Sandra Dee

Sandra Dee, wlasc. Alexandra Zuck^[1] (ur. 23 kwietnia 1942 w Bayonne, zm. 20 lutego 2005 w Thousand Oaks) - amerykanska aktorka. Kariere zaczela pracujac w reklamach jako dziecieca modelka, a jako nastolatka przeszla do przemyslu filmowego. Najbardziej znana z rol ,,pierwszych naiwnych", Dee zdobyla nagrode Zlotego Globu, jako jedna z najbardziej obiecujacych nowych aktorek roku, za wystep w filmie Zanim doplyna (rez. Robert Wise, 1957). Stala sie powszechnie rozpoznawalna dzieki rolom w produkcjach Zwierciadlo zycia i Gidget (oba 1959)^[2].

W poznych latach 60. jej kariera zaczela podupadac, a szeroko naglosnione malzenstwo z piosenkarzem Bobbym Darinem (1960-1967) zakonczylo sie rozwodem^[3]. W pozniejszym czasie rzadko wystepowala, a w ostatnich lata zycia chorowala (jadlowstret psychiczny, depresja, alkoholizm). Zmarla w 2005 roku (w wieku 62 lat) z powodu powiklan zwiazanych z nefropatia^[3].

Dee urodzila sie jako jedyne dziecko Marii (nee Cymboliak) i Johna Zuck, ktorzy spotkali sie jako nastolatkowie podczas koscielnych tancow Rosyjskiego Kosciola Prawoslawnego. Niedlugo potem wzieli slub, jednak rozwiedli sie zanim Sandra ukonczyla 5 lat.^[4][5] Miala pochodzenie lemkowsko-karpatorusinskie^[3][6][7].

Jej syn, Dodd Darin, napisal w biografii o rodzicach, zatytulowanej Dream Lovers, ze Mary, matka Dee, i jej ciotka Olga ,,byly pierwsza generacja corek rosyjsko-ortodoksyjnej pary z klasy robotniczej"^[6]. Dee napisala: ,,nalezelismy do Rosyjskiego Kosciola Prawoslawnego, a tam, podczas spotkan towarzyskich, odbywaly sie tance"^[6]. Po zmianie nazwiska na Sandra Dee, w wieku 12 lat rozpoczela kariere jako modelka, pracujac dla czolowej nowojorskiej agencji^[7].

W zwiazku z rokiem urodzenia Dee pojawily sie niescislosci poniewaz dowody wskazywaly zarowno na 1942 jak i 1944 rok. Rejestry prawne, m.in. jej kalifornijski dokument rozwodowy (Bobby Darin), Social Security Death Index (SSDI) oraz napisy na jej nagrobku^[8] potwierdzaja rok jej urodzenia jako 1942. W wywiadzie udzielonym w 1967 roku dla ,,Oxnard Press-Courier" przyznala, ze w 1960 roku, kiedy pierwszy raz spotkala Darina, miala 18 lat, a trzy miesiace pozniej wzieli slub.^[9] Wedlug ksiazki autorstwa jej syna, Dee miala sie urodzic w 1944 roku. Jednak, zaczynajac kariere modelki i aktorki w mlodym wieku, wraz z matka falszywie odmlodzily Dee, dzieki czemu miala do wyboru wiecej ofert pracy. Zgodnie z tym, zrozumiale jest dlaczego w oficjalnych informacjach prasowych przy jej dacie urodzenia wpisano 1942 rok. Nie wiadomo jednak dlaczego na jej grobie, ktory mial byc zamowiony przez jej syna (jedyne dziecko), napisano 1942 jako rok urodzenia Dee^[6][8]. Rodzice Dee rozwiedli sie w 1950 roku, a jej matka powtornie wyszla za maz za mezczyzne, ktory mial dopuscic sie seksualnego wykorzystania wobec Dee^[10].

Amerykanski filmowiec Ross Hunter stwierdzil, ze odkryl Dee na nowojorskiej Park Avenue, gdzie byla wraz z matka; miala ona wowczas 12 lat.^[2] W wywiadzie udzielonym w 1959 roku Dee powiedziala, ze ,,szybko dorosla", bedac otoczona glownie przez starsze od niej osoby i ,,w niczym, co chciala zrobic, nigdy nie byla powstrzymywana"^[11]. W trakcie kariery modelki, Dee usilowala zrzucic wage by ,,byc tak chuda jak modelki haute couture", chociaz niewlasciwa dieta ,,zniszczyla jej skore, wlosy, paznokcie - wszystko". Po odchudzeniu sie, jej organizm nie byl w stanie strawic zadnego pokarmu, co wymagalo pomocy lekarza by wrocic do zdrowia. Stwierdzila, ze ,,mogla sie zabic" i ,,musiala uczyc sie jesc na nowo"^[11]. Mimo wyniszczajacej zdrowie diety, Dee przez rok pracy jako nastoletnia modelka w Nowym Jorku zarobila az 75 000 USD, ktore przeznaczyla na siebie i matke po tym jak zmarl jej ojczym. Sowite wynagrodzenie Dee za modeling bylo wieksze niz to, co pozniej zarabiala jako aktorka^[10].

Po zakonczeniu kariery modelki, w 1957 roku Dee przeprowadzila sie z Nowego Jorku do Hollywood. Po nauce w prywatnej szkole Hollywood Professional School, w czerwcu 1958 roku ukonczyla University High School w Los Angeles. Filmowy debiut Dee mial miejsce w 1957 roku w produkcji Zanim doplyna (rez. Robert Wise), gdzie wystapila obok Joan Fontaine i Piper Laurie^[12]. W celu promocji obrazu Dee pojawila sie w grudniowym wydaniu czasopisma ,,Modern Screen" w rubryce Louelli Parsons, ktora chwalila mloda dziewczyne i porownala jej wyglad oraz talent do Shirley Temple^[10]. Za filmowa kreacje Dee zostala wyrozniona Zlotym Globem dla Nowej Gwiazdy Roku, razem z Carolyn Jones i Diane Varsi^[13]. Mimo nowego sukcesu, Dee nadal walczyla z psychicznym jadlowstretem, co spowodowalo, ze jej nerki tymczasowo przestaly dzialac^[10].

W 1958 roku Dee podpisala umowe z Universal Pictures, bedac jednym z ostatnich zakontraktowanych aktorow przedsiebiorstwa przed rozwiazaniem starego systemu studyjnego^[14]. W 1958 roku ukazal sie film The Restless Years, w ktorym zagrala glowna role; w tym samym roku premiere mial obraz The Reluctant Debutante, w ktorym wcielila sie w corke postaci granej przez Reksa Harrisona^[15]. W pozniejszym czasie Dee zostala obsadzona w produkcji Zwierciadlo zycia (1959), obok Lany Turner. Film stal sie wielkim sukcesem komercyjnym, a w tamtym czasie byla to najlepiej zarabiajaca produkcja filmowa w historii wytworni Universal Pictures, co przyczynilo sie do znacznego wzrostu popularnosci Dee^[2].

Jej wystep w roli tytulowej w komedii dla nastolatkow Gidget (1959) spowodowal, ze Dee byla uznawana za aktorke wlasciwa dla rol ingenue. Wystapila ona takze w dramacie romantycznym A Summer Place (1959) i w komedii romantycznej Kiedy nadejdzie wrzesien (1961), obok Rocka Hudsona i Giny Lollobrigidy oraz Bobby'ego Darina, ktorego Dee poznala na planie filmu. Pobrali sie 1 grudnia 1960 roku, po zakonczeniu zdjec do filmu^[16]. Nowozency pojawili sie razem w komedii romantycznej If a Man Answers (1962), a Dee wcielila sie w postac Tammy w dwoch^[a] sequelach filmu Tammy and the Bachelor^[b] Universalu - Tammy Tell Me True (1961) i Tammy and the Doctor (1963), gdzie zagrala obok Petera Fondy. Ponownie na kinowym ekranie Dee pojawila sie z Darinem w That Funny Feeling (1965). Rok pozniej aktorka zagrala w komedii przygodowej A Man Could Get Killed (1966)^[17].

Przed koncem lat 60. kariera Dee znacznie zwolnila, kiedy wytwornia Universal Pictures zrezygnowala z aktorki^[18]. Po rozwodzie z Darinem w 1967 roku Dee rzadko wystepowala. W wywiadzie przeprowadzonym w 1967 roku przez Rogera Eberta Dee opowiadala o jej doswiadczeniu ze studyjnym systemem oraz o wizerunku naiwnej dziewczyny (ingenue), ktory zostal jej narzucony, co uznala za ograniczajace:

Przez kilka lat Dee byla nieaktywna w przemysle filmowym zanim pojawila sie w okultystycznym filmie grozy Horror w Dunwich (1970, American International Pictures), gdzie wcielila sie w postac studentki, ktora w pewnym momencie orientuje sie, ze znalazla sie w centrum satanistycznej intrygi^[20]. Fabula filmu oparta zostala na opowiadaniu autorstwa H.P. Lovecrafta. W latach 70. Dee sporadycznie angazowala sie w produkcje telewizyjne, pojawiajac sie w serialach Night Gallery, Fantasy Island i Sierzant Anderson. Ostatnim filmem, w jakim zagrala byl dramat Lost (1983). W latach pozniejszych Dee stwierdzila w jednej z gazet, ze ,,czula sie jak ktos kogo nigdy nie bylo" (felt like a has-been that never was)^[21].

W kolejnych latach Dee byla w slabej kondycji zdrowotnej i stala sie, jak sama siebie okreslala, samotnikiem^[21]. Przez wiele lat zmagala sie z psychicznym jadlowstretem, depresja i alkoholizmem. Przestala calkowicie pic po tym jak w 2000 roku zdiagnozowano u niej nowotwor gardla oraz niewydolnosc nerek, co bylo spowodowane nadmiernym i wieloletnim paleniem papierosow i piciem alkoholu^[12].

W 2005 roku z powodu powiklan zwiazanych z choroba nerek Dee zmarla, majac 62 lata^[22]. Jej szczatki spoczywaja na cmentarzu Forest Lawn Memorial Park w Hollywood Hills^[8]. Dee pozostawila syna oraz dwie wnuczki^[23].

Malzenstwo Dee z Bobbym Darinem (1960-67) powodowalo, ze przez wiekszosc dekady media byly jej osoba zainteresowane. Para spotkala sie podczas realizacji zdjec do filmu Kiedy nadejdzie wrzesien, ktory trafil na ekrany kin w 1961 roku. Miala podpisana umowe z wytwornia Universal Studios, ktora starala sie przeksztalcic Dee w aktorke dojrzala, a filmy, w ktorych juz jako dorosla wystapila przyniosly umiarkowany sukces. 16 grudnia 1961 roku urodzil im sie syn, Dodd Mitchell Darin^[24]. Bobby Darin zmarl w 1973 roku w wieku 37 lat^[25].

W 1994 roku opublikowana zostala ksiazka napisana przez Dodda Darina o jego rodzicach - Dream Lovers: The Magnificent Shattered Lives of Bobby Darin and Sandra Dee - w ktorej przedstawil historie jego matki walczacej z anoreksja oraz uzaleznieniem od narkotykow i alkoholu, a takze o jej zapewnieniu o tym, ze jako dziecko zostala wykorzystana seksualnie przez jej ojczyma, Eugene'a Douvana^[25].

• piosenka ,,Look at Me, I'm Sandra Dee" pojawila sie w musicalu Grease (1972)^[26] oraz w filmie pod tym samym tytulem (1978)^[27],
• zwiazek Dee z Bobbym Darinem zostal zekranizowany w filmie Wielkie zycie (2004), w ktorym obsadzeni zostali Kevin Spacey (Darin) i Kate Bosworth (Dee)^[28].

• Dodd Darin: Dream Lovers: The Magnificent Shattered Lives of Bobby Darin and Sandra Dee. Warner Books, 1994. ISBN 978-0-44651-768-3. (ang.).
• Sam Kashner, Jennifer MacNair: The Bad & the Beautiful: Hollywood in the Fifties. W.W. Norton & Company, 2002. ISBN 978-0-39332-436-5. (ang.).
• Pretty Baby. W: Sam Staggs: Born to Be Hurt: The Untold Story of Imitation of Life. St. Martin's Griffin, 2010. ISBN 978-0-31260-555-1. (ang.).

• Sandra Dee w bazie Filmweb
• Sandra Dee w bazie IMDb (ang.)
• Sandra Dee w bazie Notable Names Database (ang.)

• Amerykanskie aktorki filmowe
• Amerykanskie aktorki telewizyjne
• Amerykanskie aktorki dzieciece
• Aktorki zwiazane z Los Angeles
• Amerykanskie modelki
• Amerykanie pochodzenia rusinskiego
• Lemkowie
• Pochowani na Forest Lawn Memorial Park (Hollywood Hills)
• Urodzeni w 1942
• Zmarli w 2005
• Zmarli na choroby nerek

• Szablon cytowania czasopisma - brak numeru strony