Idi na sadrzaj

Genom

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Dio clanaka o
Genetici
Kljucne komponente
Historija i teme
Istrazivanje
Personalizovana medicina
Personalizovana medicina
Diploidna hromosomska garnitura (jedarni dio genoma) covjeka (2n=46). Na slici su hromosomi muskarca. (Mitohondrijska DNK i mitohondrijski hromosom nisu prikazani.)

U modernoj molekularnoj biologiji i genetici genom je geneticki materijal organizma. Kodiran je ili u DNK ili, kod RNK virusa, u RNK. Objedinjuje i gene i nekodirajucu DNK, nekodirajuce sekvence DNK/RNK. Naziv genom je prvi koristio Hans Winkler, profesor botanike na Univerzitetu u Hamburgu, Njemacka, 1920. godine.[1]Oxford English Dictionary sugerira da je ovo ime nastalo spajanjem rijeci gen i hromosom.[2] Uz ovu, nekoliko srodnih rijeci u biologiji (sa sufiksom -om) cine sistematiziranu cjelinu, kao sto su: biom, rizom i savremeniji naziv konektom.[3][4][5]

Neki organizmi imaju vise kopija hromosoma: diploidni, triploidni, tetraploidni i tako dalje. U klasicnoj genetici takvo stanje se obicno pojavljuje kod organizama sa spolnim razmnozavanjem (eukariota, kod kojih gameti imaju upola manji broj hromosoma nego somatske celije, a genom je kompletna cjelina hromosoma diploidne celije.

Odvajanje genetickog materijala u gamete se postize odvajanjem rekombiniranih (krosing-over) homologa tokom mejoze.[6] Kod haploidnih organizama, ukljucujuci i celije bakterija, arhea, organele (mitohondrije i hloroplaste) ili viruse, koji na slican nacin sadrze gene u jednom ili nizu kruznih ili linearnih lanaca DNK (ili RNK za RNK nekih virusa). Isto tako, naziv genom moze se primijeniti i konkretno, a to znaci da ono sto je pohranjeno u kompletnom jedru (nukleusni genom), kao i za ono sto je pohranjeno u organelama koje sadrze vlastitu DNK, kao mitohondrijski genom ili hloroplastni genom. Pored toga, genom se moze sastojati i od nehromosomskih genetickih elemenata, kao sto su virusi, plazmidi i transpozoni.

Kad se kaze da je genom kod biseksualnih vrsta sekvenciran, to se obicno odnosi na utvrdivanje sekvence jedne grupe autosoma, a i svih spolnih hromosoma koji zajedno predstavljaju oba moguca spola. Odnosi se i na jednospolne vrste, kada se opisuje kao genom sekvenca. Kolokvijalni izraz geneticka kozmetika se ponekad koristi da oznaci genom odredenog pojedinca ili organizma.

Nauka koja proucava opstih osobina genoma srodnih organizama naziva se genomika, koja se razlikuje od genetike, koja uglavnom proucava osobine pojedinacnih gena ili grupe gena. Obje procjenjuju bazne parove, a broj gena se mijenja od jedne do druge vrste. Postoji samo gruba uzajamna povezanost izmedu te dvije vrste poznata kao paradoks C-vrijednosti. Trenutno, najveci poznati broj gena je oko 60.000 (protozoa, koje uzrokuju trihomonijazu), sto je tri puta vise nego u ljudskom genomu.

Velicina genoma

[uredi | uredi izvor]

Analogiju velicine ljudskog genoma (pohranjene DNK korisno je pogledati u poredenju sa proporcijama hipotetske knjige:

  • Knjiga (genom) ce sadrzavati 23 poglavlja (hromosoma);
  • Svako poglavlje sadrzi 48-250 miliona slova (A, C, G, T), bez razmaka;
  • Knjiga ukupno sadrzi vise od 3,2 milijarde slova;
  • Knjiga se uklapa u celijski nukleus velicine sicusne cestice;
  • Barem jedan primjerak knjige (svih 23 poglavlja) sadrzan je u vecini celija naseg tijela. Jedini izuzetak kod ljudi su zreli eritrociti kod kojih se tokom razvoja jedro razgraduje pa zato i nemaju genom.
  • Velicina genoma odabranih organizama
Organizam Naucno ime Haploidni hromosomski broj Velicina genoma
(kb)		 Broj gena Kodirajuci dio
(%)
Mikoplazma Mycoplasma genitalium 1 580 483 88
Bakterija Escherichia coli 1 4.639 4.377 88
Kvasac Saccharomyces cerevisiae 16 12.069 6.241 70
Obla glista (Nematoda) Caenorhabditis elegans 6 97.100 19.820 27
Vinska musica Drosophila melanogaster 4 180.000 13.601 20
Talijin urokljivac Arabidopsis thaliana (Brassicaceae) 5 117.000 25.498 29
Mis Mus musculus 20 3,059.000 ~30,000 < 3 %
Covjek Homo sapiens 23 3,286.000 ~30.000 < 3 %

Takoder pogledajte

[uredi | uredi izvor]

Reference

[uredi | uredi izvor]
  1. | Winkler H. L. (1920): Verbreitung und Ursache der Parthenogenesis im Pflanzen- und Tierreiche. Fischer Verlag, Jena
  2. | "definition of Genome in Oxford dictionary". Arhivirano s originala, 3. 3. 2016. Pristupljeno 25. 3. 2014.
  3. | Yadav S. P. (2007): The wholeness in suffix -omics, -omes, and the word om". Journal of biomolecular techniques : JBT 18 (5): 277. PMC 2392988.PMID 18166670.
  4. | Lederberg J., McCray A. T. (2001): "'Ome Sweet 'Omics -- A Genealogical Treasury of Words" (PDF). The Scientist,15, 7 http://lhncbc.nlm.nih.gov/lhc/docs/published/2001/pub2001047.pdf Arhivirano 29. 9. 2006. na Wayback Machine
  5. | Griffiths J. F., Gelbart W. M., Lewontin R. C., Wessler S. R., Suzuki D. T., Miller J. H. (2005): Introduction to Genetic Analysis. W.H. Freeman and Co., New York, ISBN 0-7167-4939-4.
  6. | Griffiths J. F., Gelbart W. M., Lewontin R. C., Wessler S. R., Suzuki D. T., Miller J. H. (2005): Introduction to u Genetic Analisis. W. H. Freeman and Co., New York, ISBN 0-7167-4939-4 .