1915), "Der Endlichkeitssatz der Invarianten endlicher Gruppen" [The Finiteness Theorem for Invariants of Finite Groups], Mathematische Annalen (Almanca), DE: Digizeitschriften, cilt 77, ss. 89-92, doi:10.1007/BF01456821, 24 Mayis 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015
- ------ (1918), "Gleichungen mit vorgeschriebener Gruppe" [Equations with Prescribed Group], Mathematische Annalen (Almanca), cilt 78, ss. 221-29, doi:10.1007/BF01457099, 3 Eylul 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- ------ (1918b), "Invariante Variationsprobleme" [Invariant Variation Problems], Nachr. D. Konig. Gesellsch. D. Wiss. (Almanca), Gottingen: Math-phys. Klasse, cilt 1918, ss. 235-57 . English translation by M. A. Tavel (1918), arXiv:physics/0503066.
- ------ (1921), "Idealtheorie in Ringbereichen" [The Theory of Ideals in Ring Domains], Mathematische Annalen (Almanca), Metapress, 83 (1), ISSN 0025-5831, 3 Eylul 2014 tarihinde kaynagindan (PDF) arsivlendi18 Ocak 2015 .
- ------ (1923), "Zur Theorie der Polynomideale und Resultanten", Mathematische Annalen (Almanca), DE: Digizeitschriften, cilt 88, ss. 53-79, doi:10.1007/BF01448441, 24 Mayis 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- ------ (1923b), "Eliminationstheorie und allgemeine Idealtheorie", Mathematische Annalen (Almanca), DE: Digizeitschriften, 90 (3-4), ss. 229-61, doi:10.1007/BF01455443, 24 Mayis 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- ------ (1924), "Eliminationstheorie und Idealtheorie", Jahresbericht der Deutschen Mathematiker-Vereinigung (Almanca), DE: Uni Gottingen, cilt 33, ss. 116-20, 8 Mart 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- ------ (1926), "Der Endlichkeitsatz der Invarianten endlicher linearer Gruppen der Charakteristik p" [Proof of the Finiteness of the Invariants of Finite Linear Groups of Characteristic p], Nachr. Ges. Wiss (Almanca), DE: Uni Gottingen, ss. 28-35, 8 Mart 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- ------ (1926b), "Ableitung der Elementarteilertheorie aus der Gruppentheorie" [Derivation of the Theory of Elementary Divisor from Group Theory], Jahresbericht der Deutschen Mathematiker-Vereinigung (Almanca), DE: Digizeitschriften, cilt 34 (Abt. 2), s. 104, 8 Mart 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- ------ (1927), "Abstrakter Aufbau der Idealtheorie in algebraischen Zahl- und Funktionenkorpern" [Abstract Structure of the Theory of Ideals in Algebraic Number Fields], Mathematische Annalen (Almanca), Metapress, 96 (1), ss. 26-61, doi:10.1007/BF01209152, 3 Eylul 2014 tarihinde kaynagindan (PDF) arsivlendi18 Ocak 2015 .
- Brauer, Richard; Noether, Emmy (1927), "Uber minimale Zerfallungskorper irreduzibler Darstellungen" [On the Minimum Splitting Fields of Irreducible Representations], Sitz. Ber. D. Preuss. Akad. D. Wiss. (Almanca), ss. 221-28 .
- Noether, Emmy (1929), "Hyperkomplexe Grossen und Darstellungstheorie" [Hypercomplex Quantities and the Theory of Representations], Mathematische Annalen (Almanca), cilt 30, ss. 641-92, doi:10.1007/BF01187794, 29 Mart 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- Brauer, Richard; Hasse, Helmut; Noether, Emmy (1932), "Beweis eines Hauptsatzes in der Theorie der Algebren" [Proof of a Main Theorem in the Theory of Algebras], Journal fur Math. (Almanca), DE: Uni Gottingen, cilt 167, ss. 399-404, 8 Mart 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- Noether, Emmy (1933), "Nichtkommutative Algebren" [Noncommutative Algebras], Mathematische Zeitschrift (Almanca), cilt 37, ss. 514-41, doi:10.1007/BF01474591 .
- ------ (1983), Jacobson, Nathan (Ed.), Gesammelte Abhandlungen [Collected papers] (Almanca), Berlin, New York: Springer-Verlag, ss. viii, 777, ISBN 3-540-11504-8, MR 0703862 .
Ek bilgi
[degistir | kaynagi degistir]- Alexandrov, Pavel S. (1981), "In Memory of Emmy Noether", Brewer, James W; Smith, Martha K (Ed.), Emmy Noether: A Tribute to Her Life and Work, New York: Marcel Dekker, ss. 99-111, ISBN 0-8247-1550-0 .
- Blue, Meredith (2001), Galois Theory and Noether's Problem (PDF), Thirty-Fourth Annual Meeting: Florida Section of The Mathematical Association of America, 29 Mayis 2008 tarihinde kaynagindan (PDF) arsivlendi18 Ocak 2015 .
- Byers, Nina (2-4 Aralik 1996), "E. Noether's Discovery of the Deep Connection Between Symmetries and Conservation Laws", Proceedings of a Symposium on the Heritage of Emmy Noether, IL: Bar-Ilan University, arXiv:physics/9807044 , 10 Mayis 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- Byers, Nina (2006), "Emmy Noether", Byers, Nina; Williams, Gary (Ed.), Out of the Shadows: Contributions of 20th Century Women to Physics, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-82197-5 .
- Dick, Auguste (1981), Emmy Noether: 1882-1935, Boston: Birkhauser, ISBN 3-7643-3019-8 . Trans. H. I. Blocher.
- Fleischmann, Peter (2000), "The Noether bound in invariant theory of finite groups", Advances in Mathematics, 156 (1), ss. 23-32, doi:10.1006/aima.2000.1952, MR 1800251 .
- Fogarty, John (2001), "On Noether's bound for polynomial invariants of a finite group", Electronic Research Announcements of the American Mathematical Society, 7 (2), ss. 5-7, doi:10.1090/S1079-6762-01-00088-9, MR 1826990, 12 Ocak 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi16 Haziran 2008
- Gilmer, Robert (1981), "Commutative Ring Theory", Brewer, James W; Smith, Martha K (Ed.), Emmy Noether: A Tribute to Her Life and Work, New York: Marcel Dekker, ss. 131-43, ISBN 0-8247-1550-0 .
- Gordan, Paul (1870), "Die simultanen Systeme binarer Formen", Mathematische Annalen (Almanca), 2 (2), ss. 227-280, doi:10.1007/BF01444021, 3 Eylul 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- Haboush, WJ (1975), "Reductive groups are geometrically reductive", Ann. Math., The Annals of Mathematics, Vol. 102, No. 1, 102 (1), ss. 67-83, doi:10.2307/1970974, JSTOR 1970974 .
- Hasse, Helmut (1933), "Die Struktur der R. Brauerschen Algebrenklassengruppe uber einem algebraischen Zahlkorper", Mathematische Annalen (Almanca), cilt 107, ss. 731-760, doi:10.1007/BF01448916, 5 Mart 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- Hilbert, David (Aralik 1890), "Ueber die Theorie der algebraischen Formen", Mathematische Annalen (Almanca), 36 (4), ss. 473-534, doi:10.1007/BF01208503, 3 Eylul 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- Hilton, Peter (1988), "A Brief, Subjective History of Homology and Homotopy Theory in This Century", Mathematics Magazine, 60 (5), ss. 282-91, JSTOR 2689545?
- Hopf, Heinz (1928), "Eine Verallgemeinerung der Euler-Poincareschen Formel", Nachrichten von der Gesellschaft der Wissenschaften zu Gottingen. Mathematisch-Physikalische Klasse (Almanca), cilt 2, ss. 127-36, 28 Eylul 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- James, Ioan (2002), Remarkable Mathematicians from Euler to von Neumann, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-81777-3 .
- Kimberling, Clark (1981), "Emmy Noether and Her Influence", Brewer, James W; Smith, Martha K (Ed.), Emmy Noether: A Tribute to Her Life and Work, New York: Marcel Dekker, ss. 3-61, ISBN 0-8247-1550-0 .
- Lam, Tsit Yuen (1981), "Representation Theory", Brewer, James W; Smith, Martha K (Ed.), Emmy Noether: A Tribute to Her Life and Work, New York: Marcel Dekker, ss. 145-56, ISBN 0-8247-1550-0 .
- Lederman, Leon M.; Hill, Christopher T (2004), Symmetry and the Beautiful Universe, Amherst: Prometheus Books, ISBN 1-59102-242-8 .
- Mac Lane, Saunders (1981), "Mathematics at the University of Gottingen 1831-1933", Brewer, James W; Smith, Martha K (Ed.), Emmy Noether: A Tribute to Her Life and Work, New York: Marcel Dekker, ss. 65-78, ISBN 0-8247-1550-0 .
- Malle, Gunter; Matzat, Bernd Heinrich (1999), Inverse Galois theory, Springer Monographs in Mathematics, Berlin, New York: Springer-Verlag, ISBN 978-3-540-62890-3, MR 1711577 .
- Noether, Gottfried E (1987), Grinstein, LS; Campbell, PJ (Ed.), Women of Mathematics, New York: Greenwood press, ISBN 0-313-24849-4 .
- Noether, Max (1914), "Paul Gordan", Mathematische Annalen, 75 (1), ss. 1-41, doi:10.1007/BF01564521, 4 Eylul 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- Osen, Lynn M. (1974), "Emmy (Amalie) Noether", Women in Mathematics, MIT Press, ss. 141-52, ISBN 0-262-15014-X .
- Schmadel, Lutz D (2003), Dictionary of Minor Planet Names (5th revised and enlarged bas.), Berlin: Springer-Verlag, ISBN 3-540-00238-3 .
- Swan, Richard G (1969), "Invariant rational functions and a problem of Steenrod", Inventiones Mathematicae, 7 (2), ss. 148-158, doi:10.1007/BF01389798 .
- Taussky, Olga (1981), "My Personal Recollections of Emmy Noether", Brewer, James W; Smith, Martha K (Ed.), Emmy Noether: A Tribute to Her Life and Work, New York: Marcel Dekker, ss. 79-92, ISBN 0-8247-1550-0 .
- Teicher, M. (ed.) (1999), The Heritage of Emmy Noether, Israel Mathematical Conference Proceedings, Bar-Ilan University, American Mathematical Society, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-851045-1, OCLC 223099225 KB1 bakim: Fazladan yazi: yazar listesi (link)
- van der Waerden, B.L. (1935), "Nachruf auf Emmy Noether" [obituary of Emmy Noether], Mathematische Annalen (Almanca), cilt 111, ss. 469-74, doi:10.1007/BF01472233, 3 Eylul 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 . Reprinted in Dick 1981.
- ------ (1985), A History of Algebra: from al-Khwarizmi to Emmy Noether, Berlin: Springer-Verlag, ISBN 0-387-13610-X .
- Weyl, Hermann (1935), "Emmy Noether", Scripta Mathematica, 3 (3), ss. 201-220 , reprinted as an appendix to Dick (1981).
- Weyl, Hermann (1944), "David Hilbert and his mathematical work", Bulletin of the American Mathematical Society, 50 (9), ss. 612-654, doi:10.1090/S0002-9904-1944-08178-0, MR 0011274 .
Dis baglantilar
[degistir | kaynagi degistir]| Emmy Noether ile ilgili kutuphane kaynaklari |
| By Emmy Noether |
|---|
- Wikimedia Commons'ta Emmy Noether ile ilgili coklu ortam belgeleri bulunur
- "Invariante Variationsprobleme", Nachr. v. d. Ges. d. Wiss. (Almanca), Gottingen: UCLA, 5 Temmuz 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 with link to English translation.
- "Emmy Noether", CWP, UCLA, 12 Subat 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- Mathematics Genealogy Project'te Emmy Noether
- "Emmy Noether", Biographies of Women Mathematicians, Agnes Scott College, 5 Agustos 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Emmy Noether", MacTutor Matematik Tarihi arsivi
- Noether Lebenslaufe (Almanca), DE: Physikerinnen, 29 Eylul 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 . Noether's application for admission to the University of Erlangen and three curricula vitae, two of which are shown in handwriting, with transcriptions. The first of these is in Emmy Noether's own handwriting.
- Noether, Emmy (1908), Uber die Bildung des Formensystems der ternaren biquadratischen Form (doctoral dissertation) (unpublished bas.), Erlangen [olu/kirik baglanti]; published version.
- Kimberling, Clark, Emmy Noether, Mentors & Colleagues (photogram), Evansville, 22 Subat 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- "Noether", Oberwolfach (collection of photograms), DE: MFO, 25 Nisan 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- Noether; Hasse, Helmut (1925-35), Correspondence (PDF), DE: Uni Gottingen, 2 Ekim 2012 tarihinde kaynagindan (PDF) arsivlendi18 Ocak 2015 .
- Angier, Natalie (26 Mart 2012), "The Mighty Mathematician You've Never Heard Of", The New York Times, 29 Kasim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi18 Ocak 2015 .
- Photograph of Emmy Noether21 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.
- Letter from Emmy Noether to Dr. Park, President of Bryn Mawr College21 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi.