Decius

Gaius Messius Quintus Traianus Decius (d. 201 civari - o. Haziran 251), 249 - 251 yillari arasinda hukum surmus Roma imparatoru. Saltanatinin son yilinda, her ikisinin de olduruldugu Abritus Muharebesi'ne degin oglu Herennius Etruscus ile musterek imparatorluk yapmistir.

Budalia'da (Sirmium yakinlari, Asagi Pannonia) dogan Decius, Illyria eyaletinden birbiri ardinca gelen seckin adamlardan ilkidir. 232 yilinda Konsul, once Moesia ve Germania Inferior eyaletleri valisi ve hemen ardindan 235-238 yillari arasinda Hispania Tarraconensis valiligi ve ardindan da Imparator Arap Philip'in (Marcus Iulius Phillipus) saltanatinin baslarinda Roma kenti urban prefect'i (sehir valisi) olarak gorev yapti.

245 yili dolaylarinda, Imparator Philip Tuna sinirinin onemli komutasini Decius'a emanet etti. 248 ya da 249 yillarinin sonuna dogru Decius, Pacatianus'un Moesia ve Pannonia eyaletlerindeki isyanini bastirmaya gonderildi.^[1] Askerler Philip ve Sasaniler arasinda imzalanan baris antlasmasi nedeniyle ofkeliydi. Birlikler Decius'u Emperyal sayginligi ustlenmeye zorladilar. Hala Philip'e karsi olan sadakati nedeniyle protesto edilen Decius, sonunda ona karsi harekete gecti ve Philip Verona (Italya) yakinlarinda katledildi. Senato tarafindan Imparator olarak taninan Decius'a iyi imparatorlardan Trajan'a istinaden Emperor, Traianus sifati verildi.

Decius, iyi bir asker, yumusak mizacli bir adam ve yetenekli bir yonetici, Antik Roma'nin ideal ornekleri derecesinde kabul edilen yetenekli bir yoneticiydi.

Decius'un hem dis tehditlerin askeri olarak engellenmesini hem de devlet dininde yapacagi yenilenme ile halkin dindarliginin tamirini iceren politik programi devletin gucunun yeniden tesis edilmesine odaklandi. Imparatorlugun tum vatandaslarinin geleneksel Roma tanrilarina adaklar sumasi icin yazili emir verdi. Itaat etmeyenler olduruluyordu. Neticede Decius'un doneminde cok sayida Hristiyan tutuklandi ve olduruldu^[2].

Senatoya verilen bir taviz ya da belki de kamu moralini yukseltmek icin bir fikir olarak, Decius sensor otoritesi ve ofis (saray) ayriligini canlandirmaya cabaladi. Secim oy birligi ile Valerian'i (sonraki imparator) secen senatoya birakildi. Ancak Valerian, bir zamanlar ofise bagli oldugundan azalan sorumluluklardan dolayi tehlike ve zorluklarin zamaninda farkina vardi. Gotlarin isgali ve Decius'un olumu bu beyhude denemeyi sonlandirdi.

Kisa saltanati sirasinda Decius, Tuna nehrini gecerek Moesia ve Trakya bolgelerine akinlar duzenleyen Gotlara karsi onemli operasyonlarla mesgul oldu. Bu, tarihi kayitlarda goruldugu kadariyla ileride onemli rol oynayacak olan Gotlarla ilk onemli munasebettir.

Kral Cniva liderligindeki Gotlar, Nikopol'u kusattiklari sirada Imparator tarafindan sasirtildilar ve Balkanlar'in zorlu topraklarina dogru geri cekildiler ancak daha guclu olarak geri donerek, Beroe (modern Eski Zagra), kamplarini yagmalayarak ve birlikleri dagitarak Romalilara surpriz yaptilar. Ilk defa bir Roma imparatoru barbarlar karsisinda kacmak zorunda kaldi. Ardindan Gotlar korkunc bir acimasizlikla ele gecirdikleri Philippopolise (modern Filibe) saldirdilar ve fethettiler. Komutanlarindan Titus Julius Priscus, Gotlarin himayesi altinda kendini imparator ilan etti.

Philippopolis zaferi, Gotlari o kadar bitkin dusurmus ve kaynaklarini tuketmisti ki, rahatsiz edilmeden geri cekilmeleri karsiliginda ganimet ve esirlerini geri vermeyi teklif ettiler. Ancak onlarin etrafini sarmayi basaran ve geri cekilme yollarini kesmeyi umut eden Decius, tekliflerini reddetti.

Gotlarin, Kral Cniva liderliginde umutsuzlugun cesaretiyle dovustukleri son savas, Abritum ya da Forum Terebronii (modern Razgrad: bakiniz Abritus Muharebesi) yakinlarindaki kucuk bir yerlesim olan Dobrudja'nin bataklik topraklarinda 251 yili Haziran ayinin ikinci haftasinda yapildi. Jordanes'in kayitlarina gore, Decius'un oglu Herennius Etruscus savasin henuz basinda bir okla vurularak olduruldugunde Decius, adamlarina bagirarak "kimsenin yas tutmasina izin vermeyin; bir askerin olumu cumhuriyet icin onemli bir kayip degildir" demisti. Her halukarda, Roma ordusu bu savasta yok edildi ve Imparator Decius savas sirasinda olduruldu. Imparator Decius, barbar kavimlere karsi yapilan bir savasta oldurulen ilk Roma imparatoru oldu.

• Southern, Pat, (2001) The Roman Empire from Severus to Constantine, Londra:Routledge, ISBN 0-415-23943-5 (Ingilizce)

• Gibbon, Edward, (1776-1789) The History of the Decline and Fall of Roman Empire Cilt 2 Bolum:X Online: [1]14 Aralik 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi. (Ingilizce)
• Geoffry Nathan ve Robin McMahon, "Trajan Decius (M.S.249-251) ve saltanati sirasindaki isyancilar"29 Agustos 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi., DIR

• 201 dogumlular
• 251'de olenler
• 3. yuzyil Roma imparatorlari
• Antik Romali Germania Inferior valileri
• Moesia
• Damnatio memoriae

• Commons kategori baglantisi Vikiveri'de tanimli olan sayfalar
• Webarsiv sablonu wayback baglantilari
• BNF tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri
• GND tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri
• ISNI tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri
• LCCN tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri
• NLI tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri
• NTA tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri
• RERO tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri
• SUDOC tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri
• TePapa tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri
• ULAN tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri
• VIAF tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri
• WorldCat-LCCN tanimlayicisi iceren Vikipedi maddeleri
• ISBN sihirli baglantisini kullanan sayfalar