Musical

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Musical - forma teatralna, laczaca muzyke, piosenki, dialogi i taniec. Ladunek emocjonalny dziela - humor, patos, milosc, gniew - podobnie jak sama opowiesc, jest wyrazany poprzez slowa, muzyke, ruch i aspekty techniczne przedstawienia, tworzac jedna, spojna calosc. Od poczatkow XX wieku produkcje teatru muzycznego sa nazywane po prostu ,,musicalami". Wczesniejsza podobna do musicalu forma widowiska byla extravaganza.

Musicale sa wykonywane na calym swiecie. Moga byc wystawiane na wielkich scenach, jak wysokobudzetowe produkcje teatrow na West Endzie w Londynie czy Broadwayu w Nowym Jorku lub w mniejszych teatrach awangardowych, na Off-Broadwayu lub jako produkcje lokalne, wyjazdowe, w amatorskich grupach szkolnych, teatrach i innych przestrzeniach wykonawczych. Oprocz Wielkiej Brytanii i Ameryki Polnocnej istnieja inne dobrze dzialajace sceny musicalowe w wielu krajach Europy, Ameryki Lacinskiej, Australii i Azji.

Wspolczesny musical jest forma eklektyczna i wielotworzywowa. Korzysta z roznych gatunkow muzycznych (od hard rocka przez jazz, calypso, rap az do muzyki powaznej) i roznych rodzajow tanca (od baletu klasycznego po taniec wspolczesny i stepowanie). W produkcjach musicalowych na porzadku dziennym jest uzycie efektownych i monumentalnych dekoracji, technik multimedialnych i pelnego naglosnienia akustycznego. W musicalach wystepuja roznorodne typy orkiestr - od niewielkich combo (np. Grease, Chicago, Rent), az po duze orkiestry musicalowe (np. Miss Saigon, Taniec wampirow, Upior w operze).

Musicale maja rozny czas trwania. Wahaja sie od krotkich, jednoaktowych przedstawien, do wielu aktow i kilku godzin trwania (lub nawet przedstawien wielospektaklowych); jednakze wiekszosc musicali trwa od poltorej do 3 godzin. Musicale sa zazwyczaj przedstawiane w dwoch aktach z jednym, 10-20-minutowym antraktem. Pierwszy akt jest najczesciej dluzszy od drugiego, wprowadza wszystkie glowne postaci i wiekszosc warstwy muzycznej, czesto konczy sie wstepem do konfliktu dramatycznego czy komplikacji fabuly. Drugi akt moze wprowadzac kilka piosenek, jednak zazwyczaj tylko przywoluje wazne tematy muzyczne i rozwiazuje konflikty dramatyczne. Musical fabularny (ang. book musical) jest na ogol konstruowany na podstawie 4 do 6 glownych tematow muzycznych, ktore powracaja w pozniejszych etapach spektaklu, choc czasem moze zawierac zbior piosenek niezwiazanych ze soba muzycznie w sposob bezposredni. Dialogi mowione generalnie wystepuja pomiedzy utworami muzycznymi, choc moze miec zastosowanie ,,dialog spiewany", badz recytatyw, zwlaszcza w musicalach spiewanych w calosci, jak Jesus Christ Superstar, Les Miserables i Evita. W ostatnich dekadach na Broadwayu i West Endzie wystawiono kilka krotszych musicali jednoaktowych.

Fabula musicalu moze byc pomyslem wlasnym jednoaktowych autora lub adaptacja powiesci (Wicked i Man of La Mancha), sztuki teatralnej (Hello, Dolly!), klasycznej legendy (Camelot), wydarzenia historycznego (Evita), czy tez filmu (The Producers i Hairspray). Z drugiej strony wiele sposrod popularnych teatralnych produkcji musicalowych zostalo zaadaptowanych na film muzyczny, jak na przyklad The Sound of Music, West Side Story, My Fair Lady, czy Chicago.

Musical XX wieku - musical fabularny (ang. book musical) definiuje sie jako spektakl muzyczny, w ktorym piosenki i taniec sa w pelni zintegrowane, tworzac dobrze napisana historie z powazna dramaturgia, ktory jest zdolny do wywolania nie tylko smiechu, ale i innych prawdziwych emocji^[2].

Trzy glowne skladniki musicalu fabularnego to muzyka, teksty piosenek i scenariusz (ang. book). Pojecie scenariusz odnosi sie w musicalu do historii, rozwoju postaci, struktury dramatycznej wraz z dialogami mowionymi. Scenariusz moze sie jednak odnosic do dialogow i tekstow piosenek jednoczesnie, uzywa sie wowczas (na wzor opery) okreslenia libretto (wl. ,,mala ksiazka"). Muzyka i teksty piosenek tworza partyture musicalu. Interpretacja musicalu przez kierownictwo artystyczne poszczegolnych produkcji silnie wplywa na sposob jego prezentowania. W jego sklad wchodza: rezyser, kierownik muzyczny/dyrektor artystyczny, zwykle choreograf, a czasem takze i orkiestrator. Musical ksztaltowany jest takze przez techniczne jego aspekty, jak scenografia, kostiumy, rekwizyty, oswietlenie sceniczne i dzwiek, ktore zwykle ulegaja zmianom w kolejnych produkcjach. Niektore slynne elementy produkcji moga jednak zostac zachowane z oryginalu, jak na przyklad choreografia Boba Fosse'a w musicalu Chicago.

W musicalu fabularnym najbardziej dramatyczne momenty wyraza sie poprzez spiew. Funkcjonuje zasada: ,,gdy emocje staja sie zbyt silne, by je wypowiedziec, zaspiewaj; kiedy sa zbyt silne, by je wyspiewac, zatancz." W musicalu fabularnym piosenka jest skrojona dla danej postaci i jej pozycji dramaturgicznej; byly jednakze okresy w historii musicalu (np. od 1890 do 1920 roku), kiedy integracja opowiesci z muzyka byla oslabiona. Krytyk New York Times, Ben Brantley okreslil ideal piosenki musicalowej recenzujac wznowienie musicalu Gypsy z 2008 roku: ,,Piosenki sa idealnie scalone z postaciami, zdarza sie to w tych rzadkich momentach, kiedy musicalom udaje sie siegnac celow, dla ktorych w ogole istnieja"^[3]. Zwykle znacznie mniej slow wyspiewuje sie w trakcie 5-minutowej piosenki, niz pada ich w 5-minutowym dialogu. Jako ze musical generalnie poswieca wiecej czasu muzyce, niz dialogom, jest mniej czasu na rozwoj dramatu w musicalu, niz w zwyklej sztuce o podobnym czasie trwania. Pisarze sa wiec zmuszeni dokonac trudnej sztuki rozwoju postaci i fabuly wewnatrz skompresowanej natury musicalu.

Musical jest powiazany z inna forma teatralna, opera. Obie formy zwykle odroznia sie na podstawie kilku czynnikow. W musicalu kladzie sie wiekszy nacisk na dialogi mowione (choc niektore z musicali sa w calosci akompaniowane, badz spiewane); z drugiej strony, niektore opery, jak np. ,,Czarodziejski flet" i wiekszosc operetek zawiera dialogi bez akompaniamentu; na taniec (wykonywany zarowno przez wiodacych wykonawcow, jak i chor); na uzycie roznych gatunkow muzyki popularnej (lub chociazby popularnych stylow spiewania); unikanie uzycia typowych konwencji operowych.

Musical jest prawie zawsze wykonywany w jezyku ojczystym jego odbiorcow. Musicale wyprodukowane w Londynie i Nowym Jorku, sa zawsze spiewane po angielsku, nawet jesli oryginalnie zapisano je w innym jezyku (,,Les Miserables", stworzony w oryginale po francusku swiatowa kariere zrobil w wersji anglojezycznej). Podobnie sytuacja wyglada w polskiej praktyce musicalowej, gdzie wszystkie musicale wystawiane na scenach polskich tlumaczy sie na jezyk polski.

Podczas gdy spiewak operowy jest przede wszystkim spiewakiem, i dopiero w drugiej kolejnosci aktorem (i rzadko kiedy musi tanczyc), wykonawca musicalowy jest czesto przede wszystkim aktorem, a dopiero pozniej spiewakiem i tancerzem. Osobe, ktora doskonale opanowala te 3 umiejetnosci nazywa sie w krajach anglojezycznych ,,triple threat". Kompozytorzy muzyki musicalowej ustalajac wokalne uwarunkowania rol zwykle biora pod uwage wykonawcow. Wspolczesnie teatry wystawiajace musicale stosuja skale glosu aktorow w sposob, ktory w kontekscie opery bylby dezaprobowany, czy nawet niedopuszczalny.

Produkcja musicalu, w szczegolnosci na Broadwayu i West Endzie to zlozone przedsiewziecie finansowe. Przypomina strukture przedsiebiorstwa, ktore zakladane jest w celu wyprodukowania musicalu, zatrudniajacego wiele dziesiatek pracownikow. Przystepujac do produkcji w USA producent zobowiazany jest zawrzec umowy z organizacjami zrzeszajacymi dramatopisarzy, aktorow, rezyserow, choreografow, dekoratorow, oswietlaczy, dzwiekowcow i garderobianych. Wlasciciel sceny, na ktorej wystawiany bedzie spektakl musi podpisac umowy ze zwiazkami pracownikow technicznych sceny (IATSE), kasjerow, woznych i sprzataczy, operatorow ciezkiego sprzetu, odzwiernych i bileterow.

Producent najczesciej jest jedynie organizatorem - fundusze pozyskuje od inwestorow, a w razie odniesienia przez spektakl sukcesu ma swoj udzial w zyskach. Przedstawienia na Broadwayu sa finansowane zwykle wiecej niz przez jednego inwestora, na zasadach spolki z o.o. (limited partnership). W przeszlosci, gdy koszty produkcji spektaklu muzycznego byly znacznie nizsze, w teatr inwestowali przecietni obywatele - na zasadach lokaty czasem przynoszacej zysk, a zawsze dajacej dreszcz emocji. W drugiej polowie lat 70. wystawienie musicalu kosztowalo przecietnie miedzy 750 a 1 mln dolarow, na poczatku lat 80. kolo 1,5 mln dolarow az do ustanowienia rekordu przez musical Cats (5 mln dolarow).

Rzadko zdarza sie, aby produkcja zostala sfinansowana w calosci przez jednego inwestora. My Fair Lady zostal w calosci sfinansowany przez stacje CBS (400 tys. dolarow); w Annie (kosztujacym 800 tys. dolarow) wniosla 100-tysieczny wklad wytwornia filmowa Columbia^[4].

Musical jest jedyna rdzennie amerykanska forma teatralna^[5], ktora dzieki Stanom Zjednoczonym stala sie popularna na calym swiecie. U zrodel musicalu leza przede wszystkim gatunki takie jak: wodewil, rewia, burleska i minstrel show. W latach 20. XX wieku teatr amerykanski zyskuje swoja odrebna tozsamosc (ksztaltuje sie dramat amerykanski). Po tym, jak w 1924 pojawil sie pierwszy utwor George'a Gershwina ,,Lady Be Good", w 1943 powstal pierwszy musical fabularny (badacze okreslaja go jako pierwszy prawdziwy musical) Oklahoma! Rodgersa i Hammersteina^[5].

Musical filmowy to odmiana filmu muzycznego, w ktorej ,,muzyka, piosenka i taniec stanowia dominante dramaturgiczna dziela"^[6].

Zobacz kolekcje cytatow na temat musicalu w Wikicytatach

Zobacz haslo musical w Wikislowniku

• Broadway
• West End
• Ten caly musical

• The Cyber Encyclopedia of Musical Theatre, TV and Film (ang.)
• musical.pl - O musicalach - po polsku - najstarsza istniejaca polska witryna o musicalach
• Moje-Musicale.pl

Zrodlo: ,,https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Musical&oldid=78756254"

Kategorie:

• Musical
• Muzyka