Icerige atla

Auguste Comte

Vikipedi, ozgur ansiklopedi
Auguste Comte
Tam adiIsidore Auguste Marie Francois Xavier Comte
Dogumu19 Ocak 1798(1798-01-19)
Montpellier, Fransa
Olumu5 Eylul 1857 (59 yasinda)
Paris, Fransa
Cagi19. yuzyil felsefesi
BolgesiBati felsefesi
Onemli fikirleriPozitivizm, sosyoloji, loi des trois etats

Isidore Marie Auguste Francois Xavier Comte (19 Ocak 1798 - 5 Eylul 1857), pozitivizm doktrinini formule eden Fransiz filozof, matematikci ve yazardir. Genellikle modern anlamda ilk bilim filozofu olarak kabul edilir.[1] Comte'un fikirleri ayni zamanda sosyolojinin gelisimi icin de temel teskil etti; nitekim bu terimi icat etti ve bu disiplini bilimlerin taclandirilmis basarisi olarak ele aldi.[2]

Henri de Saint Simon'dan etkilenen Comte'un calismalari, yeni bir toplum bicimine gecisin yakin olduguna inandigi Fransiz Devrimi'nin neden oldugu toplumsal duzensizlige care bulmaya calisti. Pozitivizm olarak adlandirdigi bilime dayali yeni bir sosyal doktrin olusturmaya calisti. John Stuart Mill ve George Eliot gibi sosyal dusunurlerin calismalarini etkileyerek 19. yuzyil dusuncesi uzerinde buyuk bir etkiye sahip oldu.[3] Sosyoloji ve sosyal evrimcilik kavramlari, Harriet Martineau ve Herbert Spencer gibi ilk sosyal teorisyenler ve antropologlar icin bir zemin hazirladi ve Emile Durkheim tarafindan pratik ve nesnel sosyal arastirma olarak sunulan modern akademik sosyolojiye donustu.

Comte'un sosyal teorileri, 19. yuzyilda teist olmayan dini humanist ve sekuler humanist orgutlerin gelisimini onceleyen "Insanlik Dini" ile doruga ulasti.

Auguste Comte, 19 Ocak 1798'de Montpellier'de, yeni kurulan Birinci Fransiz Cumhuriyeti'nin yonetimi altinda dogdu. Comte, Lycee Joffre ve ardindan Montpellier Universitesi'ne devam ettikten sonra Paris'teki Ecole Polytechnique'e kabul edildi. Ecole Polytechnique, Fransiz cumhuriyetcilik ve ilerleme ideallerine bagliligiyla dikkat cekiyordu. Ancak Ecole 1816'da yeniden yapilanma nedeniyle kapandi ve Comte egitimine Montpellier'deki tip fakultesinde devam etti. Ecole Polytechnique yeniden acildiginda geri kabul talebinde bulunmadi.

Montpellier'e dondukten sonra Comte, kisa sure icinde Katolik ve monarsist ailesiyle arasindaki farkliliklarin asilamaz oldugunu gordu ve kucuk islerde calisarak para kazanmak uzere yeniden Paris'e dogru yola cikti. Comte, ilk ogretmeni ve protestan papaz Daniel Encontre'un etkisiyle Katolikligi terk etmisti.[4][5]

Agustos 1817'de Paris'in 6. bolgesinde, 36 Rue Bonaparte'da bir daire buldu (1822'ye kadar burada yasadi) ve ayni yil Comte'u entelektuel toplumla temasa geciren ve dusuncelerini buyuk olcude etkileyen Henri de Saint Simon'un ogrencisi ve sekreteri oldu. Bu sure zarfinda Comte, ilk denemelerini Saint-Simon'un yonettigi L'Industrie, Le Politique ve L'Organisateur gibi cesitli dergilerde yayinladi, ancak 1819'daki "La separation generale entre les opinions et les desirs" (Fikirlerin ve arzularin genel ayrimi) adli kitabina kadar kendi adiyla yayinlamayacakti.

Comte, 1824 yilinda, yine asilamayan farkliliklar nedeniyle Saint-Simon'dan ayrildi. Comte, Plan de travaux scientifiques necessaires pour reorganiser la societe (1822) (Toplumun yeniden duzenlenmesi icin gerekli bilimsel calismalarin plani) adli bir kitap yayinladi. Ancak akademik bir gorev alamadi. Gunluk yasami sponsorlara ve arkadaslarinin maddi yardimlarina bagliydi. Comte'un Saint-Simon'un calismalarini ne kadar kendine mal ettigi konusunda tartismalar surmektedir.[6]

Comte, 1825 yilinda Caroline Massin ile evlendi. 1826'da bir akil hastanesine yatirildi, ancak tedavi edilmeden ayrildi. 1827'de Pont des Arts'tan atlayarak intihar girisiminde bulundu. 1842'de esi Caroline Massin ile bosandi.

Comte, John Stuart Mill ile yakin bir dostluk gelistirdi. Comte, 1844'ten itibaren Katolik Clotilde de Vaux'ya derinden asik oldu, ancak kadin ilk kocasindan bosanmadigi icin asklari hicbir zaman tamamlanamadi. Onun 1846'daki olumunden sonra bu ask yari-dinsel bir hal aldi ve Comte, (kendi sistemini gelistirmekte olan) Mill ile yakin calisarak yeni bir "Insanlik Dini" gelistirdi. Comte'un yandaslarindan John Kells Ingram, 1855'te onu Paris'te ziyaret etti.

Auguste Comte'un mezari

Dort ciltlik Systeme de politique positive'i (1851-1854) yayinladi. Son calismasi olan La Synthese Subjective'in ("Oznel Sentez") ilk cildi 1856'da yayimlandi. Comte, 5 Eylul 1857'de Paris'te mide kanserinden oldu ve annesi Rosalie Boyer ve Clotilde de Vaux'nun anisina yapilan mezar taslariyla cevrili unlu Pere Lachaise Mezarligi'na gomuldu. 1841'den 1857'ye kadar yasadigi daire, gunumuzde Maison d'Auguste Comte olarak korunmaktadir ve Paris'in 6. bolgesinde, 10 rue Monsieur-le-Prince adresinde yer almaktadir.

  1. ^ "Auguste Comte". The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University. 2018.
  2. ^ "The Founders of Sociology". cliffsnotes.com. 26 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi. Erisim tarihi: 14 Mayis 2019.
  3. ^ "Lecture 25: The Age of Ideologies (3): The World of Auguste Comte". 23 Subat 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi. Erisim tarihi: 9 Ocak 2024.
  4. ^ Climont, Jean de. Contra Calvitius (English): A critical view of Calvinism. Editions d Assailly. ISBN 9782902425334.
  5. ^ Bridges, John Henry (1883). "Comte: The successor of Aristotle and st. Paul, a discourse". 4 Mart 2025 tarihinde kaynagindan arsivlendi.
  6. ^ Pickering (2006), s. 192.

Dis baglantilar

[degistir | kaynagi degistir]
Bir Fransiz'in biyografisi ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde icerigini genisleterek Vikipedi'ye katki saglayabilirsiniz.
Sosyolog ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde icerigini genisleterek Vikipedi'ye katki saglayabilirsiniz.
Eski
Orta Cag
Erken modern
18-19. yuzyil
20-21. yuzyil
Sosyal teoriler
Ilgili makaleler