Windows XP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Windows XP

Logo programu
Interfejs uzytkownika
Producent	Microsoft
Architektura	x86, x86-64
Pierwsze wydanie	25 pazdziernika 2001; okolo 24 lat temu
Aktualna wersja	Service Pack 3 (5.1.2600) (21 kwietnia 2008; okolo 17 lat temu)
Jadro	hybrydowe
Srodowisko pracy	Luna
Licencja	MS-EULA
Wersja Live	poprzez modyfikacje
Poprzednik	Windows 2000 (2000) Windows ME (2000)
Nastepca	Windows Vista (2007)
Multimedia w Wikimedia Commons
Ksiazki w Wikibooks
Wiadomosci w Wikinews
Strona internetowa

Windows XP (nazwa kodowa Whistler) - wersja systemu operacyjnego Microsoft Windows z rodziny Windows NT (oparty na jadrze NT) firmy Microsoft, wydana 25 pazdziernika 2001 roku. Jednoczesnie w tym dniu wydano Windows Media Player dla Windows XP^[1]. Koniec wsparcia technicznego dla tego systemu operacyjnego nastapil 8 kwietnia 2014^[2], natomiast wersja POSReady 2009 byla wspierana do 9 kwietnia 2019 roku. W 2017 roku wydano ostatnie wersje oficjalnych przegladarek internetowych dla Windows XP^[3].

Windows XP w wersji Home jest nastepca systemu Windows Me, a w wersji Professional jest nastepca systemu Windows 2000^[4]. Nazwa XP pochodzi od angielskiego slowa experience^[5], czyli ,,doswiadczenie" lub ,,doznanie".

Windows XP jest udana proba stworzenia jednolitej linii systemow Windows. Wczesniej Microsoft rozwijal dwie linie produktow: jedna dla uzytkownikow domowych (linia 9x/Me), a druga do zastosowan zaawansowanych (linia NT). Pociagnelo to za soba brak kompatybilnosci z wieloma aplikacjami DOS-owymi.

System opiera sie na kodzie NT z dodanym nowym interfejsem graficznym Luna zawierajacym wiele nowosci i usprawnien w stosunku do interfejsu uzytego w poprzednich wersjach. Ponadto zawiera zintegrowana zapore sieciowa. Zapora sieciowa obecna w Windows XP jest prostym filtrem pakietow, ktory jest domyslnie aktywny po zainstalowaniu systemu z dodatkiem Service Pack 2 lub nowszym (bez tego dodatku zapora jest aktywowana dopiero po skonfigurowaniu sieci).

System wyposazono w przegladarke Internet Explorer 6 lub Internet Explorer 7 w dodatku Service Pack 3 i odtwarzacz multimedialny Windows Media Player (wersja 8 w systemie bez dodatku Service Pack i z Service Pack 1 lub 9 z Service Pack 2 i Service Pack 3). Dodano takze funkcje pulpitu zdalnego, dzieki ktoremu mozliwa jest zdalna pomoc innemu uzytkownikowi. Dodanie tych aplikacji do systemu pociagnelo za soba dalsze oskarzenie w kierunku firmy Microsoft o praktyki monopolistyczne.

Kontrowersje i sprzeciwy obroncow prywatnosci budzilo takze zintegrowanie z systemem uslugi .NET Passport.

Po raz pierwszy w historii systemow Microsoft Windows zostala wprowadzona do systemu aktywacja majaca zapobiegac piractwu. Wyjatek stanowi Windows XP Professional licencjonowany zbiorczo, w tym Windows XP Professional x64 Edition. Jezeli uzytkownik nie aktywuje produktu w 30-dniowym okresie, przy kazdym nastepnym zalogowaniu jedyna dopuszczalna operacja, na jaka system pozwoli bedzie aktywacja produktu. Po dokonaniu aktywacji przywrocona zostanie pelna funkcjonalnosc systemu Windows XP. To pierwszy system, w ktorym wdrozono ponadto mechanizm Windows Genuine Advantage, ktory sprawdza legalnosc klucza produktu.

Windows XP obsluguje systemy plikow NTFS i FAT32 oraz exFAT po zainstalowaniu aktualizacji^[6].

• Mozliwosc nagrywania plyt CD za pomoca zintegrowanego z Eksploratorem Windows programu do nagrywania plyt^[7].
• Grupowanie programow na pasku zadan.
• Wygladzanie czcionek na ekranach LCD przy pomocy ClearType.
• Wyswietlanie w Menu Start najczesciej uzywanych programow.
• Oczyszczanie pulpitu ze skrotow nieuzywanych przez liczbe dni ustawiona przez uzytkownika (domyslnie 60).
• Monitorowanie stanu baterii laptopa i hibernacja systemu w przypadku, kiedy stan baterii jest niski.
• Mozliwosc szybkiego przelaczania uzytkownikow.

Istnieja dwie glowne wersje:

• Home Edition (premium) - wersja dla uzytkownikow domowych
• Professional - wersja zawierajaca m.in. obsluge wielu procesorow oraz mechanizm uwierzytelnienia sieciowego.

W listopadzie 2002 roku Microsoft opublikowal dwie nowe wersje XP, przeznaczone dla konkretnych zastosowan:

• Windows XP Media Center Edition - wersja dla komputerow HP Media Center Computer, niektorych komputerow w sieci sklepow Vobis, Alienware Navigator oraz Optimus. Wersja ta jest dostepna wylacznie na podstawie licencji OEM dolaczonej do ww. komputerow i nie jest dostepna w sprzedazy detalicznej.
• Windows XP Tablet PC Edition - wersja dla urzadzen typu Tablet PC.

Pod koniec 2004 roku Microsoft wydal kolejna wersje tego systemu:

• Windows XP Media Center Edition 2005 - podobna do swojego poprzednika, jednak posiadajaca nowe opcje, design oraz kompozycje - Energy Blue, wykorzystujaca nowy schemat kolorow Royale.
• Windows XP Tablet PC Edition 2005 - aktualizacja Windows XP Tablet PC Edition wprowadzona w ramach Service Pack 2^[8].

W niektorych krajach, takich jak Rosja czy Indie, Microsoft wprowadzil nowa edycje systemu Windows - Starter Edition.

Zgodnie z decyzja Komisji Europejskiej udostepniona zostala edycja pozbawiona 186 plikow, w tym programu Windows Media Player (a co za tym idzie - mozliwosci odtwarzania multimediow bez instalacji dodatkowego oprogramowania). Komisja nie zgodzila sie na proponowana przez Microsoft nazwe Windows XP Reduced Media Edition i wybrala Windows XP N sposrod pozostalych nazw zaproponowanych przez koncern. Microsoft twierdzi, ze nazwa taka moze zdezorientowac klientow, ale ostatecznie zatwierdzil ja. System ten jest dostepny tylko w Europie.

Windows XP jest dostepny w wersjach na platformy sprzetowe x86, ia64 i AMD64.

Wymagania sprzetowe wedlug producenta^[9]

Minimalne	Zalecane
Procesor Pentium MMX lub AMD K6 233 MHz lub szybszy	Procesor Pentium II lub AMD K6-2 300 MHz lub szybszy
64 MB Pamieci RAM	128 MB Pamieci RAM lub wiecej
1,5 GB wolnego miejsca na dysku	2 GB wolnego miejsca lub wiecej na dysku
Super VGA (800x600)	Adapter wideo i monitor o wyzszej rozdzielczosci
Naped CD-ROM lub DVD-ROM (tylko dla wersji pudelkowej)	Naped CD-ROM lub DVD-ROM
Klawiatura	Klawiatura oraz urzadzenie wskazujace (np. mysz)

Udzial poszczegolnych wersji systemu Microsoft Windows w globalnym rynku komputerow PC z systemem Windows
Windows 11		62,41%
Windows 10		35,77%
Windows 7		1,05%
Windows XP		0,43%
Windows 8		0,16%
Windows 8.1		0,14%
Dane wedlug serwisu StatCounter na styczen 2026[10].

Udzial poszczegolnych wersji systemu Microsoft Windows w rynku komputerow PC z systemem Windows w Polsce
Windows 11		66,41%
Windows 10		32,45%
Windows 7		0,83%
Windows 8.1		0,16%
Windows XP		0,07%
Windows 8		0,04%
Dane wedlug serwisu StatCounter na styczen 2026[11].

Service Pack 1 (SP1) dla Windows XP zostal wydany 9 wrzesnia 2002 roku. Najbardziej oczekiwanymi zmianami byla obsluga USB 2.0 oraz dodanie mozliwosci ustawiania dostepu dla programow (Okresl dostep do programow i ich ustawienia domyslne w aplecie Panelu sterowania Dodaj lub usun programy), ktora pozwala na wylaczenie lub wlaczenie dostepu dla domyslnych aplikacji z roznych dziedzin, np. przegladania stron internetowych, rozmowy poprzez komunikatory itp.

Obsluga dyskow twardych zostala poprawiona poprzez dodanie obslugi standardu LBA-48, co pozwolilo na zwiekszenie obslugiwanej pojemnosci dyskow twardych do ponad 128 GB.

Service Pack 1 pozwalal takze na instalacje dyskow Serial-ATA juz podczas instalacji systemu z krazka oraz zablokowal dwa najczesciej uzywane numery seryjne uzywane w Windows XP Professional do ominiecia aktywacji systemu.

Nastepnie Microsoft wydal Service Pack 1a, aby usunac wirtualna maszyne Java, z powodu przegranej sprawy sadowej z firma Sun Microsystems. Oprocz jej usuniecia nie wprowadzono zadnych zmian w porownaniu z pierwsza wersja pakietu.

Service Pack 2 (SP2) zostal wydany 25 sierpnia 2004 roku i wniosl do Windowsa XP bardzo wiele zmian. Sa to m.in.:

• Centrum zabezpieczen systemu Windows - nowe okno w systemie zbierajace informacje na temat bezpieczenstwa komputera, czyli sprawnosc zapory internetowej, stan Aktualizacji automatycznych oraz programu antywirusowego.
• Funkcja blokowania wyskakujacych okienek - funkcja pozwalajaca na blokowanie wyskakujacych okien w programie Internet Explorer.
• Nowa zapora systemu Windows - inteligentnie blokuje potencjalnie niebezpieczne formanty ActiveX, niebezpieczne programy komunikujace sie z internetem oraz inne niebezpieczne dla komputera elementy.
• Technologia NoExecute - programowa implementacja sprzetowej technologii Data Execution Prevention zapobiegajaca uruchamianiu kodow programow umieszczonych w obszarze pamieci tylko dla danych. Ma pomagac w likwidowaniu zagrozen wirusowych.

Ten dodatek serwisowy wzbudzil duzo kontrowersji wsrod uzytkownikow, poniewaz spore zmiany nastawione na bezpieczenstwo spowodowaly klopoty z aplikacjami, ktore zakladaly mniejsze restrykcje ze strony systemu operacyjnego. Dlatego tez Microsoft zdecydowal sie wydac katalog programow, ktore dzialac beda, badz nie. Aktualnie wszystkie najpopularniejsze programy (a takze wiekszosc tych mniej popularnych) posiada juz darmowe poprawki, ktore eliminuja wszelkie problemy z ich dzialaniem pod Windows XP z Service Pack 2. Poprawki te sa dostepne do pobrania ze strony producenta danego programu, najczesciej jako jego najnowsza wersja. Kolejna kontrowersja, jest to, ze Windows XP nie pozwoli na zainstalowanie sterownikow karty dzwiekowej, bez uprzedniego zainstalowania SP2. Ten dodatek to juz ostatni system bez zabezpieczen DRM. Nie jest wspierany od 13 lipca 2010 roku.

Service Pack 3 (SP3) zostal wydany 21 kwietnia 2008 roku. Pierwotnie mial sie pojawic w maju 2007 roku, jednak przelozono premiere na rok 2008^[12] z powodu skupienia sie Microsoft nad Windows Vista i Office 2007, czyli dwoma sztandarowymi produktami firmy. W nowym dodatku aktualizujacym dodano kilka interesujacych elementow, m.in.:

• Uaktualnienie konsoli przystawek MMC 3.0,
• Nowy sposob aktywacji systemu,
• Dostep do nowych sterownikow,
• Zwiekszenie wydajnosci systemu^[13].

Do dodatku nie zostaly dolaczone nowe wersje Windows Media Player. Jest to ostatni taki zbior poprawek dla tej edycji systemu operacyjnego Windows. Wkrotce po premierze tego samego dnia Service Pack 3 zostal wycofany z Windows Update oraz Microsoft Download Center, jednakze mimo to mozna pobrac go z serwerow Microsoftu. Wycofanie zostalo spowodowane problemem we wspolpracy Windows XP SP3 z Dynamics Retail Management System. Ten sam blad odkryto tez w SP1 dla Windows Vista, nie wplynelo to jednak na dostepnosc tego zbioru poprawek^[14][15]. Pozniej SP3 znalazl sie w Windows Update jako poprawka zalecana, jednak obecnie juz SP3 znajduje sie w Windows Update jako poprawka wazna. Wsparcie dla SP3 zakonczylo sie 8 kwietnia 2014 roku.

Wsparcie techniczne dla Windows XP bez dodatkow Service Pack skonczylo sie 30 wrzesnia 2004^[16], dla systemow z dodatkami Service Pack 1 i 1a 10 pazdziernika 2006 roku^[17][18], a dla systemu z dodatkiem Service Pack 2 skonczylo sie 13 lipca 2010 roku. Microsoft poinformowal oficjalnie klientow i partnerow o utrzymaniu wsparcia technicznego dla systemu Windows XP z dodatkiem Service Pack 3 do 8 kwietnia 2014 roku^[19] oraz aktualizacji bezpieczenstwa dla Microsoft Security Essentials, System Center Endpoint Protection, Forefront Client Security, Forefront Endpoint Protection oraz Windows Intune do 14 lipca 2015 roku^[20].

Podstawowe wsparcie techniczne dla Windows XP zakonczylo sie 14 kwietnia 2009 roku^[21]. Oznaczalo to wowczas, ze producent publikowal jedynie poprawki dotyczace bezpieczenstwa dla systemu.

Prawdopodobnie amerykanski przemysl zbrojeniowy i wojsko, ktore uzywaja Windows XP do kontroli procesow przemyslowych, nie wyrazili zgody na zakonczenie wsparcia. Wymogli oni na Microsofcie jego przedluzenie az do 2019 roku^[22][23].

Dla zwyklych uzytkownikow Microsoft zakonczyl wsparcie rozszerzone 8 kwietnia 2014 roku. Jednoczesnie zostalo zakonczone wsparcie rozszerzone dla Microsoft Office 2003^[24].

W 2016 roku Google zakonczyl wsparcie dla przegladarki Chrome i ostatnia wersja stal sie Chrome 49^[25][26]. W 2017 roku wydano ostatnia wersje przegladarki Firefox dostepna dla Windows XP (Firefox 52 ESR)^[3][27].

Nastepcami systemu Windows XP przeznaczonymi do zastosowan domowych byly Windows Vista Home Basic i Windows Vista Home Premium, a do profesjonalnych - Windows Vista Business, Windows Vista Enterprise oraz Windows Vista Ultimate. Na systemie Windows XP jest takze oparty Windows Server 2003 i Windows Server 2003 R2.

• rozwoj Windows XP

Zrodlo: ,,https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Windows_XP&oldid=77980115"

Kategorie:

• Windows XP
• Windows NT