Przejdz do zawartosci

(136472) Makemake

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(136472) Makemake

Zdjecie Makemake i jego ksiezyca
z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a
Odkrywca

Michael Brown, Chad Trujillo i David Rabinowitz[1]

Data odkrycia

31 marca 2005[1]

Numer kolejny

136472

Oznaczenie tymczasowe

2005 FY9

Charakterystyka orbity (2025-05-05)
Przynaleznosc
obiektu

obiekt transneptunowy[1][2]

Polos wielka

45,45[1] au

Mimosrod

0,1619[1]

Peryhelium

38,09[1] au

Aphelium

52,81[1] au

Okres obiegu
wokol Slonca

306,4[1] lat

Inklinacja

29,03[1]deg

Charakterystyka fizyczna
Srednica

biegunowa: 1430 +- 9 km
rownikowa:1502 +- 45[3] km

Masa

~2,9 x 1021[a] kg

Srednia gestosc

1,7 +- 0,3[3] g/cm3

Okres obrotu

7,77[4] h
albo 22,8266[1] h

Albedo

0,77 +- 0,03[3]

Jasnosc absolutna

ok. -0,24[1]m

Satelity naturalne

1 - S/2015 (136472) 1

Multimedia w Wikimedia Commons

Makemake (oficjalnie: (136472) Makemake; symbol: )[5] - czwarta co do wielkosci rozpoznana planeta karlowata i czwarty co do wielkosci obiekt transneptunowy[2] zaliczany do plutoidow.

Jego srednica to okolo 60% srednicy Plutona. Jego ekstremalnie niska srednia temperatura (okolo 30 K) sprawia, ze jego powierzchnie pokrywa najprawdopodobniej metanowy i etanowy lod[6]. Promienie Slonca reagujace z lodem na jego powierzchni sprawiaja, ze obiekt jest barwiony czerwonym kolorem. Obiekt ten nie posiada atmosfery[3].

Odkrycie

[edytuj | edytuj kod]

Makemake, pierwotnie oznaczony jako 2005 FY9 (nieformalnie zwany rowniez Easterbunny, czyli ,,Wielkanocny zajaczek"), zostal odkryty w Obserwatorium Palomar 31 marca 2005, lecz o odkryciu tego ciala poinformowano 29 lipca 2005 - w tym samym dniu swiat dowiedzial sie o istnieniu jeszcze dwoch innych obiektow transneptunowych: Eris, ktora poczatkowo wydawala sie wieksza od uznawanego wowczas za planete Plutona i nieco mniejszej Haumei.

11 lipca 2008 obiekt otrzymal nazwe ,,Makemake" i zostal zakwalifikowany jako planeta karlowata i plutoid[7]. Nazwa pochodzi od Make-make, boga - stworcy ludzkosci w wierzeniach mieszkancow Wyspy Wielkanocnej[1].

Orbita

[edytuj | edytuj kod]
Orbity Makemake (niebieska), Haumei (zielona) i Plutona (czerwona)

Orbita Makemake nachylona jest do plaszczyzny ekliptyki pod katem 29deg i umiarkowanie eliptyczna (e~0,162). Na jeden obieg wokol Slonca cialo to potrzebuje ok. 306 lat[1]. Obecnie oddalone jest o ponad 52 au od Slonca (w 2025 roku okolo 52,7 au)[8], zblizajac sie do aphelium orbity (aphelium minie w 2034 roku[b]).

Charakterystyka fizyczna

[edytuj | edytuj kod]
Artystyczna wizja Makemake

Makemake jest bardzo duzym obiektem wsrod transneptunow - ma ok. 1430 km srednicy. Ma wysokie albedo, siegajace ok. 0,81[2]. Jest trzecim co do wielkosci i jasnosci obiektem transneptunowym. Jest wystarczajaco jasny, by byl widoczny przez duze teleskopy amatorskie. Jego jasnosc absolutna to ok. -0,24m[1].

Jest planeta karlowata, ktora byc moze bardzo szybko obraca sie wokol wlasnej osi - w ciagu 7,77 godziny[4], choc podawany jest takze okres obrotu 22,8266 godziny[1]. Temperatura powierzchni tego ciala to obecnie ok. 29 K, w miare zblizania sie do peryhelium moze wzrosnac do 34 K. Analizy widmowe powierzchni wykazaly obecnosc ziaren metanu o rozmiarach okolo 1 cm. W przeciwienstwie do Plutona czy Eris, na powierzchni Makemake wystepuje malo azotu[6]. Przyczyna tego jest dotad nieznana.

13 kwietnia 2012 miala miejsce okultacja gwiazdy NOMAD 1181-0235723 przez Makemake. Pozwolila ona stwierdzic, ze Makemake nie posiada globalnej atmosfery, a co najwyzej lokalne chmury gazu przy powierzchni. Dzieki temu zjawisku mozna bylo takze dokladnie wyznaczyc rozmiary obiektu. Makemake ma ksztalt splaszczonej elipsoidy obrotowej, o dlugiej osi dlugosci 1502 +- 45 km i krotkiej osi (miedzy biegunami) dlugosci 1430 +- 9 km[3].

Ksiezyce

[edytuj | edytuj kod]

26 kwietnia 2016 poinformowano o odkryciu w danych z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a pierwszego ksiezyca krazacego wokol Makemake. Ksiezyc, ktory uzyskal oznaczenie S/2015 (136472) 1 (a nieformalnie nazywany jest przez naukowcow MK 2), zostal dostrzezony w odleglosci ok. 20 000 km od Makemake, a wstepnie jego srednice oszacowano na 180 km. Jezeli obiekt ten znajduje sie na orbicie kolowej, to okres orbitalny wynosi co najmniej 12 dni[9][10].

Zobacz tez

[edytuj | edytuj kod]
  1. | Obliczona na podstawie wymiarow i szacowanej gestosci.
  2. | Obliczone jako moment peryhelium plus polowa okresu orbitalnego: 1881,646 + 153,204 = 2034,85.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. | a b c d e f g h i j k l m n o (136472) Makemake w bazie Jet Propulsion Laboratory (ang.) [dostep 2025-02-22]
  2. | a b c Wm. Robert Johnston: List of Known Trans-Neptunian Objects. Johnston's Archive, 2024-02-27. [dostep 2025-02-22]. (ang.).
  3. | a b c d e Planeta karlowata Makemake nie ma atmosfery. ESO, 2012-11-21. [dostep 2012-11-22]. (pol.).
  4. | a b EKONews 065, str. 11
  5. | JPL/NASA, What is a Dwarf Planet? [online], Jet Propulsion Laboratory, 22 kwietnia 2015 [dostep 2022-01-19] (ang.).
  6. | a b M.E. Brown et al.. Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY9. ,,The Astronomical Journal". 133, s. 284-289, 2007. DOI: 10.1086/509734.
  7. | Dwarf Planets and their Systems. Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN)
  8. | AstDys Makemake Ephemerides. Department of Mathematics, University of Pisa, Italy. [dostep 2025-02-22]. (ang.).
  9. | HubbleSite - NewsCenter - Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake (04/26/2016) - The Full Story [online], hubblesite.org [dostep 2016-04-26] [zarchiwizowane z adresu 2016-04-26] .
  10. | Radoslaw Kosarzycki: Hubble odkrywa ksiezyc planety karlowatej Makemake. Puls Kosmosu. [dostep 2016-04-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-14)].

Linki zewnetrzne

[edytuj | edytuj kod]