Commonwealth

Commonwealth abo oficielnje Commonwealth of Nations jo mjazystatny zwezk, kotaryz wobstoj psedewsym ze Zjadnosonego kralojstwa Wjelikeje Britaniskeje a Podpolnocneje Irskeje a jogo negajsnych kolonijow. Zalozenje a institucionalizacija tos togo zwezka zachopjenk 20. letstotka jo byla reakcija Zjadnosonego kralojstwa na procowanja jogo teritorijow Kanada, Podpoldnjowa Afrika, Awstralska a Nowoseelandska wo njewotwisnosc, aby tos te dalej z Britiskim mocnarstwom zwezala.

Po psistupach Indiskeje (1947), Ceylona (1948) a Pakistana (1949), kotarez do jich njewotwisnosci k Britiskemu mocnarstwu su slusali, jo nastal moderny Commonwealth (New Commonwealth). 1957 jo psistupila negajsna kolonija Ghana ako predny srjejzoafriski kraj. Commonwealth jo bywal gromazisco negajsnych britiskich kolonijow; psi tym njejo wot wuwolanja republiki juzo trjebne, az psipoznaju clonske staty britisku kralowku teke ako swojsku statnu glowu. Dla dekolonizacije jo psiberala licba clonkow wot wosym w lese 1955 na 20 w lese 1964. Z Commonwealtha jo nastala multietniska a multikulturna organizacija. 1995 jo psistupil Mosambik ako predny kraj, kotaryz zednje britiska kolonija njejo byl; w lese 2009 jo sledowala Ruanda ako negajsna belgiska kolonija.

Zinsa ma Commonwealth 53 clonskich statow, z kotarychz su 16 (tak pomjenjowane Commonwealth Realms) w personalnej uniji ze sobu zwezane. W tych krajach plasi psecej hysci britiska kralowka Hilzbjeta II. ako glowa stata. Az bychu swoju njewotwisnosc wuzbegnyli, pomjenjuju ju pak w jadnotliwych krajach oficielnje ako Queen of Canada, Queen of Australia, Queen of New Zealand atd.

Zinsa su psisamem 30 % swetowego wobydlarstwa - celkownje wecej ako dwe miliardze luzi - w statach Commonwealtha zywe.

Oficielna glowa Commonwealtha jo britiski kral abo britiska kralowka. Mimo togo eksisterujo Commonwealth Office w Londonje, kotarez redujo wsedne naleznosci. Sef tos togo zareda jo generalny sekretar.

• Antigua a Barbuda (1981)
• Awstralska (1931)
• Bahamy (1973)
• Banglades (1972)
• Barbados (1966)
• Belize (1981)
• Botsuana (1966)
• Brunei (1984)
• Cypriska (1961)
• Dominika (1978)
• Fidzi (1970) - 1987 wustupili a 1997 zasej psistupili, 2000-01 suspenderowane, wot septembra 2009 zasej suspenderowane
• Ghana (1957)
• Grenada (1974)
• Guyana (1966)
• Indiska (1947)
• Jamaika (1962)
• Kamerun (1995) - jano mjensa polojca jo byl z britiskej koloniju
• Kanada (1931)
• Kenija (1963)
• Kiribati (1979)
• Lesotho (1966)
• Malawi (1964)
• Malayzija (1957)
• Malediwy (1982)
• Malta (1964)
• Mauritius (1968)
• Mosambik (1995) - zednje njejo byl britiska, ale portugiziska kolonija
• Namibija (1990) - jo byl az do leta 1919 nimska kolonija a stojal potom pod podpoldnjownoafriskim zarednistwom. Jano strony wokolo Walvisbay jo byli z zelom britiskego mocnarstwa.
• Nauru (1999)
• Nigerija (1960) - wot 1995 do 1999 suspenderowana
• Nowoseelandska (1931)
• Pakistan (1947) - 1972 wustupil, 1989 zasej psistupil, wot 1999 do 2004 suspenderowany, 2007-08 zasej suspenderowany
• Papua-Neuguinea (1975)
• Podpoldnjowa Afrika (1931) - 1961 wustupila, 1994 zasej psistupila
• Ruanda (2009) - zednje njejo byl britiska kolonija, ale nejpjerwjej nimska a potom belgiska
• Salomony (1978)
• Sambija (1964)
• Samoa (1970)
• Seychelle (1976)
• Sierra Leone (1961)
• Singapur (1965)
• Sri Lanka (1948)
• St. Kitts a Nevis (1983)
• St. Lucia (1979)
• St. Vincent a Grenadiny (1979)
• Swaziska (1968)
• Tansanija (1961)
• Tonga (1970)
• Trinidad a Tobago (1962)
• Tuvalu (1978)
• Uganda (1962)
• Vanuatu Vanuatu (1980)
• Wjelika Britaniska (1931)