Piesn protestu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Piesn protestu, takze protest song (ang. protest song) lub piosenka protestacyjna - rodzaj piosenki z nurtu muzyki zaangazowanej, ktorej wymowa jest manifestem skierowanym przeciw jakiemus zjawisku spolecznemu lub politycznemu, np. przeciw wojnie lub biedzie^[1].

Protest song jest czesto rodzajem muzyki tworzonej spontanicznie przez ludzi, ale w ostatnich czasach wywodzi sie ze wszystkich gatunkow muzycznych, lacznie z punkiem i rapem. Piosenki takie staja sie popularne szczegolnie w czasach spolecznych rozdzwiekow i wsrod zaniedbanych grup spolecznych. Protestuja one przeciwko niesprawiedliwosci, dyskryminacji rasowej, wojnie, globalizacji, inflacji, nierownosciom spolecznym itp.

Definicje piesni protestu skupiaja sie na ich tresci. Przyjmuje sie, ze piesni protestu wyrazaja sprzeciw wobec autorytetow, a jesli nie wyrazaja go bezposrednio, to przynajmniej oferuja alternatywe wobec zastanej rzeczywistosci^[2]. Najszersza definicja mowi, ze jest to kazda piesn wykonywana przez protestujacych, co pozwala zachowac otwartosc wobec nowych, innowacyjnych zdarzen^[3]. Ta definicja uwzglednia takze hymny o charakterze religijnym, ktorych odspiewanie przez protestujacych ma na celu wesprzec duchowo uczestnikow protestu^[4].

Charakterystyke piesni protestu mozna opisac przez sposob ich powstawania. Wyroznia sie piesni profesjonalne, ktorych tworcami sa artysci, oraz ludowe piesni protestu, ktorych powstanie ma charakter spontaniczny i nierzadko nie maja indywidualnego autora. Piesni profesjonalne sa latwiej dystrybuowane ze wzgledu na popularnosc wykonawcy, ale wymagaja adaptacji do kultury protestu Proces ten polega na wypracowywaniu sposobow wprowadzania piesni w sytuacje protestu: przez odtwarzanie, odspiewanie, nucenie lub haslowe odniesienia do tresci. Piesni ludowe, jako spontaniczne, przechodza proces udoskonalania lub pozostaja jednorazowe.

Przykladem pierwszego typu jest w polskiej kulturze protestu piesn ,,Mury" z tekstem Jacka Kaczmarskiego, ktora jest adaptacja antyfrankistowskiej piesni protestu pt. ,,L'Estaca" z 1968 roku, ktorej autorem byl Lluis Llach. Przykladami ludowych i spontanicznych piesni protestu sa nauczycielskie piesni strajkowych z kwietnia 2019 roku^[3]. Czasami ze wzgledu na charakter zespolu muzycznego, poziom zaangazowania w protesty lub lokalna popularnosc artystow, trudno jest wskazac, z ktorym typem piesni protestu mamy do czynienia. Tak jest w przypadku piesni ,,Twoja wladza" w wykonaniu Choru Czarownic z Poznania, ktora stala sie wazna piesnia protestu podczas Czarnych Protestow z 2016 roku^[5][6].

Schemat powstawania ludowych piesni protestu polega na wprowadzeniu aktualnego lub w inny sposob donioslego tekstu do powszechnie znanej lub popularnej melodii. Zapozyczona melodia moze pochodzic z koledy, jak w przypadku ,,Koledy" dla Prezydenta Andrzeja Dudy w serwisie YouTube na melodie ,,Przybiezeli do Betlejem". Jej wywrotowy charakter ujawnial sie szczegolnie w Gdansku, gdy wykonana zostala w obecnosci przedstawicieli kosciolaFilm w serwisie YouTube. Lub z piosenki, ktora w danym czasie jest rozpoznawana, czego przykladem, gdy do melodii ,,We Are the Champions" powstala piesn Milosc nas laczy - Chor TAK w serwisie YouTube dla uczczenia Trojmiejskiego Marszu Rownosci, ktory wowczas, w 2020 roku, zostal odwolany ze wzgledow epidemiologicznych. Melodia moze pochodzic z poprzednich piesni protestu, np. Tortury cialo w serwisie YouTube na bazie melodii ,,Bella ciao".

Niektore gatunki muzyki, ktore mialy silne kontrkulturowe poczatki i przez to sa szczegolnie zasobne w piesni protestu. Przykladowo, punk rock wspieral ruchy antyautorytarne, hip-hop - antyrasistowskie, reggae - antykolonialne, a blues tradycyjnie opowiada o trudach pracy.

Zdarza sie, ze piosenki staja sie czescia kultury protestu, mimo ze nie stala za tym taka intencja ich tworcow. Tak stalo sie m.in. z utworem ,,The Sound of Silence" zespolu Disturbed, ktory byl odtwarzany publicznie dla upamietnienia zamordowanego Prezydenta Gdanska Pawla Adamowicza^[7].

Rozbudzona politycznie publicznosc moze wprowadzic zmiany w tresci wykonywanych przez artystow utworow, odspiewujac podczas koncertow zmieniona ich tresc. Takich niewielkich, ale wywrotowych zmian, polska publicznosc w latach 80. XX wieku dokonywala w piosence ,,Chcemy byc soba" zespolu Perfect, spiewajac uparcie ,,Chcemy bic ZOMO" w miejsce tytulowej czesci refrenu.

Pamiec o dawnych piesniach protestu bywa kultywowana lub przywolywana przez artystow. Przykladem takiego dzialania byla dzialalnosc zespolu R.U.T.A. z plyty ,,Gore - Piesni buntu i niedoli XVI-XX wieku".

Piesni protestu sa wazne dla ruchow spolecznych, poniewaz wprowadzaja do publicznego dyskursu elementy programu ruchow spolecznych. Ron Eyerman i Andrew Jamison identyfikowali te elementy jako: nowatorskie ujecie kwestii dobrego zycia, informacje o technicznych umiejetnosciach potrzebnych do wlaczenia sie w ruch spoleczny oraz organizacyjne wskazowki i instrukcje dla sluchaczy, dotyczace tego jak zawiazywac nowe typy relacji spolecznych^[8].

Komunikowanie sie poprzez kulture i sztuke jest istotne dla ruchow spolecznych, bo jako luzno powiazane sieci oddzialywan^[9], maja one na ogol ograniczony dostep do mediow kontrolowanych przez wladze, ktorej sie sprzeciwiaja. Piesni protestu maja jednak szanse na oficjalna dystrybucje poprzez listy przebojow. O tym, jak wazne jest to zjawisko, swiadczy zamieszanie wokol zwyciestwa utworu ,,Twoj bol jest lepszy niz moj" na Liscie Przebojow Trojki^[10]. Obecne w piesniach protestu elementy programu ruchow spolecznych pozostaja splecione z muzyka, co zabezpiecza przekazywana informacje przed znieksztalceniem przez dziennikarzy lub politycznych komentatorow. Badacze tematu wskazywali jednak, ze zapowiedz piesni protestu ma znaczenie i skutecznosc oddzialywania przekazu zawartego w piesniach protestu zwieksza sie, gdy ich wysluchanie poprzedzone jest wprowadzeniem tematu^[11]. Badacze ruchow spolecznych rekomenduja dodawanie wyjasniajacego wstepu do piesni protestu^[3].

Piesni protestu pelnia takze wazna funkcje podczas demonstracji ulicznych, poniewaz umozliwiaja wyrazenie jednosci grupy i wplywaja na ich odbior spoleczny^[12].

Repertuar piesni protestu wskazuje na tradycje, z jakimi dany ruch spoleczny chce byc kojarzony. Od lat 2010. aktywisci w Polsce poswiecaja duzo uwagi piesniom protestu, specjalizujac sie w ich wykonywaniu podczas demonstracji ulicznych. Powstaly Warszawski Chor Rewolucyjny ,,Warszawianka", Krakowski Chor Rewolucyjny, Chor TAK Trojmiejskiej Akcji Kobiecej^[3]. Chory wystepuja na demonstracjach, odtwarzajac zarowno piesni historyczne, jak i proponujac nowe. Krakowski Chor Rewolucyjny podczas obchodow rocznic rewolucji w Lodzi z 1905 roku, rekonstruowal masowe spiewanie ,,Warszawianki": ,,Warszawianka 1905" - demonstracja w rocznice Rewolucji 1905 roku w Lodzi" w serwisie YouTube oraz 111 rocznica Rewolucji 1905 roku w serwisie YouTube^[13].

Piesni protestu maja tez znaczenie w edukacji. W uniwersytetach ludowych spiewanie piesni protestu pozostaje jedna z najwazniejszych tradycji, a w niektorych jedyna, ktora laczy je z pierwotna idea ,,szkoly dla zycia" N.F.S. Grundtviga^[14]. Historycznie pierwsze uniwersytety ludowe powstawaly na pograniczu dunsko-niemieckim, gdzie o przynaleznosci panstwowej ziem decydowano w referendach, dlatego budowanie dunskiej tozsamosci narodowej bylo wtedy wazne. Wiele z gromadzonych w spiewnikach piesni utracilo z czasem swoj pierwotny protestacyjny charakter i dzisiaj wygladaja jak piesni religijne lub nacjonalistyczne. Podobny los spotkal polska piesn ,,Boze, cos Polske"^[15]. Wspolne spiewanie w uniwersytetach ludowych poprzedza edukacje i jest sprawdzonym narzedziem, ktore pozwala na zawiazywanie aktywizujacej sie wspolnoty ludzi, ktorzy wczesniej sie nie znali^[3]. Wzorowany na dunskiej tradycji amerykanski uniwersytet ludowy Highlander mial fundamentalne znaczenie dla powstania i upowszechnienia piesni protestu w ruchu zwiazkowym, spoldzielczym oraz w ruchu praw obywatelskich. Do dzis popularna pozostaje piesn ,,We Shall Overcome", ktora pochodzi stamtad^[16].

Wspolczesnie piesni protestu pojawiaja sie jako pomoc dydaktyczna w ksztalceniu w obszarze edukacji globalnej, poniewaz jesli zostana zebrane tematycznie, to pozwalaja na uzyskanie wgladu w rozne aspekty wydarzen historycznych^[17]. Piesni protestu potrafia wyrazac refleksje uczestnikow ruchow spolecznych, dokumentuja ten namysl i nawet po czasie wzbudzaja go w sluchaczach i wykonawcach piesni^[18].

Piesni protestu o charakterze ludowym pojawiaja sie w calej^{[potrzebny przypis]} historii. Prostsza i dawniej znacznie powszechniejsza forma uzycia piosenek podczas protestow bylo zagluszanie, zwane ,,kocia muzyka"^[19]. W Stanach Zjednoczonych wydarzenia takie, jak rewolucja amerykanska, ruch abolicjonistyczny, ruch zwiazkowy w XX wieku, czy wielki kryzys byly zrodlem tematow dla autorow protest songow i powodowaly wzrost ich popularnosci. Swoj rozkwit protest songi przezywaly podczas ery hipisowskiej (przelom lat 60. i 70. XX wieku). Wiekszosc miala charakter rockowy, a glownymi tematami byly wojna wietnamska oraz destrukcyjny wplyw czlowieka na srodowisko i siebie samego.

Forma protest songu, z akompaniamentem gitary akustycznej i harmonijki ustnej, zostala spopularyzowana w pierwszej polowie XX wieku przez Woody'ego Guthrie i Pete'a Seegera. Tradycja ta byla kontynuowana przez Phila Ochsa, Boba Dylana, Billy'ego Bragga czy Davida Rovicsa. Protest songiem jest jeden z popularniejszych utworow grupy Pink Floyd, ,,Another Brick in the Wall". Feministyczne protest songi tworzyly m.in.: Joan Baez, Alanis Morissette (You Oughta Know), PJ Harvey, Babes In Toyland i Patti Smith, ktora protestowala tez przeciw izraelskiej agresji na Liban piosenkami ,,Qana" i ,,Without Chains". Pierwsza polska piosenka uznana za protest song jest ,,Dziwny jest ten swiat" Czeslawa Niemena. W Czechoslowacji za protest songi uwazane byly utwory Karela Kryla i Jaroslava Hutki^[1].

W 2007 magazyn Spinner opublikowal ranking 20 najwazniejszych protest songow:

1. ,,What's Going On" - Marvin Gaye (1971). Protest przeciw spolecznej niesprawiedliwosci^[20]
2. ,,Fight the Power" - Public Enemy (1989). Przeciw rasizmowi
3. ,,Take This Job and Shove It" - Johnny Paycheck (1977). Przeciw szefom
4. ,,War" - Edwin Starr (1970). Przeciw wojnie w Wietnamie
5. ,,Strange Fruit" - Billie Holiday (1939). Przeciw linczom
6. ,,Boom!" - System of a Down (2002). Przeciw dzialaniom wojennym
7. ,,Say It Loud, I'm Black and I'm Proud" - James Brown (1968). Przeciw rasizmowi
8. ,,Maggie's Farm" - Bob Dylan (1965). Przeciw kapitalizmowi, komunizmowi oraz przeciwko protest songom
9. ,,World Wide Suicide" - Pearl Jam (2006). Przeciw wojnie w Iraku
10. ,,Allentown" - Billy Joel (1982). Przeciw recesji
11. ,,F--- tha Police" - N.W.A (1988). Przeciw rasizmowi
12. ,,Little Boxes" - Malvina Reynolds (1962). Przeciw konformizmowi
13. ,,California Uber Alles" - Dead Kennedys (1980). Przeciw liberalizmowi
14. ,,Clampdown" - The Clash (1979). Przeciw faszystowskiemu kapitalizmowi
15. ,,I Ain't Marching Anymore" - Phil Ochs (1965). Przeciw wojnie
16. ,,Diamonds From Sierra Leone" - Kanye West (2005). Przeciw ,,krwawym diamentom"
17. ,,We're Not Gonna Take It" - Twisted Sister. Przeciw autorytetom
18. ,,We Shall Be Free" - Garth Brooks (1992). Przeciw homofobii
19. ,,Minority" - Green Day (2000). Przeciw moralnej wiekszosci
20. ,,Get Up, Stand Up" - Bob Marley & The Wailers (1973)^[20]. Przeciw odbieraniu ludziom ich praw
21. ,,Gimme Hope Jo'anna" - Eddy Grant (1988). Krytykujaca apartheid.

W Stanach Zjednoczonych tradycja piesni protestu jest bogata i udokumentowana. W ruchu robotniczym spiewano m.in. ,,Which Side Are You On". Piesn te w 1931 roku napisala Florence Reece pod wplywem represji jakich doswiadczyla za dzialalnosc zwiazkowa jej meza^[21]. Piesn ta doczekala sie licznych wznowien i artystycznych interpretacji. Zostala tez zachowana w oryginalnym wykonaniu autorki Which Side Are You On Florence Reece Original w serwisie YouTube.

W Hongkongu podczas protestow 2019-2020 roku, anonimowi tworcy stworzyli piesn ,,May Glory Be to Hongkong" (chin. Yuan Rong Guang Gui Xiang Gang ). Piesn przenosila znaczenie protestow na bardziej ogolny poziom sprzeciwu i dumy z miasta, tak ze zaczeto mowic o niej jako nieoficjalnym hymnie Hongkongu^[22].

W Izraelu w 2023 podczas protestow w obronie Sadu Najwyzszego przed reformami proponowanymi przez prawicowy rzad, ikoniczna piesnia protestow stal sie utwor pod tytulem Nie mam innego kraju w serwisie YouTube. Piesn ,,Nie mam innego kraju" (hebr. Ayn ly ArTS AHrt) byla juz wczesniej powszechnie znana, bo popularnosc zdobyla w polowie lat 80. XX wieku^[23]. Nowy kontekst spowodowal, ze powrocila przywolujac pamiec poprzednich momentow przelomowych w historii panstwa.

Zrodlo: ,,https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Piesn_protestu&oldid=78122122"

Kategorie:

• Protest songi
• Propaganda polityczna
• Ruchy spoleczne
• Kultura masowa

Ukryte kategorie:

• Szablon cytowania ksiazki - brak numeru strony
• Artykuly z nieprawidlowymi numerami ISBN
• Artykuly wymagajace poprawy stylu
• Artykuly z brakujacymi przypisami od 2012-04