Augusto Pinochet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Augusto Pinochet

Pelne imie i nazwisko	Augusto Jose Ramon Pinochet Ugarte
Data i miejsce urodzenia	25 listopada 1915 Valparaiso
Data i miejsce smierci	10 grudnia 2006 Santiago
Prezydent Chile
Okres	od 11 wrzesnia 1973 do 11 marca 1990
Przynaleznosc polityczna	bezpartyjny
Pierwsza dama	Lucia Hiriart
Poprzednik	Salvador Allende
Nastepca	Patricio Aylwin
Odznaczenia
Odebrane:
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

capitan general
Data i miejsce urodzenia	25 listopada 1915 Valparaiso
Data i miejsce smierci	10 grudnia 2006 Santiago
Przebieg sluzby
Lata sluzby	1931-1998
Sily zbrojne	Sily Zbrojne Chile
Jednostki	Pulk ,,Chacabuco", Pulk ,,Maipo", Pulk ,,Carampangue", Pulk ,,Rancagua"
Glowne wojny i bitwy	pucz w Chile
Pozniejsza praca	Prezydent Chile
Multimedia w Wikimedia Commons

Augusto Pinochet, wlasc. Augusto Jose Ramon Pinochet Ugarte (ur. 25 listopada 1915 w Valparaiso, zm. 10 grudnia 2006 w Santiago) - chilijski dyktator i general, przywodca junty wojskowej w Chile od 1973. W latach 1973-1990 pelnil urzad prezydenta. Doszedl do wladzy w wyniku wojskowego puczu, odsuwajac od wladzy Salvadora Allende i zawieszajac konstytucje. Po przegranym plebiscycie w 1988, nie kandydowal w wynikajacych z tego plebiscytu wyborach, przekazal w 1990 pokojowo wladze zwyciezcy wolnych wyborow prezydenckich z 1989.

W 1972 roku zostal szefem sztabu armii Chile. 23 sierpnia 1973 roku zostal awansowany przez prezydenta Salvadora Allende na stanowisko Komendanta Glownego Armii^[1]. 11 wrzesnia 1973 roku, Pinochet przeprowadzil zamach stanu, w ktorym obalil demokratyczny rzad socjalisty Allende. Ustanowiona przez niego junta rozpoczela brutalne represje opozycji^[2]. Wedlug roznych zrodel zabito od 1,2 tys. do 3,2 tys. osob, 80 tys. internowano, a 30 tys. poddano torturom, wsrod tych osob znalazly sie kobiety i dzieci^[3][4].

Wdrazal reformy gospodarcze w stylu szkoly chicagowskiej. Przez zwolennikow reformy te okreslane sa jako ,,chilijski cud", ich przeciwnicy natomiast wskazuja na wzrost nierownosci ekonomicznych, jaki nastapil w okresie rzadow junty^[5]. W 1982 roku wybuchl kryzys gospodarczy, o ktory Pinochet oskarzyl ministra finansow Sergio de Castro. Pinochet dokonal nacjonalizacji najbardziej zadluzonych przedsiebiorstw i nieco ograniczyl dotychczasowa liberalna polityke^[6].

Rzady Pinocheta przedluzyl plebiscyt z 1980 roku, ktory wprowadzil nowa konstytucje. Naruszanie praw obywatelskich i kryzysy doprowadzily do wybuchu zbrojnego oporu przeciwko jego rzadom oraz powstaniu partyzantki^[7]. Ustapil w 1990 roku choc dalej pelnil urzad Komendanta Glownego Armii Chile. W dniu 10 marca 1998 roku przeszedl na emeryture i zostal senatorem (zgodnie z zapisami wprowadzonej przez siebie konstytucji). W zwiazku z naruszeniami praw czlowieka zostal aresztowany w Londynie 10 pazdziernika 1998 roku. W chwili smierci w dniu 10 grudnia 2006 roku, ciazylo na nim okolo 300 oskarzen o oszustwa podatkowe, malwersacje i lamanie praw czlowieka z okresu jego rzadow. Oskarzony zostal rowniez o kradziez 28 milionow dolarow^[8][9].

Augusto Pinochet urodzil sie 25 listopada 1915 w Valparaiso, jako syn Augusto Pinocheta Vera, potomka imigranta z Bretanii, i Aveliny Ugarte Martinez pochodzenia hiszpansko-baskijskiego. Po ukonczeniu prywatnej szkoly podstawowej i sredniej prowadzonej przy Seminarium San Rafael w Valparaiso, oraz okresowych studiach w Quillota Institute, w 1933 wstapil do Szkoly Wojskowej w Valparaiso. Szkole te ukonczyl w 1937 roku, otrzymujac stopien alfereza (co mniej wiecej odpowiada podchorazemu). W tym samym roku zostal skierowany do pulku piechoty ,,Chacabuco" stacjonujacego w Concepcion. Dwa lata pozniej, po odbyciu sluzby zasadniczej, zostal przeniesiony do pulku ,,Maipo", stacjonujacego w jego rodzinnym Valparaiso. W 1940 roku powrocil do Szkoly Wojskowej, aby odbyc szkolenie do wyzszych stopni oficerskich. W latach 1941-1942 nalezal do masonerii (Wielka Loza Chile), dzieki czemu w wieku 25 lat uzyskal range kapitana^[10]. 30 stycznia 1943 ozenil sie z Lucia Hiriart Rodriguez, z ktora mial piecioro dzieci, dwoch synow (Augusto Osvaldo, Marco Antonio) i trzy corki (Ines Lucia, Maria Veronica, Jacqueline Marie).

Pod koniec 1945 roku zostal skierowany do pulku ,,Carampangue", stacjonujacego w Iquique na polnocy Chile. W 1948 roku rozpoczal studia w Akademii Wojskowej w Santiago, ktore musial wkrotce przerwac z powodu skierowania go do tlumienia rebelii w zaglebiu weglowym Lota. W nastepnym roku ponownie podjal przerwane studia. Po ukonczeniu studiow i otrzymaniu patentu starszego oficera sztabowego, wykladal w Szkole Wojskowej, jednoczesnie pracujac jako asystent w Akademii Wojskowej nauczajac geografii i geopolityki oraz redagujac wojskowe czasopismo ,,Cien Aguilas" (,,Sto orlow"). Na poczatku 1953 zostal przeniesiony na dwa lata do pulku ,,Rancagua" w Arica, gdzie sluzyl w stopniu majora. Po skonczeniu sluzby otrzymal stanowisko profesora w Akademii Wojskowej w Santiago. Rownolegle przyznano mu tytul cywilnego licencjata, co umozliwilo mu rozpoczecie studiow prawniczych na Uniwersytecie w Santiago, ktore jednak przerwal w 1956, gdyz wyslano go z grupa kilku mlodych oficerow do organizacji Akademii Wojskowej w Quito w Ekwadorze. Po powrocie do Chile w 1959 r. zostal skierowany do sztabu I Armii, stacjonujacego w miescie Antofagasta. Rok pozniej objal dowodztwo pulku ,,Esmeralda", ktore sprawowal az do otrzymania w 1963 r. stanowiska zastepcy dyrektora Akademii Wojskowej w Santiago. W 1968 zostal najpierw szefem sztabu 2. Dywizji I Armii w Santiago, a nastepnie po nominacji na generala brygady, objal dowodztwo 6. Dywizji, stacjonujacej w Iquique. Ta ostatnia funkcja byla zwiazana ze stanowiskiem Intendante (zarzadzajacego) prowincja Tarapaca. W styczniu 1971 Pinochet zostal mianowany generalem dywizji i objal dowodztwo kluczowego garnizonu Armii w Santiago. W 1972 zostal mianowany szefem sztabu calej Armii Chilijskiej. 23 sierpnia 1973 prezydent Salvador Allende, chcac zapobiec narastajacym tarciom wewnetrznym, powierzyl mu stanowisko glownodowodzacego armii.

Przyczyna zamachu stanu byl kryzys gospodarczy i polityczny, ktory ogarnal wowczas Chile. Lewicowy rzad w pierwszej fazie rzadow doprowadzil do polepszenia sie sytuacji gospodarczej w kraju - stopa inflacji spadla z 36,1% w 1970 do 22,1% w 1971 roku, a srednie place realne wzrosly o 22,3%. Minimalne place realne dla pracownikow fizycznych w pierwszym kwartale 1971 roku wzrosly o 56%, w tym samym czasie place dla pracownikow umyslowych zwiekszyly sie o 23%. W rezultacie zmniejszyl sie wspolczynnik roznicy miedzy dochodami robotnikow a pracownikow umyslowych (spadl z 49% w 1970 do 35% w 1971). Wydatki rzadu centralnego wzrosly o 36%, udzial wydatkow w PKB wzrosl z 21% w 1970 do 27% rok pozniej^[11][12]. Z czasem jednak sytuacja zaczela zmieniac sie na skutek niewydolnosci znacjonalizowanych firm, ktore sztucznie obnizaly stope bezrobocia w kraju zatrudniajac zbednych pracownikow, a takze przez nieudolne zarzadzanie tymi przedsiebiorstwami^[13]. Dodatkowo doszlo do blokady gospodarczej Chile, zarzadzonej przez Stany Zjednoczone. Calosc doprowadzila do hiperinflacji - w ciagu niespelna roku 20% inflacja (wartosc ze stycznia 1971) osiagnela poziom 163%, aby w polowie 1972 zamienic sie w hiperinflacje z poziomem przekraczajacym 190%, co stanowilo wowczas swiatowy rekord^[14]. W listopadzie 1971 Chile, wobec braku mozliwosci splaty zobowiazan wzgledem zagranicznych korporacji i USA, oglosilo jednostronne moratorium na splate zadluzenia zagranicznego - tym samym kraj oglosil swoje bankructwo. Sytuacja ta doprowadzila do wybuchu strajkow, inspirowanych przez opozycje i CIA oraz starc miedzy zwolennikami i przeciwnikami rzadu. CIA wsparla i zbroila przeciwnikow rzadu, w tym organizacje terrorystyczne, tj. Front Narodowy Ojczyzna i Wolnosc. W okresie funkcjonowania rzadu Allende CIA wydalo kwote ponad 8 mln dolarow na proby destabilizacji rzadu Allende^[15].

Strajki i akcje terrorystyczne doprowadzily do mobilizacji zwolennikow lewicy - partie lewicowe organizowaly manifestacje rzadowe - mobilizacja lewicy spowodowala plotki wyglaszane przez propagande opozycji chadeckiej i konserwatywnej, jakoby radykalna lewica przemycala (przy pomocy sluzb specjalnych DGI) do Chile bron potrzebna do obalenia dotychczasowego centrolewicowego rzadu i zastapienia go radykalnym ustrojem, a takze sprowadzala do kraju zawodowych rewolucjonistow z Kuby^[14][15].

Pucz zaczal sie 11 wrzesnia od zbombardowania palacu prezydenckiego, w ktorym przebywal wciaz legalnie urzedujacy prezydent. Allende prawdopodobnie przezyl samo bombardowanie i zostal wedlug jednej wersji zamordowany przez oddzialy puczystow wkraczajace do zbombardowanego palacu, a wedlug innej wersji popelnil samobojstwo^[16]. Po smierci Allende junta przystapila do szeroko zakrojonej akcji skierowanej przeciw partiom i organizacjom uznanym za lewicowe. Junta wojskowa zawiesila dzialanie konstytucji i parlamentu. W zamachu zginelo okolo 2 tysiecy osob po obu stronach. Powolujac sie na uchwale parlamentu z 22 sierpnia w ktorej opozycja wzywala armie do interwencji przeciwko rzadowi. Sily zbrojne zlikwidowaly magazyny z bronia oraz pozajmowaly wiekszosc rozglosni radiowych i telewizyjnych. Szacuje sie, ze 11 wrzesnia zamordowano co najmniej 3 tysiace osob, miedzy 11 a 15 wrzesnia walki pochlonely kolejne 5 tysiecy, a liczba zabitych i porwanych miedzy 12 a 13 wrzesnia wyniosla okolo 6 tysiecy. W ciagu pierwszych 18 dni od obalenia prezydenta Allende liczba cywilnych ofiar wyniosla 15 tysiecy^[17]. W represjach bezposrednio po zamachu stanu zolnierze zabili m.in. Victora Jare (po wczesniejszych torturach)^[18]. W odpowiedzi na represje, na krotko po zamachu stanu niektore regiony znalazly sie w rekach partyzanckich (np. Neltume, gdzie z wojskiem starl sie 80 osobowy oddzial opozycji^[19].

General Pinochet w opublikowanych przez siebie wspomnieniach twierdzi, ze od poczatku byl glownym projektantem i organizatorem puczu. Wykorzystujac swoja pozycje glownodowodzacego armia ladowa mial, wedlug wlasnych slow, koordynowac poczynania dowodcow pozostalych trzech rodzajow sil zbrojnych Chile. Wspomnienia publikowane w ostatnich latach przez innych oficerow zaangazowanych w pucz zaprzeczaja jednak slowom Pinocheta. Wedlug tych wspomnien, Pinochet, niedawno nominowany przez Allende na glownodowodzacego Armia, przystapil niezbyt chetnie do puczu na kilka dni przed jego rozpoczeciem i w zasadzie wykonywal plan zaaprobowany wczesniej przez pozostalych trzech glownodowodzacych innymi rodzajami sil zbrojnych. Wedlug zgodnych relacji kilku oficerow pracujacych w sztabach innych sil zbrojnych, centrum dowodzenia cala operacja puczu znajdowalo sie prawdopodobnie w sztabie marynarki wojennej.

General Pinochet, jako glownodowodzacy armia ladowa (nazywana w Chile po prostu Armia), zostal pierwszym oficjalnym przywodca junty, ktora objela wladze po puczu. Pierwotnie dowodzacy puczem generalowie planowali, ze funkcja przywodcy junty bedzie obsadzana rotacyjnie przez czterech glownodowodzacych czterema podstawowymi rodzajami sil zbrojnych Chile (armia ladowa, lotnictwem, marynarka i policja). Ostatecznie jednak Pinochet skupil szybko w swoich rekach cala wladze i pozostali glownodowodzacy byli zmuszeni zrezygnowac z pomyslu rotacji przywodztwa. 27 lipca 1974 roku Pinochet, przy aprobacie pozostalych czlonkow junty, obwolal sie prezydentem Chile. Przyjal tez wtedy stopien wojskowy Capitan General (general naczelny), ktory w czasach gdy Chile bylo kolonia, byl oficjalnym tytulem gubernatora, a nastepnie poslugiwal sie nim Bernardo O'Higgins, bohater wojny o niepodleglosc Chile. Po zamachu nowa wladza pod wplywem amerykanskich ekonomistow z chicagowskiej szkoly monetarystow Miltona Friedmana rozpoczela liberalizacje polityki gospodarczej ktora miala zakonczyc dotychczasowy kryzys i rozpoczac okres szybkiego rozwoju ekonomicznego kraju. W konsekwencji stabilizacji 27 lipca 1974 junta wojskowa wybrala Pinocheta na prezydenta Chile. 4 stycznia 1978, odbyl sie pierwszy plebiscyt, w ktorym 78% wyborcow mialo opowiedziec sie za kontynuacja wladzy i podjetych reform przez gen. Pinocheta. W drugim plebiscycie, 11 wrzesnia 1980, 67% glosujacych mialo poprzec nowa konstytucje, na mocy ktorej Pinochet mial rzadzic do 1988 r.

W czerwcu 1983, glownie z powodu braku liberalizacji zycia politycznego i ze wzgledu na problemy gospodarcze, rozpoczely sie antyrzadowe zamieszki, w wyniku ktorych smierc ponioslo 17 osob. W latach 80. na skutek niezadowolenia z rzadow Pinocheta doszlo do wybuchu regularnych walk partyzanckich. Do walk z rezimem stanal Front Patriotyczny Manuela Rodrigueza. Do rozbicia partyzantki rzad wykorzystal wojsko stosujace tortury. Partyzanci dopuscili sie kolejnych atakow u progu transformacji ustrojowej przez co przez poczatkowy okres demokracji niektorzy z uczestnikow walk byli w dalszym ciagu scigani przez wymiar sprawiedliwosci. Czlonkowie ruchu partyzanckiego zostali zrehabilitowani w XXI wieku^[20][21]. Na skutek chaosu w ruch niemalze partyzancki przeistoczyla sie rowniez organizacja polityczna Ruch Rewolucyjnej Lewicy^[7].

W kwietniu 1987 roku papiez Jan Pawel II zlozyl wizyte w Chile. Przyczyna pielgrzymki, jak okreslil to papiez, byla ,,czesc duszpasterskiej misji Kosciola". W czasie tej pielgrzymki papiez spotkal sie z wiernymi, Pinochetem na prywatnej rozmowie oraz z demokratyczna, w tym lewicowa opozycja. Podziekowal duchownym za opiekowanie sie ofiarami wojny. Mimo oczekiwan junty papiez skrytykowal rezim Pinocheta, powtarzajac w czasie spotkan z wiernymi ,,biedni nie moga czekac", co wielokrotnie powtarzali pozniej demokratyczni opozycjonisci^[22].

W 1989 roku Pinochet dobrowolnie zrzekl sie wladzy, oglaszajac zwykle wybory prezydenckie, w ktorych on sam juz nie kandydowal. Zwyciezca wyborow z 1989 r. zostal Patricio Aylwin, lider partii centro-chrzescijanskiej. Pinochet przekazal wladze nowemu prezydentowi, zachowujac dla siebie stanowisko glownodowodzacego armii do 1998 oraz dozywotnie, nie podlegajace wyborom, miejsce w Senacie, ktore mialo gwarantowac mu immunitet polityczny do konca zycia. Dyktator sprzedawal bron krajom objetym embargiem, m.in. Chorwacji w 1991 roku^[23].

Od momentu przejecia wladzy, Pinochet rozpoczal intensywne reformy wolnorynkowe w Chile. 11 marca 1974 Pinochet oglosil deklaracje, ktorej najwazniejsza teza byl program ,,zamienienia Chile z kraju proletariuszy w kraj wolnych przedsiebiorcow". Zgodnie z ta deklaracja Pinochet prowadzil polityke gospodarcza oparta na wolnym rynku, dla ktorej teoretyczna podstawa byly koncepcje Miltona Friedmana i ekonomistow z kregu ,,Chicago Boys". W ciagu kilku lat przeprowadzono niemal calkowita reprywatyzacje majatku, czesciowo znacjonalizowanego przez Allende, likwidacje istniejacych jeszcze przed czasami Allende monopoli panstwowych, zniesiono place minimalna, zakazano dzialania zwiazkom zawodowym, obnizono podatki (w najwiekszym stopniu dla osob najzamozniejszych, poniewaz wprowadzono podatek ryczaltowy osobowy, w miejsce progresywnego) oraz przeprowadzono gruntowna reforme systemu bankowego i emerytalnego. Wedlug slow Miltona Friedmana, reformy te zakonczyly sie pelnym sukcesem, ktory przez tego tworce szkoly chicagowskiej zostal obwolany nawet chilijskim cudem gospodarczym, prowadzac do likwidacji wszechobecnych w czasach Allende niedoborow na rynku detalicznym, ustabilizowania inflacji na wzglednie niskim poziomie i poczatkowo dosc szybkiego wzrostu gospodarczego - rzedu 3-4% rocznie. Dane statystyczne z lat 1973-1980^[24] pokazuja, ze dochod narodowy brutto wzrosl w tym czasie lacznie o ok. 35%, przy wzroscie bezrobocia z 4,3 do 33%. Pinochet w czasie rzadow kilkukrotnie zmienil polityke ekonomiczna. ,,Chilijski cud gospodarczy" rozpoczal sie w polowie lat 80. Przed okresem ,,drugiego cudu", w 1982 roku w okresie przestrzegania szkoly chicagowskiej, miejsce mial duzy kryzys gospodarczy, wzroslo wowczas zadluzenie kraju, wystapila hiperinflacja, a bezrobocie wynioslo 30% (dziesieciokrotnie wyzsze niz za czasow gabinetu Allende). Glownym powodem kryzysu w 1982 roku byla dzialalnosc instytucji finansowych dzialajacych wedlug wzorcow amerykanskiego Enronu. Instytucje te dzialaly w Chile bez zadnych ograniczen, umozliwila to deregulacja rynkow dokonana przez chicagowskich ekonomistow. Instytucje skupywaly prywatyzowany majatek i zakumulowaly dlug siegajacy 14 miliardow dolarow^[25][26].

W obliczu zapasci Pinochet zdecydowal o nacjonalizacji duzej czesci zadluzonych przedsiebiorstw^[6]. Pinochet usunal z rzadu chicagowskich ekonomistow, w tym Serga de Castro. Oprocz tego o oszustwa finansowe oskarzono kilku absolwentow Uniwersytetu Chicago, ktorzy pracowali w Chile jako doradcy^[25]. Gospodarke Chile przed zupelna zapascia udalo sie uratowac poprzez odrzucenie prywatyzacji Codelco (znacjonalizowanego w okresie rzadow Allende), zajmujacego sie eksploatacja chilijskich rud miedzi. Przedsiebiorstwo dawalo Chile 85% dochodow z eksportu, co oznaczalo, ze w chwili pekniecia banki finansowej udalo sie utrzymac rzadowi stale zrodlo wplywow^[27]. W latach 80. polityka gospodarcza Pinocheta stala sie nieco lagodniejsza, przy generalnym utrzymaniu kierunku przemian. Polityka ta przyniosla obnizenie bezrobocia do poziomu 7,8% w 1990, ale kosztem zupelnej niemal stagnacji gospodarczej, gdyz spadek bezrobocia zostal uzyskany glownie przez sztuczne utrzymywanie niskiego poziomu plac i ochrone rynku wewnetrznego. W latach 1980-1990 wzrost produktu narodowego brutto w przeliczeniu na osobe wyniosl niecaly 1%. W latach 1990-2000 wzrost produktu narodowego utrzymywal sie stale na poziomie 4-6%, przy jednoczesnie niskiej inflacji i stale spadajacym bezrobociu.

W okresie junty zauwazalny byl wzrost wplywow mniejszosci niemieckiej na sytuacje w kraju - jednym z bliskich wspolpracownikow prezydenta byl byly esesman i nazistowski zbrodniarz wojenny Walter Rauff, odpowiedzialny za zabicie co najmniej 90 tysiecy Zydow. W nagrode za wspolprace dyktator podarowal mu wille w Santiago i chronil przed miedzynarodowymi organami scigania. Pinochet zatrudnil Rauffa jako doradce tajnej policji politycznej DINA. Jego pogrzeb, w ktorym uczestniczyli oprocz niemieckich emigrantow, takze chilijscy urzednicy panstwowi, stal sie demonstracja nazistowskich sympatii wsrod elit owczesnego Chile - bylego agenta zegnano pozdrowieniem Heil Hitler^[28]. Innym niemieckim wspolpracownikiem dyktatora byl zbiegly z RFN pedofil Paul Schaeffer. Colonia Dignidad, na czele ktorej stal, byla jednym z calej sieci tajnych wiezien gdzie torturowano i dokonywano masowych egzekucji^[29][30].

Na krotko po zamachu stanu wladze zamienily stadion narodowy Chile w wiezienie^[31]. Pomiedzy wrzesniem a listopadem 1973, przetrzymywano tam okolo 12-20 tysiecy osob podejrzewanych o zwiazki z opozycja^[31]. 22 wrzesnia na stadionie wg szacunkow Czerwonego Krzyza znajdowalo sie 7 tysiecy^[31]. Aresztowani byli przetrzymywani od dwoch dni do dwoch miesiecy^[31]. Wedlug szacunkow chilijskiej komisji badajacej zbrodnie Pinocheta przynajmniej 41 osob zmarlo na stadionie (szacunki te sa kwestionowane, niektorzy uwazaja je za zanizone)^[31]. W przebieralniach oraz na korytarzach torturowano i mordowano ludzi^[31]. W 2003 powstal film Estadio Nacional opowiadajacy historie stadionu jako obozu koncentracyjnego^[32].

Junta Pinocheta poslugiwala sie skrytobojstwami, takze poza granicami Chile. Agenci tajnej policji DINA wzieli udzial w operacji Kondor przeprowadzonej w latach 70., ktora miala na celu zwalczanie opozycji w krajach Ameryki Lacinskiej. Do najglosniejszych spraw zwiazanych z operacja nalezy zabicie w 1976 przy pomocy samochodu-pulapki w Waszyngtonie bylego ambasadora Chile Orlando Leteliera oraz dwa lata wczesniej generala Carlosa Pratsa w Buenos Aires, ktory byl poprzednikiem Pinocheta na stanowisku glownodowodzacego Armii Ladowej. 5 pazdziernika 1976 ofiara nieudanego zamachu padl jeden z liderow Partii Chrzescijansko-Demokratycznej Bernardo Leighton. Wedlug dokumentow CIA, ujawnionych przez National Security Archive, w 1975 w Madrycie wloski terrorysta Stefano Delle Chiaie spotkal sie z agentem DINA oraz kubanskim emigrantem Virgilio Paz Romero, by razem z tajna policja Francisco Franco dokonac morderstwa Bernardo Leightona^[33]. W 1975 tajna policja przeprowadzila operacje Kolombo, szacuje sie, ze okolo 119 osob zostalo aresztowanych, torturowanych, a nastepnie zamordowanych przez sily rzadowe. Rzad probujac zatuszowac morderstwa twierdzil, ze to efekt porachunkow miedzy lewicowymi partyzantkami. W tym celu junta zalozyla nawet fikcyjne gazety ,,O'Dia" w Brazylii i ,,Lea" w Argentynie^[34]. W 1991 przeprowadzono operacje Silencio. Jej glownym celem stal sie Eugenio Berrios, chemik przez lata pracujacy dla DINA. Akcja jego morderstwa zostala zaplanowana przed odkryciem ,,archiwum terroru" w Paragwaju. Berrios zostal wywieziony z Chile do Urugwaju przez agentow operacji Kondor i na miejscu zamordowany. Mialo to uniemozliwic zlozenie przez niego zeznan obarczajacych rezim^[35].

Colonia Dignidad (obecnie Villa Baviera) w czasie dyktatury sluzyla za jedno z najwiekszych miejsc wiezienia, torturowania i mordowania ludzi^[36]. Na czele kolonii stal powiazany z DINA Paul Schafer. Wielu uciekinierow z kolonii w swoich pozniejszych zeznaniach okreslalo kolonie jako sekte znajdujaca sie pod wladza absolutna Schafera. Mieszkancy nie mogli dobrowolnie opuscic kolonii i byli podzieleni ze wzgledu na plec. Doszlo nawet do tego, ze seks zostal zabroniony, a mieszkancow zmuszano do brania narkotykow^[37]. Sledztwo Amnesty International i chilijskiej Narodowej Komisji Prawdy i Pojednania potwierdzilo rowniez, ze Colonia Dignidad byla wykorzystywana przez chilijskie sluzby bezpieczenstwa do przetrzymywania i torturowania wiezniow politycznych. Syn dawnego szefa DINA Manuela Contrerasa zeznal, ze zarowno jego ojciec, jak i Pinochet odwiedzali osobiscie kolonie, a Schaeffer i jego ojciec byli dobrymi przyjaciolmi. W 2006 r. byly funkcjonariusz rezimu Michael Townley potwierdzil zwiazki DINA z kolonia, jak rowniez dodal, ze na terenie kolonii znajdowaly sie laboratoria broni biologicznej i chemicznej, eksperymenty w laboratoriach byly przeprowadzane na ludziach uwiezionych w kolonii. Townley przyznal rowniez, ze podobne laboratorium istnialo w Via Naranja de lo Curro^[38].

Villa Grimaldi byla kompleksem budynkow sluzacych do przetrzymywania i tortur na wiezniach politycznych. W latach 1974-1978 przetrzymywano w nim 5 tysiecy wiezniow, z ktorych zamordowanych zostalo 240. Wedlug personelu zajmujacego sie obiektem, do puczu w 1973 nalezal on do bogatej rodziny, ktora oddala majatek jako okup dla rezimu w zamian za uwolnienie przetrzymywanej corki. Villa Grimaldi stala sie centrum operacji MIB, ktoremu powierzono bezposrednio represje mieszkancow Santiago. W ostatnich dniach funkcjonowania rezimu duza czesc zabudowan zostala zniszczona. Uwaza sie, ze zrobiono to w celu zatuszowania sladow represji^[39][40].

Nie wiadomo dokladnie, jaka liczba opozycjonistow zostala poddana tego typu represjom w trakcie 17 lat rzadow Pinocheta. Proby oszacowania tych danych zostaly przeprowadzone przez specjalnie do tego celu powolana parlamentarna Narodowa Komisje Prawdy i Pojednania, ktorej przewodniczyl senator Raul Rettig. Wedlug raportu tej komisji, w okresie rzadow Pinocheta smierc ponioslo 2095 osob, zas 1102 osoby zostaly uznane za ,,zaginione bez wiesci". Nie wszystkie byly jednak ofiarami rezimu Pinocheta, liczby te obejmowaly takze ofiary walk zbrojnych oraz zamachow terrorystycznych dokonanych przez opozycyjne ugrupowania zbrojne^[41]. Komisja ta zgromadzila tez dowody swiadczace o masowym stosowaniu tortur i pozasadowym przetrzymywaniu tysiecy osob przez junte Pinocheta, nie podala jednak szacunkowej nawet liczby ofiar tych represji. W sciganiu i mordowaniu ludzi wyspecjalizowaly sie specjalne oddzialy wojska i policji, jednym z nich byl Karawan Smierci. Tylko jeden oddzial poruszajacy sie helikopterem wedlug organizacji Memoria y Justicia odpowiedzialny jest za zamordowanie 93 osob^[42][43].

W 2004 r. Narodowa Komisja ds. Wiezniow Politycznych i Stosowania Tortur przesluchala 35 tysiecy osob, ktore twierdzily, ze byly wiezione bez sadu lub torturowane. Efektem tych przesluchan byl raport ogloszony przez biskupa Sergio Valecha, w ktorym uznano, ze 23 856 mezczyzn oraz 3399 kobiet bylo istotnie poddawanych roznego rodzaju nielegalnym represjom - poczawszy od prostego uwiezienia po liczne akty skrajnej przemocy, takie jak gwalty, zmuszanie do uczestniczenia w egzekucjach czlonkow rodziny, systematyczne bicie palkami elektrycznymi itp. Ofiarami byly takze dzieci. Komisja badajaca zbrodnie dyktatury, w grupie przesladowanych, wyodrebnila grupe 164 nieletnich, w tym 88 dzieci ponizej 13 lat. Byly bite, gwalcone, torturowane pradem^[44]. W styczniu 2005 pod wplywem lektury raportu Valecha, sztab generalny Armii Ladowej oficjalnie przeprosil narod chilijski za dokonane przez oficerow tej armii akty terroru. Najstarsza z corek Pinocheta - Lucia Pinochet Hiriart, rowniez pod wplywem lektury raportu Valecha, oswiadczyla publiczne, ze dzialania aparatu terroru kierowanego przez jej ojca w latach 1973-1990 byly aktami ,,bezprawnego barbarzynstwa".

Pierwszy plebiscyt pod rzadami junty odbyl sie 4 stycznia 1978. W warunkach braku istnienia legalnej opozycji, ktorej wszyscy przedstawiciele albo wyjechali z kraju, albo siedzieli w wiezieniach, intensywnej, jednostronnej propagandy^[45] oraz atmosfery terroru^[46] 78% obywateli poparlo w nim rzady Pinocheta. W drugim plebiscycie, 11 wrzesnia 1980, 67% glosujacych poparlo nowa konstytucje, na mocy ktorej Pinochet mial rzadzic bez wyborow do 1988. W maju 1983 wciaz nielegalne zwiazki zawodowe i partie opozycyjne zorganizowaly serie demonstracji i strajkow. We wrzesniu 1986 doszlo do nieudanego zamachu na Pinocheta, zorganizowanego przez czlonkow Frente Patriotico Manuel Rodriguez (FPMR), ktore jednak oficjalna propaganda przypisala nielegalnej partii komunistycznej. Pinochet zostal w tym zamachu lekko ranny, zginelo natomiast pieciu czlonkow jego ochrony.

W mysl nowej konstytucji w 1988 r. odbyl sie kolejny plebiscyt, w ktorym wyborcy mieli zdecydowac o przedluzeniu mandatu prezydenckiego Pinocheta na kolejne 8 lat. Tym razem jednak Trybunal Konstytucyjny ktory ustala w Chile zasady przeprowadzania wyborow, postanowil, ze plebiscyt ten ma sie odbyc scisle wedlug regul zapisanych w specjalnie przygotowanym Prawie o Zasadach Przeprowadzania Plebiscytow. Wedlug tego prawa kampanie wyborcza wolno bylo prowadzic wylacznie w specjalnie do tego przeznaczonych programach wyborczych, nadawanych jednoczesnie przez wszystkie stacje telewizyjne w kraju, przy czym czas i terminy nadawania spotow wyborczych zwolennikow i przeciwnikow dalszej wladzy Pinocheta byly precyzyjnie zrownowazone, tak, aby obie strony mialy dokladnie taka sama szanse dotarcia ze swoimi argumentami do wyborcow. Poza tymi programami wszelkie inne formy prowadzenia kampanii wyborczej zostaly zabronione.

Opozycja, pod wodza Ricardo Lagosa, wykorzystala okazje, tworzac serie dobrze przygotowanych, utrzymanych w pogodnym nastroju spotow wyborczych, obiecujacych stworzenie demokratycznego panstwa, ktorych jedynym negatywnym elementem bylo ciagle powtarzane pytanie Lagosa skierowane do Pinocheta - ,,Gdzie sa ci wszyscy, ktorzy znikneli?". Spoty Pinocheta byly natomiast utrzymane w ponurym nastroju, a ich glownym motywem bylo straszenie wyborcow ,,kryptokomunizmem" opozycji i powrotem do chaosu i biedy czasow Allende. Wyborcy opowiedzieli sie w plebiscycie w 55% przeciw kolejnej 8-letniej kadencji prezydenckiej Pinocheta i w 42% za. W efekcie rok pozniej, w 1989, odbyly sie normalne wybory prezydenckie z wieloma kandydatami, w ktorych Pinochet, zgodnie z dana wczesniej obietnica, nie startowal. Zwyciezca tych wyborow zostal Patricio Aylwin, lider partii centro-chrzescijanskiej, uzyskujac 52,4% glosow. W 1991 r. Aylwin powolal do zycia komisje do badania indywidualnych losow wszystkich ofiar rezimu, kontynuujac jednak wyprobowana linie polityki ekonomicznej Chile. Zgodnie z przejsciowymi poprawkami do konstytucji, Pinochet pozostal glownodowodzacym armii do marca 1998. Po tym czasie, zgodnie z zapisami konstytucji z 1980, jako byly prezydent, ktory piastowal swoje stanowisko przez wiecej niz 6 lat, otrzymal dozywotni, nie podlegajacy wyborom, fotel senatora, z ktorym zwiazany jest immunitet polityczny. Immunitet ten skutecznie uniemozliwial mszczenie sie demokratow na generale. Sytuacje te zmienilo dopiero aresztowanie Pinocheta w Wielkiej Brytanii.

Juz po odejsciu z aktywnego zycia politycznego, jako dozywotni senator, Pinochet stal sie bohaterem kolejnego glosnego w swiecie wydarzenia politycznego. W 1998 r. udal sie do Londynu w celu poddania sie operacji kregoslupa. Podczas pobytu w Londynie brytyjskie organy scigania nalozyly na niego areszt domowy. Bylo to efektem przedstawienia tym wladzom wniosku o ekstradycje, wydanego przez hiszpanskiego sedziego Baltasara Garzona, w zwiazku z zarzutami zabojstwa, zaginiecia i stosowania tortur wobec 91 obywateli hiszpanskich, argentynskich i chilijskich. Areszt Pinocheta polegal poczatkowo na pozostawieniu go pod straza w szpitalu, gdzie wykonano mu zaplanowana operacje, a nastepnie wynajeto dla niego dom, w ktorym nadal pod straza przechodzil rekonwalescencje. Podstawa prawna aresztowania i rozpoczecia trwajacego 16 miesiecy procesu o ekstradycje byl fakt powolania sie sedziego hiszpanskiego - obok osmiu innych konwencji miedzynarodowych - na Miedzynarodowa Konwencje Przeciw Stosowaniu Tortur, ktora Wielka Brytania ratyfikowala w 1988 r. i ktora zaliczyla masowe stosowanie tortur do zbrodni przeciw ludzkosci, przed sciganiem ktorych nie chroni immunitet dyplomatyczny. Rzad Chile ostro zaprotestowal przeciw aresztowaniu Pinocheta, powolujac sie na jego immunitet dyplomatyczny, przyslugujacy bylej glowie panstwa. Jednoczesnie Sad Najwyzszy Chile zobowiazal sie publicznie do rozpatrzenia sprawy wytoczenia procesow o organizowanie systemu torturowania i nielegalnych porwan Pinochetowi, po uchyleniu mu immunitetu senatorskiego. Izba Lordow, pelniaca w Wielkiej Brytanii role sadu najwyzszego, po dlugich dysputach zgodzila sie ostatecznie, ze argumentacja sedziego hiszpanskiego w sprawie ekstradycji jest zasadna, pozostawila jednak rzadowi brytyjskiemu decyzje, czy ekstradycje te mozna przeprowadzic z humanitarnego punktu widzenia. Po wykonaniu serii badan medycznych wykonanych przez lekarzy wskazanych przez obroncow Pinocheta uznano, ze jest on chory na otepienie naczyniowe (vascular dementia), ktora to choroba wyklucza jego swiadomy udzial w jakimkolwiek procesie. Na tej podstawie minister spraw wewnetrznych Wielkiej Brytanii, Jack Straw, mimo licznych protestow ekspertow prawa i medycyny z kilkunastu krajow, podjal ostateczna decyzje o odrzuceniu wniosku o ekstradycje i zezwolil na powrot Pinocheta do Chile.

Gdy aresztowano Pinocheta, poparcie dla niego wyrazila czesc prawicy (m.in. Margaret Thatcher) oraz rosyjski prawicowy dysydent Wladimir Bukowski. Grupa polskich dzialaczy owczesnego AWS, Tomasz Wolek, Marek Jurek i Michal Kaminski, zlozyla mu prywatna wizyte w szpitalu. Kaminski podarowal ryngraf przedstawiajacy Matke Boska. Ich zdaniem Pinochet przysluzyl sie obronie praw czlowieka, wolnosci i sprawiedliwosci. Wizyta polskich politykow spotkala sie wtedy z krytycznym osadem ze strony znacznej czesci polskich mediow oraz protestami dzialaczy PPS, SdRP i UP. W 2005 Kaminski stwierdzil, ze wizyta u Pinocheta byla bledem, a sam dopiero pozniej dowiedzial sie prawdy o nim^[47]. W trakcie pobytu Pinocheta w Wielkiej Brytanii, w Chile trwala ozywiona dyskusja spoleczna na temat jego statusu i pozycji w tym kraju. Po ogloszeniu przez Sad Najwyzszy Chile, ze po jego powrocie podejmie on dotychczas automatycznie odrzucane wnioski o rozpoczecie procesow z powodztwa rodzin ofiar jego rzadow, wplynelo do tego sadu kilkaset tego rodzaju wnioskow. Paradoksalnie, na mocy amnestii ogloszonej pod koniec rzadow Pinocheta, nie mozna bylo skladac wnioskow o rozpoczecie spraw zwiazanych ze zbrodniami popelnionymi przed rokiem 1987. Sad uznal jednak, ze sprawy osob, ktore ,,zaginely bez wiesci", mozna legalnie rozpatrywac jako wciaz trwajace porwania, gdyz czlonkowie junty konsekwentnie zaprzeczali, ze tego rodzaju dzialania mialy kiedykolwiek miejsce.

W 2000 r. Sad Apelacyjny w Santiago, powolujac sie na te same wyniki badan lekarskich, ktore umozliwily Pinochetowi wyjazd z Wielkiej Brytanii, glosami 13:9 zdecydowal o odebraniu mu immunitetu - jako niezdolnemu do wykonywania mandatu senatora, co umozliwilo jego aresztowanie zaraz po powrocie do Chile. Jednakze Sad Najwyzszy, ponownie powolujac sie na te same dokumenty, oddalil wszystkie wniesione przeciw Pinochetowi sprawy, z powodu jego niezdolnosci do uczestniczenia w procesie. Po tym werdykcie Pinochet zniknal z zycia publicznego w Chile. Spedzal prawie caly czas w swoim domu i nie pojawil sie nawet na 30. rocznicy puczu, ktora miala miejsce 11 wrzesnia 2003, w ktorej uczestniczylo wielu jego dawnych wspolpracownikow. 28 maja 2004 Sad Apelacyjny w Santiago ponownie rozpatrzyl sprawe niezdolnosci prawnej Pinocheta glosujac 14:9 za ponownym poddaniem go badaniom lekarskim. Powodem ponownego rozpatrzenia sprawy byl fakt udzielenia przez Pinocheta wywiadu telewizyjnego dla sieci telewizyjnej z siedziba w Miami (USA). Fakt zdolnosci do udzielenia wywiadu podwazyl zasadnie wczesniejsze orzeczenie lekarskie, twierdzace, ze Pinochet nie posiada pelnej sprawnosci umyslowej. Jednoczesnie 26 sierpnia 2004 Sad Najwyzszy glosami 9:8 zdecydowal o podtrzymaniu decyzji o odebraniu immunitetu senatorskiego Pinochetowi. 2 grudnia 2004 Sad Apelacyjny w Santiago, rozpatrujac wniosek o rozpoczecie procesu o zorganizowanie zamachu na generala Carlosa Pratsa, zdecydowal po wykonaniu badan lekarskich, ze Pinochetowi moze ten proces byc wytoczony. 13 grudnia 2004 sedzia Juan Guzman nalozyl formalny areszt domowy na Pinocheta w zwiazku ze sprawa o ,,znikniecie bez wiesci" dziewieciu dzialaczy opozycji oraz zamordowanie jednego z nich na osobisty rozkaz Pinocheta. Oba procesy zostaly wszczete. W 2007 prezydent Michelle Bachelet zapowiedziala, ze zbrodnie rezimu nie ulegna przedawnieniu^[48].

W maju 2004, w duzym stopniu pod wplywem wewnetrznych i miedzynarodowych naciskow, Sad Najwyzszy Chile przeprowadzil rewizje nadzwyczajna swojej decyzji z 2002 i dopuscil do rozpoczecia serii procesow przeciw Pinochetowi. W grudniu 2004 kilka z tych spraw formalnie zostalo rozpoczetych i byly one na wokandzie w chwili jego smierci w grudniu 2006. 15 lipca 2004 komisja Senatu Stanow Zjednoczonych opublikowala raport ze sledztwa dotyczacego banku Riggs, ktory kontrolowal od 4 do 8 milionow dolarow srodkow finansowych Pinocheta. Wedlug raportu bank Riggs uczestniczyl w praniu brudnych pieniedzy dla Pinocheta, tworzac i rejestrujac firmy fasadowe, ktore nie posiadaly wlasnych aktywow. Bank ukrywal pieniadze przed agencjami nadzoru finansowego. Piec dni pozniej chilijski sad po raz pierwszy formalnie otworzyl sledztwo w sprawie defraudacji pieniedzy przez Pinocheta, przywlaszczenia majatku oraz lapowek. Tego samego dnia kilka godzin pozniej prokurator generalny i chilijski Komitet Obrony Panstwa (Consejo de Defensa del Estado) zlozyli wniosek o rozpoczecie sledztwa dotyczacego aktywow Pinocheta^[49][50].

1 pazdziernika 2004 roku chilijski urzad podatkowy (Servicio de Impuestos Internos) zlozyl pozew przeciwko Pinochetowi, oskarzajac go o defraudacje oraz uchylanie sie od placenia podatkow na kwote 3,6 miliona USD na rachunku inwestycyjnym w Banku Riggs, pomiedzy 1996 a 2002 rokiem. Pinochetowi w wyniku skazania grozila kara pieniezna w wysokosci 300% zdefraudowanych aktywow oraz wiezienie. Pod koniec listopada 2005 roku chilijski Sad Najwyzszy uznal, ze Pinochet jest zdolny do uczestnictwa w procesie. Zostal on formalnie aresztowany i umieszczony w areszcie domowym. Chilijski urzad skarbowy uznal, ze rodzina Pinocheta nie potrafi wyjasnic pochodzenia 27 milionow dolarow ze swoich aktywow. 90 procent z tych funduszy zostalo zgromadzonych pomiedzy 1990 a 1998 rokiem, kiedy Pinochet byl glownodowodzacym chilijskiej armii^[51][52]. Aktywa te zostaly zgromadzone prawdopodobnie poprzez handel bronia, z ktorego zyski byly ukrywane przed chilijskim fiskusem i od ktorych nie odprowadzono naleznego podatku w wysokosci ok. 16,5 miliona dolarow^[53]. W sierpniu 2005 roku aresztowano zone Pinocheta Lucie Hiriart oraz mlodszego syna Marka Antoniusza pod zarzutem wspolnictwa w oszustwie polegajacym na ukrywaniu przed chilijskim fiskusem dochodow generala. Inna teoria glosi, ze pieniadze te pochodza z handlu kokaina^[54][55].

Sedzia Juan Guzman Tapia pozostawal sceptyczny co do mozliwosci przeprowadzenia procesu w sprawie przestepstw podatkowych czy lamania praw czlowieka z powodu stanu zdrowia Pinocheta. Jednakze niektore medyczne badania dowodzily, ze Pinochet jest fizycznie i umyslowo w stanie wziac udzial w procesie. Chilijska komisja lekarska badajaca Pinocheta w pazdzierniku 2005 roku orzekla, ze udawal on demencje w trakcie trwania dochodzenia w sprawie zbrodni jego dyktatury^[49]. 23 listopada 2005 r. sedzia Carlos Cerda oskarzyl Pinocheta o przestepstwa podatkowe i nakazal go aresztowac. Pinochet zostal zwolniony za kaucja. Bylo to czwarte aresztowanie Pinocheta w przeciagu siedmiu lat. Czeste aresztowania sa uznawane przez zwolennikow Pinocheta za przejaw zemsty na nim. 23 lutego 2006 roku dzieci Augusto Pinocheta Lucia, Jacqueline, Marco Antonio, Jacqueline i Veronica Pinochet, zona Pinocheta Lucia Hiriart, jego synowa oraz osobista sekretarka, zostali oskarzeni o oszustwa podatkowe, a takze niezgloszenie zagranicznych kont bankowych oraz uzywanie falszywych paszportow. Lucia uciekla samolotem do Stanow Zjednoczonych. W USA odmowiono jej azylu politycznego i zawrocono do Argentyny^[56].

W lipcu 2006, Manuel Contreras, byly najblizszy wspolpracownik Pinocheta, szef policji politycznej DINA w czasie dyktatury, w zeznaniu przed sedzia Claudio Pavezem, oskarzyl Augusto Pinocheta o produkcje broni chemicznej oraz biologicznej, a takze czerpanie korzysci z produkcji i handlu kokaina. Pinochet na handlu narkotykami mial zarobic 27 milionow dolarow (ktore, wedlug ustalen sadu, przetrzymywane byly na argentynskich kontach). Pisemne zeznanie Contrerasa obciazylo rowniez syna bylego dyktatora Marco Antonio Pinocheta, ktory bral udzial w handlu kokaina. Contreras zeznal rowniez, ze kokaine produkowal w wojskowych laboratoriach chemik Eugenio Berrios, pracownik DINA. Zamordowany w Urugwaju na poczatku lat 90. XX wieku^[57]. 30 pazdziernika 2006 roku Pinochet zostal oskarzony o 36 porwan, 23 przypadki stosowania tortur i jedno morderstwo, ktore mialy byc dokonane w Villi Grimaldi na najbardziej aktywnych przeciwnikach dyktatury, na rozkaz i za pelna wiedza Pinocheta. Tortury obejmowaly bicie, razenie pradem, wielokrotne gwalty, takze z wykorzystaniem zwierzat, m.in. specjalnie do tego celu szkolonych psow^[58][59].

25 listopada 2006, w swoje 91 urodziny, general Augusto Pinochet oglosil, ze bierze na siebie ,,polityczna odpowiedzialnosc" za wydarzenia bedace konsekwencja przeprowadzonego przez niego zamachu stanu z 1973 roku. Jednak do swojej smierci nigdy nie przeprosil za zbrodnie w czasach dyktatury. W zeznaniach przed sedziami sledczymi powolywal sie na brak pamieci, a zbrodniami tajnej policji DINA obarczal swojego bylego najblizszego wspolpracownika Manuela Contrerasa. W sprawie swoich tajnych zagranicznych kont milczal, jego obroncy powolywali sie na darowizny lub oszczednosci zycia^[60]. W 2009 r. chilijskie media poinformowaly o wynikach dochodzenia prowadzonego przez policyjny Zespol (Brigada Investigadora de Lavados de Activos). Wedlug raportu chilijskich sledczych dyktator posiadal w kilku brytyjskich bankach tajne rachunki, na ktorych zgromadzil lacznie 1,5 miliarda dolarow amerykanskich. Do tego czasu rzad wiedzial jedynie o 130 innych kontach^[61].

3 grudnia 2006, Augusto Pinochet doznal ataku serca i zostal przewieziony do szpitala w ciezkim stanie. Prawnik oskarzycieli zarzucil mistyfikacje zawalu serca Pinocheta, w celu unikniecia odpowiedzialnosci w wytoczonych mu procesach. Pablo Rodriguez, obronca Pinocheta, nazwal ten zarzut ,,infamia". Lorena Pizarro, prezydent stowarzyszenia ofiar dyktatury, wyrazila nadzieje, ze ,,zawal serca nie zostanie wykorzystany w celu zapewnienia mu bezkarnosci"^[62]. 4 grudnia 2006 chilijski sad apelacyjny zwolnil Pinocheta z aresztu domowego. 10 grudnia 2006 Augusto Pinochet zmarl na skutek obrzeku pluc oraz powiklan po ataku serca, ktorego doznal 3 grudnia^[63]. Jego pogrzeb mial charakter wojskowy. Cialo Pinocheta zostalo skremowane w ,,Parque del Mar" 12 grudnia 2006 roku. Aby uniknac aktow wandalizmow na nagrobku chilijskiego przywodcy, prochy zostaly przekazane rodzinie^[64].

W Hiszpanii kilkuset chilijskich emigrantow, z grona tysiecy ludzi, ktorzy uciekli tam przed przesladowaniami rezimu, ,,uczcilo" smierc Pinocheta milczacym marszem po ulicach Madrytu. Przeciwnicy swietowali smierc bylego dyktatora w wielu dzielnicach Santiago oraz w innych regionach kraju. Demonstracje w Santiago w niektorych miejscach przeksztalcily sie w starcia z policja, w wyniku ktorych 23 policjantow zostalo rannych^[65]. Przed wojskowym szpitalem w Santiago, gdzie zmarl Pinochet, zgromadzilo sie ok. tysiaca jego zwolennikow, aby oplakiwac jego smierc. Hiszpanski sedzia Baltasar Garzon oraz Amnesty International wydali oswiadczenie stwierdzajace zal, ze nie zdazono osadzic Pinocheta za jego zbrodnie.

Prezydent Brazylii, Luiz Inacio Lula da Silva, komentujac smierc Pinocheta stwierdzil, ze byl on symbolem ponurego rozdzialu w historii Ameryki Poludniowej. Nota dyplomatyczna brytyjskiej minister spraw zagranicznych Margaret Beckett wyrazila poparcie dla demokratycznych reform i postepu, jaki poczynilo Chile od 1990 roku. Bialy Dom wydal oswiadczenie, w ktorym zadeklarowano laczenie sie w tym dniu z ofiarami dyktatury oraz ich rodzinami.

Biuro Margaret Thatcher wydalo oswiadczenie, ktore twierdzilo, ze byla premier Wielkiej Brytanii jest ,,gleboko zasmucona" smiercia Pinocheta. Jack Straw, przewodniczacy Labour Party w Izbie Gmin, byly brytyjski minister spraw zagranicznych stwierdzil, ze ma nadzieje, iz smierc Pinocheta pozwoli Chilijczykom zapomniec o tragicznym okresie jego rzadow i pojsc naprzod.

Jack Lang, byly minister kultury Francji, stwierdzil: ,,Nazwisko Pinocheta wiaze sie z panowaniem faszyzmu w Ameryce Poludniowej oraz z najgorszymi dowodami amerykanskiego imperializmu"^[66].

Pinochet i jego rezim czesto sa okreslane faszystowskimi^[67][68][69]. Samuel Chavkin w swojej ksiazce Storm Over Chile: The Junta Under Siege wielokrotnie porownuje dyktature Pinocheta i rezimy faszystowskie. Roger Griffin sprzeciwia sie takiej klasyfikacji, klasyfikujac Pinocheta w gronie ,,pseudo-populistycznych despotow", do ktorych zalicza m.in. irackiego Saddama Husajna, indonezyjskiego Suharto i filipinskiego Ferdinanda Marcosa. Robert Paxton porownuje rezim Pinocheta do Mobutu Sese Seko w dawnym Zairze (obecnie Demokratyczna Republika Konga), argumentujac, ze obaj byli tylko marionetkami bez realnego poparcia w kraju. Wedlug ksiazki World Fascism: a Historical encyclopedia Pinochet ,,chociaz byl autorytarny i rzadzil jako dyktator, wsparcie Pinocheta dla neoliberalnej polityki gospodarczej i jego niechec do wspierania panstwowych firm wyroznia go od klasycznych faszystow".

Ocena rzadow Augusto Pinocheta skupia sie w trzech wymiarach:

• gospodarczym - rozwoj gospodarczy Chile oparty na zasadach neoliberalizmu,
• politycznym - sposob zdobycia wladzy, walki z przeciwnikami politycznymi,
• moralnym - odpowiedzialnosc za zbrodnie, zrzucanie winy na wspolpracownika Manuela Contrerasa, unikanie procesow, defraudacja pieniedzy, handel narkotykami, handel bronia z krajami oblozonymi sankcjami ONZ.

Czesc konserwatywno-liberalnych politykow pozytywnie ocenia gospodarcze efekty rzadow Pinocheta. Nie zgadzali sie^[kto?] na sadzenie Pinocheta przez sady miedzynarodowe, argumentujac, ze jako jedyny mial do tego prawo narod chilijski. Wedlug zwolennikow dyktatora przeprowadzony przez Pinocheta zamach zapobiegl przeksztalceniu Chile w panstwo komunistyczne oraz w perspektywie historycznej jego rzady okazaly sie sukcesem umozliwiajacym wprowadzenie w tym kraju sprawnej gospodarki rynkowej, ktora w latach 90., juz po jego odejsciu od wladzy, umozliwila wejscie na droge stabilnego wzrostu gospodarczego, unikalnego w skali Ameryki Poludniowej. Represje wobec przeciwnikow politycznych potepiane sa przez wiekszosc srodowisk, niezaleznie od orientacji politycznej. Jednakze wsrod niektorych srodowisk prawicowych sa glosy z uznaniem wyrazajace sie o samym fakcie obalenia rzadu. W srodowiskach prawicowych trwa dyskusja w odniesieniu do skali represji, osobistej odpowiedzialnosci Pinocheta oraz skali faktycznego niebezpieczenstwa ze strony lewicy.

Srodowiska lewicowe podkreslaja odpowiedzialnosc Pinocheta za zbrodnie wobec przeciwnikow politycznych, oskarzaja tez m.in. Stany Zjednoczone o tolerowanie rezimu chilijskiego dla wlasnych korzysci^[70]. Wskazuja rowniez na wysokie bezrobocie, wzrost rozwarstwienia spolecznego, oraz hamowanie reform w latach 80. Oskarzaja go o niekonstytucyjne przejecie wladzy, zniszczenie na dlugie lata demokracji parlamentarnej i pluralizmu politycznego oraz masowe lamanie praw czlowieka.

Sad francuski w 2010 roku skazal czternastu urzednikow (w tym Juan Manuel Contreras Sepulveda, owczesny szef policji i Octavio Espinoza Bravo, pulkownik sil zbrojnych) jego rezimu na kary od 15 lat do dozywotniego wiezienia m.in. za porwania i tortury obywateli francuskich. Skazani wspolpracownicy Pinocheta nie zostana wprawdzie poddani ekstradycji do Francji, ale ich swoboda poruszania sie po swiecie zostala ograniczona; wyrok ma symboliczne znaczenie^[71].

• Krzyz Wielki Krzyza Zaslugi Wojskowej (Hiszpania, 1973, pozbawiony w 2023)^[72]
• Krzyz Wielki Orderu Maja za Zaslugi (Argentyna, 1975, pozbawiony w 2023)^[73][74]
• Lancuch Orderu Wyzwoliciela San Martina (Argentyna, 1976, pozbawiony w 2023)^[73][74][75]
• Krzyz Wielki Orderu Maja za Zaslugi Wojskowe (Argentyna, 1993, pozbawiony w 2023)^[73][74]
• Krzyz Wielki Orderu Quetzala (Gwatemala)^[76]
• Krzyz Wielki Orderu Zaslugi (Paragwaj)^[77]
• Krzyz Zloty Orderu Abdona Calderona (Ekwador)^[77]

• L. Bethell (red.), Cambridge History of Latin America, t. 18., 1930-1990, Cambridge, 1991
• M.A. Garreton, The Chilean Political Process, 1989

Zobacz wiadomosc w serwisie Wikinews pt. smierci Augusto Pinocheta

• Raport Valecha. gobiernodechile.cl. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-12-12)]. (hiszp.).
• MitchellM. Pacelle MitchellM., Pinochet Had Other Accounts in the U.S., Report Claims [online], 2Americhe.com, 16 marca 2005 [zarchiwizowane z adresu 2005-10-23] (ang.).
• Zbior informacji dotyczacych Augusto Pinocheta (ang.)
• GrzegorzG. Araszewski GrzegorzG., Znienawidzilem zycie... Ofiary rezimu gen. Augusto Pinocheta przerywaja milczenie [online], Aorta Magazine, 13 pazdziernika 2006 [zarchiwizowane z adresu 2007-08-19] .
• KrzysztofK. Jasinski KrzysztofK., Zdekomunizowal Chile [online], DlaPolski.pl, 18 grudnia 2006 [zarchiwizowane z adresu 2016-03-05] .

Zrodlo: ,,https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Augusto_Pinochet&oldid=78925201"

Kategorie:

• Prezydenci Chile
• Chilijscy generalowie
• Junta w Chile
• Odznaczeni Krzyzem Zaslugi Wojskowej (Hiszpania)
• Odznaczeni Orderem Maja
• Odznaczeni Orderem Wyzwoliciela San Martina
• Odznaczeni Orderem Quetzala
• Odznaczeni Narodowym Orderem Zaslugi (Paragwaj)
• Pozbawieni odznaczen
• Osoby pochodzenia baskijskiego
• Osoby pochodzenia bretonskiego
• Ludzie urodzeni w Valparaiso
• Urodzeni w 1915
• Zmarli w 2006

Ukryte kategorie:

• Uniwersalny szablon cytowania - brak strony
• Szablon cytowania czasopisma - brak numeru strony
• Szablony cytowania - problemy - cytuj - strona glowna
• Artykuly z wyrazeniami zwodniczymi od 2023-05