Hallalli
- Aceh
- Afrikaans
- l`rby@
- mSr~
- asmiiy'aa
- Az@rbaycanca
- Bashk'ortsa
- Bikol Central
- B'lgarski
- baaNlaa
- Brezhoneg
- Bosanski
- Catala
- khwrdy
- Cestina
- Dansk
- Deutsch
- Ellenika
- English
- Esperanto
- Espanol
- Eesti
- Euskara
- frsy
- Suomi
- Francais
- Hausa
- `bryt
- hindii
- Hrvatski
- Magyar
- Hayeren
- Bahasa Indonesia
- Islenska
- Italiano
- Ri Ben Yu
- Jawa
- K'azak'sha
- bhaasaakhmaer
- knndd
- hangugeo
- Kurdi
- Lietuviu
- Latviesu
- Malagasy
- Minangkabau
- Makedonski
- mlyaallN
- Bahasa Melayu
- Nederlands
- Norsk nynorsk
- Norsk bokmal
- pNjaabii
- Polski
- pnjby
- Portugues
- Russkii
- Srpskohrvatski / srpskokhrvatski
- Simple English
- Slovenscina
- Srpski / srpski
- Sunda
- Svenska
- tmilll
- telugu
- Toch'iki
- aithy
- Turkmence
- Tagalog
- Turkce
- Ukrayins'ka
- rdw
- O`zbekcha / uzbekcha
- Tieng Viet
- Walon
- Wu Yu
- Zhong Wen
- Min Nan Yu / Ban-lam-gi
Hallalli (Arabisht: Hll, halal) eshte nje fjale arabe qe perkthehet ne "e lejuar" ne shqip. Ne Kuran, fjala hallall krahasohet me haram (e ndaluar). Ky kundershtim binar u perpunua ne nje klasifikim me kompleks te njohur si "pese vendimet": i detyrueshem, i rekomanduar, neutral, e papelqyeshme dhe i ndaluar. Juristet islame nuk pajtohen nese termi hallall mbulon dy te parat apo kater te parat e ketyre kategorive. Kohet e fundit, levizjet islame qe kerkojne te mobilizojne masat dhe autoret qe shkruajne per nje audience popullore kane theksuar dallimin me te thjeshte te hallallit dhe haramit.
Termi hallall eshte vecanerisht i lidhur me ligjet dietike islame dhe vecanerisht me mishin e perpunuar dhe pergatitur ne perputhje me keto kerkesa.
Ushqimet
[Redakto | Redakto nepermjet kodit]
Disa kompani ushqimore ofrojne ushqime dhe produkte te perpunuara hallall. Ushqimet e gatshme hallall jane nje treg konsumator ne rritje per myslimanet ne Britani dhe Amerike dhe ofrohen nga nje numer ne rritje i shitesve me pakice.[1] Kuzhina vegjetariane eshte hallall nese nuk permban alkool.
Shembulli me i zakonshem i ushqimit haram (i ndaluar) eshte mishi i derrit.[2] Ndersa mishi i derrit eshte i vetmi mish qe kategorikisht nuk mund te konsumohet nga myslimanet.[3] Ushqime te tjera qe nuk jane ne gjendje te paster gjithashtu konsiderohen haram. Kriteret per artikujt jo te derrit perfshijne burimin e tyre, shkakun e ngordhjes se kafshes dhe menyren e perpunimit te saj. Shumica e dijetareve islame i konsiderojne hallall butaket dhe prodhimet e tjera te detit.[4]
Myslimanet gjithashtu duhet te sigurojne qe te gjitha ushqimet (vecanerisht ushqimet e perpunuara), si dhe artikujt joushqimor si kozmetika dhe farmaceutiket, te jene hallall. Shpesh, keto produkte permbajne nenprodukte shtazore ose perberes te tjere qe myslimanet nuk lejohen t'i hane ose t'i perdorin ne trupin e tyre. Ushqimet qe nuk konsiderohen hallall per t'i konsumuar nga myslimanet perfshijne gjakun dhe substancat dehese si pijet alkoolike. Nje myslyman i cili perndryshe do te vdiste nga uria i lejohet te haje ushqim jo hallall nese nuk ka ushqim hallall ne dispozicion.[5] Gjate fluturimeve me aeroplan, myslimanet zakonisht do te porosisin ushqim kosher (nese ushqimi hallall nuk eshte i disponueshem) per t'u siguruar qe pjata e tyre e zgjedhur nuk do te kete perberes derri.
Metoda e therjes
[Redakto | Redakto nepermjet kodit]
Ushqimi hallall duhet te vije nga nje furnizues qe perdor praktika hallall. Dhabihah (dhabiyHa@) eshte metoda e pershkruar e therjes per te gjitha burimet e mishit, duke perjashtuar peshkun dhe kafshet e tjera detare, sipas ligjit islam. Kjo metode e therjes se kafsheve perben ne perdorimin e nje thike te mprehte per te bere nje prerje qe pret pjesen e perparme te fytit, ezofagut dhe venave te qafeve, por jo palcen kurrizore.[6] Koka e nje kafshe qe theret duke perdorur metoda hallall eshte e lidhur me kiblen. Pervec udhezimit, kafshet e lejuara duhet te theren me faljen e lutjes islame Bismilah.[7]
Therjen duhet ta kryeje nje myslyman i rritur.[8] Kafshet e therura nga jomyslimanet nuk jane hallall. Gjaku duhet te derdhet nga venat. Kufomat (kufomat e kafsheve te ngordhura, sic jane kafshet qe kane ngordhur ne natyre) nuk mund te hahen. Per me teper, nje kafshe e mbytur, e rrahur (per vdekje), e vrare nga nje rrezim, e shpuar (per vdekje), e egersuar nga nje bishe grabitqare (nese nuk e mbaron nga nje njeri) ose e flijuar ne nje altar guri nuk mund te hahet.[9]
Mish i therur ose i pergatitur nga ithtaret e librit
[Redakto | Redakto nepermjet kodit]Nje kafshe e therur nga te krishteret ose cifutet eshte hallall vetem nese therja kryhet me prerje te qafes. Permendet para therjes se qellimi eshte konsumimi i lejuar dhe therja kryhet sipas emrit te Allahut (duke treguar se jeni mirenjohes per bekimet e Allahut). Thirrja e emrit te Allahut eshte nje kerkese. Me fjale te tjera, fjala ta`am i referohet mishit dhabihah; dmth, mishi i pergatitur pas therjes se nje kafshe duke prere fytin (dmth. venen e qafes, arteriet karotide dhe trake) dhe gjate therjes thirret emri i Zotit (Ibn 'Abbas, Muxhahid, `Ikrimah te gjithe te cituar nga Ibnu, Tabari, Kathir).[6]
Referime
[Redakto | Redakto nepermjet kodit]- | "Halal la carte". The Economist (ne anglisht). ISSN 0013-0613. Marre me 31 gusht 2016.
- | "Pork (laHm lkhnzyr) From the Quranic Arabic Corpus - Ontology of Quranic Concepts" (ne anglisht). Marre me 29 dhjetor 2015.
- | Kuran 2:173
- | "Are there any types of seafood that Muslims are not permitted to eat?" (ne anglisht).
- | Kuran 16:115
- 1 2 "Islamic Method of Slaughtering - Department of Halal Certification". halal certification.ie (ne anglisht).
- | Qasmi, Qazi Mujahidul Islam (1 janar 2009). The Islamic Concept of Animal Slaughter: Hkm ldhbyH@ mn lmnZwr lslmy [nklyzy] trjm@ (ne anglisht). Dar Al Kotob Al Ilmiyah dr lktb l`lmy@. fq. 44:47. ISBN 978-2-7451-6060-7.
- | "Department of Halal Certification EU". Department of Halal Certification EU (ne anglisht).
- | Kuran 5:3