Ohio

Ohio (wymowa: /oU'haI.oU/ⁱ) - stan w polnocno-wschodniej czesci Stanow Zjednoczonych, nad jeziorem Erie. Ohio pod wzgledem powierzchni jest stosunkowo male, ale z populacja ponad 11,6 miliona mieszkancow znajduje sie w dziesiatce najgesciej zaludnionych stanow USA^[2]. Z Ohio pochodzilo siedmiu prezydentow USA, dzieki czemu stan zyskal sobie przydomek ,,matki wspolczesnych prezydentow"^[3].

Ohio posiada dwa duze obszary metropolitalne z liczba mieszkancow wynoszaca ponad 2 miliony: Columbus (stolica) i Cleveland-Elyria. Takze obszar metropolitalny Cincinnati, czesciowo polozony w Kentucky i Indianie, obejmuje ponad 2 mln ludzi^[4].

Sektor produkcyjny w Ohio zatrudniajacy ponad 700 tys. osob, produkuje wiecej tworzyw sztucznych, gumy, sprzetu elektrycznego i metali niz jakikolwiek inny stan w USA^[3].

Swoja nazwe bierze od rzeki Ohio, ktora tworzy jego poludniowa granice i w jezyku irokeskim oznacza ,,piekna rzeke"^[5] lub ,,duza wode".

Powierzchnia w zachodniej czesci stanu nizinna, we wschodniej i srodkowej wyzynna i pagorkowata. Ohio nalezy do stanow Wielkich Jezior. Od polnocy graniczy z jeziorem Erie^[6].

Rowniny na zachodzie Ohio maja jedne z najbardziej urodzajnych pol uprawnych w kraju, znajduja sie na skraju tzw. pasa kukurydzy, ktory rozciaga sie na zachod przez Srodkowy Zachod USA^[6].

Klimat wilgotny kontynentalny. Region poludniowy ma najwyzsze temperatury i najdluzszy okres wegetacji - srednio 198 dni, w porownaniu z od 150 do 178 dni w pozostalej czesci stanu. Ponad polowa rocznych opadow wystepuje w okresie wegetacyjnym, od maja do pazdziernika. Rekordowa niska temperatura dla stanu zostala zanotowana w Milligan (-39 degC) w dniu 10 lutego 1899 r. Najwyzsza temperatura (45 degC), zostala zarejestrowana w poblizu Gallipolis w dniu 21 lipca 1934 roku^[7].

• Glowne rzeki: Ohio, Wabash i Scioto
• Najwyzszy szczyt: Campbell Hill(inne jezyki) (472 m n.p.m.)
• Liczba hrabstw: 88

Na terenie stanu Ohio znajduje sie 926 miast (city) i wsi (village), w tym 6 o liczbie ludnosci przekraczajacej 100 000, 174 powyzej 10 000 mieszkancow, a 523 powyzej 1000 mieszkancow (2022 r.)^[8].

Lista miast zamieszkanych przez 20 000 lub wiecej osob (2022 r.)^[8]:

Pod koniec XVII wieku osiedlili sie tutaj imigranci z Francji i Wielkiej Brytanii. Stan Ohio nalezal do tej ostatniej w latach 1756-1763. Od 1783 w niepodleglych Stanach Zjednoczonych na Terytorium Polnocno-Zachodnim, gdzie zakazane bylo niewolnictwo. Indianie czynnie sprzeciwiali sie osadnictwu. Odbyla sie tu m.in. bitwa pod Fallen Timbers w 1794 roku.

W roku 1788 wybudowano Mariette - pierwsza stala osade. W nastepnej kolejnosci powstaly: Cincinnati w 1788; Cleveland w 1796; Columbus w 1812.

Ohio ogloszono w 1803 samodzielnym stanem, siedemnastym przyjetym do Unii. Po 1815 roku gwaltownie rozwinela sie gospodarka dzieki osadnikom, budowie kanalow laczacych Wielkie Jeziora i linii kolejowych. W czasie wojny secesyjnej stan pozostal w Unii.

W 1863 roku John D. Rockefeller zainwestowal w pierwsza rafinerie, w Cleveland. W 1870 zaklada firme Standard Oil, ktora do 1878 roku kontrolowala 90% krajowych rafinerii ropy naftowej^[3].

W latach 1880-1914 emigranci z Europy Wschodniej (w tym Polacy) i poludniowej osiedlali sie tu masowo. Do miast przybywali Czarnoskorzy ze stanow poludniowych - przyczynilo sie to do zamieszek na tle rasowym, m.in. w 1966 roku w Cleveland.

Spis ludnosci z roku 2020 stwierdza, ze stan Ohio liczy 11 799 448 mieszkancow, co oznacza wzrost o 262 944 (2,3%) w porownaniu z poprzednim spisem z roku 2010^[9]. Dzieci ponizej piatego roku zycia stanowia 5,9% populacji, 22,1% mieszkancow nie ukonczylo jeszcze osiemnastego roku zycia, a 17,5% to osoby majace 65 i wiecej lat. 51,0% ludnosci stanu stanowia kobiety^[10].

W 2010 roku najpowszechniej uzywanymi jezykami byly^[11]:

• jezyk angielski - 93,69%,
• jezyk hiszpanski - 2,17%,
• jezyk niemiecki - 0,53%.

W 2019 roku, 80,9% mieszkancow stanowila ludnosc biala (78,3% nie liczac Latynosow), 12,6% to czarni Amerykanie lub Afroamerykanie, 2,9% mialo rase mieszana, 2,3% to Azjaci, 0,2% to rdzenna ludnosc Ameryki, 0,05% to Hawajczycy i mieszkancy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowia 4,0% ludnosci stanu^[12].

Do najwiekszych grup naleza osoby pochodzenia niemieckiego (22,3%), irlandzkiego (12,5%), afroamerykanskiego, angielskiego (8,0%), ,,amerykanskiego" (6,6%) i wloskiego (6,0%)^[12].

Duze grupy stanowia tez osoby pochodzenia polskiego (419,6 tys.), szkockiego lub szkocko-irlandzkiego (321 tys.), francuskiego (254,9 tys.), europejskiego (242,6 tys.), meksykanskiego (207,7 tys.), wegierskiego (163,9 tys.), holenderskiego (150,1 tys.), afrykanskiego subsaharyjskiego (137,5 tys.), portorykanskiego (130,7 tys.), walijskiego (124,6 tys.) i slowackiego (106,4 tys.)^[12].

Wiekszosc ludnosci azjatyckiej stanowia Hindusi, Arabowie i Chinczycy^[12].

Dane z 2014 r.^[13]:

• protestanci - 53%:
  • ewangelikalni - 29% (gl. baptysci, bezdenominacyjni, zielonoswiatkowcy i uswieceniowcy)^[14],
  • glownego nurtu - 17% (gl. metodysci, luteranie i kalwini)^[14],
  • historyczni czarni protestanci - 7% (gl. baptysci)^[15],
• bez religii - 22% (w tym: 3% agnostycy i 2% ateisci),
• katolicy - 18%,
• zydzi - 1%,
• swiadkowie Jehowy - 1%,
• mormoni - 1%,
• pozostale religie - 4% (w tym: prawoslawni, muzulmanie, hinduisci, buddysci, scjentysci, unitarianie uniwersalisci, Kosciol Jednosci, bahaisci, irwingianie i sikhowie^[16]).

Ohio ma druga co do wielkosci populacje amiszow (ok. 80 tys. w 2021 roku) we wszystkich stanach USA. Wiecej amiszow znajduje sie jedynie w sasiedniej Pensylwanii^[17]. Najwieksza spolecznosc amiszow posiada hrabstwo Holmes^[18].

Nalezy do najbardziej rozwinietych stanow USA. Gesta siec komunikacyjna, liczne porty srodladowe. Przemysl elektrotechniczny wypiera przodujace niegdys gornictwo soli kamiennej i wegla kamiennego.

W Ohio znajduje sie wiele zakladow przemyslu lotniczego (z Dayton pochodzili bracia Wright). W Ohio znajduja sie siedziby glowne wielu miedzynarodowych korporacji. Sa to miedzy innymi: Kroger(inne jezyki) (Cincinnati), Procter & Gamble (Cincinnati), Goodyear Tire and Rubber Company (Acron), AK Steel Holding(inne jezyki) (West Chester), Timken Company(inne jezyki) (Jackson Township), Abercrombie & Fitch (New Albany), Wendy's (Dublin).

Rolnictwo bardzo dobrze rozwiniete. Dominuje hodowla trzody chlewnej i bydla. W stanie jest prawie 2800 gospodarstw mlecznych, ponadto Ohio jest najwiekszym producentem sera szwajcarskiego w USA. Duzy dochod przynosi takze hodowla kurczakow i indykow. Podstawowe produkty roslinne to: soja, kukurydza i pszenica^[19].

Znaczna czesc przemyslu w Ohio zwiazana jest z produkcja chemikaliow, a takze pojazdow silnikowych, sprzetu transportowego, zywnosci, napoi, wyrobow tytoniowych, obrobka metali i produkcja maszyn.

Wazna role odgrywa wydobywanie mineralow, w tym ropy naftowej, gazu ziemnego i wegla bitumicznego. W 2019 roku po raz pierwszy wytwarzanie energii elektrycznej przez gaz ziemny (43%), bylo wieksze od tej wytwarzanej przez elektrownie weglowe (39%)^[6].

• Zwierze: Jelen wirginijski
• Czlowiek: LeBron James
• Napoj: Sok pomidorowy
• Ptak: Kardynal szkarlatny
• Kwiat: Gozdzik ogrodowy
• Owad: Biedronka
• Motto: With God all things are possible (,,Z Bogiem wszystkie rzeczy sa mozliwe")
• Piosenka rockowa: Hang On Sloopy
• Piosenka: Beautiful Ohio
• Drzewo: Kasztanowiec gladki
• Roslina: Trillium grandiflorum(inne jezyki)

• podzial terytorialny USA
• historia Stanow Zjednoczonych
• Rock and Roll Hall of Fame

• Ohio
• Stany Stanow Zjednoczonych

• Strony uzywajace rozszerzenia Phonos
• Artykuly z propozycjami tlumaczen
• Uklad wielokolumnowy - 4 kolumny