David Lean

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

David Lean

David Lean (1965)
Data i miejsce urodzenia	25 marca 1908 Croydon
Data i miejsce smierci	16 kwietnia 1991 Londyn
Zawod	rezyser, scenarzysta, montazysta, producent filmowy
Wspolmalzonek	Isabel Lean (1930-1936; rozwod) Kay Walsh (1940-1949; rozwod) Ann Todd (1949-1957; rozwod) Leira Matkar (1960-1978; rozwod) Sandra Hotz (1981-1984; rozwod) Sandra Cooke (1990-1991; jego smierc)
Lata aktywnosci	1930-1991
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

David Lean, CBE (ur. 25 marca 1908 w Croydon^[1], zm. 16 kwietnia 1991 w Londynie^[2]) - angielski rezyser filmowy, scenarzysta, montazysta i producent. Dwukrotny laureat nagrody Akademii Filmowej dla najlepszego rezysera za filmy Most na rzece Kwai (1957) i Lawrence z Arabii (1962).

Wychowal sie w rodzinie purytanskiej, a pierwszy film obejrzal w wieku 17 lat. Dla wytworni filmowych zaczal pracowac w 1928, poczatkowo podajac herbate, a nastepnie jako klapser. W latach 30. byl juz cenionym montazysta^[3].

Wspolnie z dramaturgiem Noelem Cowardem nakrecil w 1942 roku Nasz okret, uznany za film wybitny oraz za esencje brytyjskiego kina wojennego. Jego bohaterem jest okret HMS Torrin, ktory bierze udzial w walkach z Niemcami w okolicach Krety w 1941 roku. Nie brak tu dramatycznych scen na morzu (atak na torpedowiec niemiecki czy proby ratowania sie marynarzy) ukazanych na przemian z retrospekcjami na ladzie^[4]. Lean zalozyl wraz z Cowardem firme Cineguild i zrealizowali kolejne filmy, bedace adaptacjami sztuk Cowarda: Ta szczesliwa rasa (1944), Spotkanie oraz Seans (oba w 1945)^[3]. Ta szczesliwa rasa po raz pierwszy ujawnia epicki talent Leana. Film, skupiajacy sie na losach angielskiej rodziny w latach 1918-1939, pelen jest ladunku emocjonalnego, jego bohaterowie sa niejednoznaczni, a przy tym wyrazisci^[5]. Melodramat Spotkanie przedstawia smutna historie platonicznego romansu Laury (Celia Johnson) i doktora Aleca (Trevor Howard), ktorzy poznali sie na stacji kolejowej^[6]. Film ten jest uznawany za ,,poczatek powojennego realizmu" w kinie brytyjskim^[7]. Natomiast Seans to komedia fantastyczna, w ktorej duch nawiedza dom angielskiego malzenstwa^[8].

Nastepne dwa filmy Leana byly adaptacjami Charlesa Dickensa: Wielkie nadzieje (1946) oraz Oliver Twist (1948)^[3]. Wielkie nadzieje, uznawane za jeden z najlepszych filmow brytyjskich oraz za najbardziej udana ekranizacje prozy Dickensa, zawieraja elementy filmu grozy. Cenione sa za skale i moc wizji^[9]. Szczegolnie zapada w pamiec sekwencja otwierajaca film, z malym Pipem spotykajacym na cmentarzu galernika^[10]. Nie mniej przejmujacy jest Oliver Twist - realistyczny i bezkompromisowy obraz Anglii XIX wieku^[11].

W 1950 Cineguild zakonczyl dzialalnosc, a Lean rozpoczal wspolprace z producentem Alexandrem Korda^[3]. Wybor Hobsona (1954) jest moralizatorska historia pijaka^[10], a Urlop w Wenecji (1955), adaptacja sztuki The Time of the Cuckoo Arthura Laurentsa, ukazuje historie sekretarki Jane Hudson (Katharine Hepburn), spedzajacej wakacje w Wenecji^[12].

Owocem wspolpracy z amerykanska wytwornia Columbia Pictures byl dramat jeniecki Most na rzece Kwai (1957)^[3]. Jego akcja toczy sie w czasach II wojny swiatowej, a brytyjski pulkownik Nicholson (Alec Guinness), znajdujacy sie w obozie jenieckim, rzadzonym przez japonskich wojskowych, walczy o godnosc i honor. Jency buduja nad tytulowa rzeka Kwai most, ktory zamierzaja wysadzic Amerykanie pod dowodztwem majora Sheara (William Holden)^[13]. Film zostal jedna z najbardziej dochodowych produkcji w historii kina^[11].

Na kanwie losow brytyjskiego oficera T.E. Lawrence'a, bioracego udzial w rewolcie arabskiej powstal ceniony film Lawrence z Arabii^[3]. Film, uwazany za arcydzielo zawierajace spektakularne sceny, byl inspiracja dla tworcow takich jak George Lucas i Steven Spielberg^[14].

Scenariusz Doktora Zywago (1965) powstal na podstawie powiesci Borisa Pasternaka, ukazujacej losy doktora Jurija Zywagi (Omar Sharif) na tle wydarzen w Rosji toczacych sie od poczatku XX wieku az po lata 30. Miloscia zycia lekarza byla Lara (Julie Christie). Melodramat mimo krytycznych recenzji odniosl wielki sukces kasowy^[14]. Ostatni film Leana - Podroz do Indii (1984), bedacy adaptacja Drogi do Indii E.M. Forstera, obrazuje konflikt klasowy w Indiach okresu kolonialnego^[15].

Lean byl szesciokrotnie zonaty i pieciokrotnie rozwiedziony^[16]. Jego zonami byly m.in. aktorki Kay Walsh (1940-1949) oraz Ann Todd (1949-1957)^[1].

Na podstawie^[17]

• 1942: Nasz okret (In Which We Serve)
• 1944: Ta szczesliwa rasa (This Happy Bread)
• 1945: Spotkanie (Brief Encounter)
• 1945: Seans (Blithe Spirit)
• 1946: Wielkie nadzieje (Great Expectations)
• 1948: Oliver Twist wg powiesci Charlesa Dickensa
• 1949: Namietni przyjaciele (The Passionate Friends)
• 1950: Madeleine
• 1952: Bariera dzwieku (The Sound Barrier)
• 1954: Wybor Hobsona (Hobson's Choice)
• 1955: Urlop w Wenecji (Summertime)
• 1957: Most na rzece Kwai (The Bridge on the River Kwai) wg powiesci Pierre'a Boulle
• 1962: Lawrence z Arabii (Lawrence of Arabia) wg wspomnien T.E. Lawrence'a
• 1965: Doktor Zywago (Doctor Zhivago) wg powiesci Borisa Pasternaka
• 1970: Corka Ryana (Ryan's Daughter)
• 1979: Lost and Found: The Story of Cook's Anchor (tv)
• 1984: Podroz do Indii (A Passage to India) wg powiesci Edwarda M. Forstera

Na podstawie^[18][19]

Rok	Kategoria	Film	Wynik
1947	Najlepszy rezyser	Spotkanie	Nominacja
1947	Najlepszy scenariusz adaptowany	Spotkanie (nominowani takze Anthony Havelock-Allan oraz Ronald Neame)	Nominacja
1948	Najlepszy rezyser	Wielkie nadzieje	Nominacja
1948	Najlepszy scenariusz adaptowany	Wielkie nadzieje (nominowani takze Anthony Havelock-Allan oraz Ronald Neame)	Nominacja
1956	Najlepszy rezyser	Urlop w Wenecji	Nominacja
1958	Najlepszy rezyser	Most na rzece Kwai	Wygrana
1963	Najlepszy rezyser	Lawrence z Arabii	Wygrana
1966	Najlepszy rezyser	Doktor Zywago	Nominacja
1985	Najlepszy rezyser	Podroz do Indii	Nominacja
1985	Najlepszy scenariusz adaptowany	Podroz do Indii	Nominacja
1985	Najlepszy montaz	Podroz do Indii	Nominacja

Rok	Kategoria	Film	Wynik
1958	Najlepszy rezyser	Most na rzece Kwai	Wygrana
1963	Najlepszy rezyser	Lawrence z Arabii	Wygrana
1966	Najlepszy rezyser	Doktor Zywago	Wygrana
1985	Najlepszy rezyser	Podroz do Indii	Nominacja
1985	Najlepszy scenariusz	Podroz do Indii	Nominacja

Rok	Kategoria	Film	Wynik
1949	Najlepszy film brytyjski	Oliver Twist	Nominacja
1953	Najlepszy film z dowolnego zrodla	Bariera dzwieku	Wygrana
1953	Najlepszy film brytyjski	Bariera dzwieku	Wygrana
1955	Najlepszy film z dowolnego zrodla	Wybor Hobsona	Nominacja
1955	Najlepszy scenariusz w filmie brytyjskim	Wybor Hobsona (nominowani takze Norman Spencer oraz Wynyard Browne)	Nominacja
1956	Najlepszy film z dowolnego zrodla	Urlop w Wenecji (nominowany takze Ilya Lopert)	Nominacja
1958	Najlepszy film z dowolnego zrodla	Most na rzece Kwai (nagrodzony takze Sam Spiegel)	Wygrana
1958	Najlepszy film brytyjski	Most na rzece Kwai (nagrodzony takze Sam Spiegel)	Wygrana
1963	Najlepszy film z dowolnego zrodla	Lawrence z Arabii (nagrodzony takze Sam Spiegel)	Wygrana
1963	Najlepszy film brytyjski	Lawrence z Arabii (nagrodzony takze Sam Spiegel)	Wygrana
1967	Najlepszy film z dowolnego zrodla	Doktor Zywago (nominowany takze Carlo Ponti)	Nominacja
1971	Najlepszy rezyser	Corka Ryana	Nominacja
1985	Najlepszy film	Podroz do Indii (nominowani takze John Brabourne oraz Richard B. Goodwin)	Nominacja
1985	Najlepszy scenariusz adaptowany	Podroz do Indii	Nominacja

Rok	Kategoria	Film	Wynik
1946	Zlota Palma	Spotkanie	Wygrana
1949	Zlota Palma	Namietni przyjaciele	Nominacja
1966	Zlota Palma	Doktor Zywago	Nominacja

Rok	Kategoria	Film	Wynik
1948	Wenecka Miedzynarodowa Nagroda Glowna	Oliver Twist	Nominacja

Rok	Kategoria	Film	Wynik
1954	Zloty Niedzwiedz	Wybor Hobsona	Wygrana

• Olga Katafiasz: Kino brytyjskie: w obronie imperium. W: Tadeusz Lubelski, Iwona Sowinska, Rafal Syska: Kino klasyczne. Historia kina, tom 2. Krakow: Universitas, 2011, s. 359-407. ISBN 97883-242-2234-6.
• Steven Jay Schneider, Ian Haydn Smith: 1001 filmow, ktore musisz zobaczyc. Poznan: Elipsa, 2015. ISBN 978-83-245-9619-5.
• Tom Pendergast, Sara Pendergast: International Dictionary of Film and Filmmakers. Wyd. 4. T. 2: Directors. St. James Press, 2000, s. 573-575. (ang.).

• David Lean w bazie IMDb (ang.)
• David Lean w bazie Filmweb

Zrodlo: ,,https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Lean&oldid=76349792"

Kategorie:

• Brytyjscy rezyserzy filmowi
• Laureaci AFI Life Achievement Award
• Laureaci nagrody BAFTA Fellowship
• Laureaci Nagrody David di Donatello
• Laureaci Oscara za najlepsza rezyserie
• Laureaci Zlotego Globu za najlepsza rezyserie
• Ludzie zwiazani z Londynem
• Urodzeni w 1908
• Zmarli w 1991