Light Mode

Aqbez ghall-kontentut

Fernando Botero

Minn Wikipedija, l-enciklopedija l-hielsa
Fernando Botero
Hajja
Isem propju Luis Fernando Botero Angulo
Twelid Medellin, 19 April 1932
Nazzjonalita Kolombja
Franza
Grupp etniku Kolombjani
Mewt Monaco, 15 Settembru 2023
Post tad-dfin Pietrasanta
Kawza tal-mewt kawzi naturali (pulmonite)
Familja
Konjuga/i Gloria Zea (en) (1955 - 1960)
Sophia Vari (en) (1978 - 5 Mejju 2023)
Ulied
Edukazzjoni
Alma mater Universita Nazzjonali tal-Kolombja
Real Academia de Bellas Artes de San Fernando (mul)
Lingwi Spanjol
Okkupazzjoni
Okkupazzjoni pittur
skultur
disinjatur
Illustratur
disinjatur tal-bini
Partecipant
Post tax-xoghol Bogota
Parigi
Germanja
Pietrasanta
Messiku
Belt ta' New York
Medellin
Xoghlijiet importanti The Bullfight (en)
The death of Luis Chalmeta (en)
The Raval Cat (mul)
Premjijiet
Influwenzat minn Francisco Goya
Diego Velasquez (mul)
Piero della Francesca (mul)
Diego Rivera (mul)
Shubija Akkademja Bavarjana tal-Belle Arti
Moviment arti kontemporanja
Moviment artistiku arti figurattiva
allegorija
ritratt

Fernando Botero Angulo (twieled fid-19 ta' April 1932 - miet fil-15 ta' Settembru 2023) kien artist u skultur figurattiv Kolombjan li twieled f'Medellin.[1] L-istil partikolari tieghu, maghruf bhala "Boterizmu", juri lin-nies u l-figuri b'dehra hoxna u ezagerata, li jaf tirrapprezenta kritika politika jew umorizmu, skont liema tkun l-opra. Huwa kien jitqies bhala l-izjed artisti maghruf u kkwotat mill-Amerka Latina matul hajtu,[2][3][4] u l-arti tieghu tinsab f'postijiet vizibbli hafna madwar id-dinja, bhal Park Avenue fil-Belt ta' New York u Champs-Elysees f'Parigi, fi zminijiet differenti.[5]

Botero, li sejjah lilu nnifsu bhala "l-izjed Kolombjan fost l-artisti Kolombjani", sar prominenti fuq livell nazzjonali meta rebah l-ewwel premju fis-Salon de Artistas Colombianos fl-1958.[6] Huwa beda johloq skulturi wara li ttrasferixxa ruhu f'Parigi fl-1973, u kiseb fama internazzjonali b'wirjiet madwar id-dinja sas-snin 90 tas-seklu 20.[7][8] L-arti tieghu tinsab f'kollezzjonijiet ta' bosta muzewijiet internazzjonali, korporazzjonijiet u kollezzjonisti privati. Fl-2012, huwa nghata l-Premju ghall-Ghomor ghall-Iskultura Kontemporanja tac-Centru Internazzjonali tal-Iskultura.[9]

Hajja bikrija

[immodifika | immodifika s-sors]

Fernando Botero twieled f'Medellin fl-1932. Missieru kien David Botero (1895-1936) u ommu kienet Flora Angulo (1898-1972). Missieru, bejjiegh li kien jivvjagga riekeb fuq ziemel, miet b'attakk tal-qalb meta Fernando kellu erba' snin. Ommu hadmet bhala hajjata biex tappogga l-familja.[10] Zijuh assuma rwol ewlieni f'hajtu. Ghalkemm kien izolat mill-arti pprezentata fil-muzewijiet u istituti kulturali ohra, Botero kien influwenzat mill-istil Barokk tal-knejjes kolonjali u l-hajja tal-belt ta' Medellin matul it-trobbija tieghu.[11]

Botero nghata l-edukazzjoni primarja tieghu fl-Ateneo Antioqueno u bis-sahha ta' borza ta' studju, huwa kompla l-edukazzjoni sekondarja tieghu fl-Iskola tal-Gizwiti ta' Bolivar.[12] Fl-1944, iz-ziju ta' Botero batu fi skola ghall-matador ghal sentejn.[13] Fl-1948, meta kellu 16-il sena, Botero ppubblikawlu l-ewwel illustrazzjonijiet tieghu fis-suppliment tal-Hadd ta' El Colombiano, wahda mill-gazzetti l-iktar importanti f'Medellin. Huwa uza l-flus li thallas biex jattendi l-iskola postsekondarja fil-Liceo de Marinilla de Antioquia.

Ix-xoghol ta' Botero ntwera ghall-ewwel darba fl-1948, f'wirja kollettiva flimkien ma' artisti ohra mir-regjun. Mill-1949 sal-1950, Botero hadem bhala disinjatur xenografiku qabel ma ttrasferixxa ruhu lejn Bogota fl-1951. Meta kien zghir Botero hadem ukoll bhala illustratur tal-gazzetti biex isostni l-interessi artistici tieghu u qabel ma attenda l-Akkademja ta' San Fernando. Il-Muzew tal-Arti ta' Perez f'Miami xtara pittura tan-natura mejta tal-ewwel jiem tal-karriera ta' Botero li turi t-tuffieh bhala s-suggett ewlieni, li kienet influwenza tal-movimenti artistici storici Ewropej u tal-pitturi tas-seklu 20.[14] L-ewwel wirja individwali tieghu saret fil-Galeria Leo Matiz f'Bogota, ftit xhur wara l-wasla tieghu. Fl-1952, Botero mbaghad ivvjagga flimkien ma' grupp ta' artisti lejn Barcellona, fejn baqa' ghal zmien qasir qabel ma mar jghix f'Madrid.

F'Madrid, Botero studja fl-Academia de San Fernando.[15]

Fl-1953, Botero mar jghix f'Parigi, fejn qatta' l-bicca l-kbira tal-hin tieghu fil-Louvre, jistudja l-opri fi hdan il-muzew. Huwa ghex f'Firenze mill-1953 sal-1954, fejn studja x-xoghlijiet tal-mastri tar-Rinaxximent. Iktar 'il quddiem, huwa ghex fil-bicca l-kbira f'Parigi, izda qatta' xahar fis-sena fil-belt nattiva tieghu ta' Medellin. Huwa kellu iktar minn 50 wirja fil-bliet ewlenin madwar id-dinja, u x-xoghol tieghu jinbigh ghal miljuni ta' dollari. Fl-1958, huwa rebah id-disa' edizzjoni tas-Salon de Artistas Colombianos.[16]

Bejn l-1963 u l-1964, Botero pprova johloq l-iskulturi. Minhabba diffikultajiet finanzjarji li ma ppermettulux jahdem bil-bronz, huwa ghamel skulturi bir-rezina akrilika u bic-cana. Ezempju notevoli ta' dan iz-zmien kien Ras Zghira (ta' Isqof) fl-1964, skultura mpittra b'realizmu kbir. Madankollu, il-materjali kien jghaddi wisq ilma minnu, u Botero ddecieda li ma jibqax juza dan il-metodu.[17]

Fl-2004, Botero tella' wirja ta' sensiela ta' 27 tpingija u 23 pittura rigward il-vjolenza fil-Kolombja mill-1999 sal-2004. Huwa ta x-xoghlijiet b'donazzjoni lill-Muzew Nazzjonali tal-Kolombja, fejn intwerew ghall-ewwel darba.[18]

Stampa:Abughraib.jpg
Abu Ghraib, 2005, zejt fuq it-tila. Botero pitter l-abbuzi ta' Abu Ghraib bejn l-2004 u l-2005 bhala akkuza permanenti.

Fl-2005, Botero attira attenzjoni konsiderevoli ghas-sensiela tieghu ta' Abu Ghraib, li ntweriet ghall-ewwel darba fl-Ewropa. Huwa bbaza x-xoghlijiet fuq rapporti ta' abbuzi tal-forzi tal-Istati Uniti fil-habs ta' Abu Ghraib matul il-Gwerra tal-Iraq. Huwa beda b'idea li kellu waqt vjagg fuq l-ajruplan, u pproduca iktar minn 85 pittura u 100 tpingija fejn esplora dan il-kuncett u "pitter kemm felah sakemm hareg il-velenu kollu".[19] Is-sensiela ntweriet f'zewg postijiet fl-Istati Uniti fl-2007, inkluz f'Washington D.C. Botero kien qal li ma kienx se jbigh ix-xoghlijiet tieghu, izda kien se jaghtihom b'donazzjoni lill-muzewijiet. Fl-2009, il-Muzew tal-Arti ta' Berkeley kiseb (bhala donazzjoni mill-artist) 56 pittura u tpingija mis-sensiela ta' Abu Ghraib, li huma disponibbli online. Selezzjonijiet mis-sensiela gew inkluzi regolarment fil-wirjiet annwali tal-muzew dwar l-Arti ghad-Drittijiet tal-Bniedem.

Fl-2006, wara li kien iffoka b'mod eskluziv fuq is-sensiela ta' Abu Ghraib ghal iktar minn 14-il xahar, Botero rega' lura ghat-temi tal-hajja bikrija tieghu, bhall-familja u l-maternita. F'Une Famille, Botero rrapprezenta l-familja Kolombjana, suggett li pitter spiss fis-snin 70 u 80 tas-seklu 20. Fil-Maternita, Botero rrepeta kompozizzjoni li kien diga pitter fl-2003, fejn irnexxielu jevoka materjal bellusi u senswali, b'bixra specjali u bhala xhieda tal-involviment personali tal-artist. Il-wild fit-tpingija tal-2006 ghandu ferita fin-naha tal-lemin ta' sidru, donnu l-artist xtaq jidentifikah ma' Gesu Kristu, u b'hekk jaghti tifsira religjuza li ma kinitx prezenti fix-xoghol tal-arti tieghu tal-2003.

Fl-2008, huwa wera x-xoghlijiet tal-kollezzjoni tieghu msejha Ic-Cirklu, b'20 opra tal-arti biz-zejt u bl-akkwarelli. F'intervista li saritlu fl-2010, Botero qal li huwa kien lest ghal suggetti ohra: "Wara dan kollu, jien dejjem nerga' lura ghall-izjed affarijiet semplici: in-natura mejta".

Mara bil-frott, Bamberg, il-Germanja.

Filwaqt li x-xoghol tieghu jinkludi natura mejta u pajsaggi, Botero kkoncentra fuq ir-ritratti f'qaghda partikolari. Il-pitturi u l-iskulturi tieghu huma kkollegati b'proporzjonijiet ezagerati jew b'figuri "hoxnin", kif sejhilhom hu stess darba minnhom. Botero spjega l-uzu tieghu ta' dawn "in-nies imbaccin", kif spiss isejhulom il-kritici:

"Artist ikun attirat lejn certu tipi ta' forom minghajr ma jkun jaf ghalfejn. Inti tadotta pozizzjoni bl-istint; u mbaghad wara biss tipprova thares lejha b'mod razzjonali jew sahansitra tipprova tiggustifikaha".[20]

Ghalkemm qatta' xahar biss fis-sena fil-Kolombja, huwa kkunsidra lilu nnifsu bhala "l-izjed artist Kolombjan haj", minhabba l-izolament tieghu mix-xejriet internazzjonali tad-dinja tal-arti.

Donazzjonijiet

[immodifika | immodifika s-sors]
Plaza Botero f'Medellin, sit turistiku importanti tal-belt.

Botero ta b'donazzjoni ghadd kbir ta' opri tal-arti lill-muzewijiet f'Bogota u f'rahal twelidu, Medellin. Fis-sena 2000, Botero ta b'donazzjoni 123 opra tal-arti tieghu u 85 opra tal-arti mill-kollezzjoni personali tieghu lill-Museo Botero f'Bogota, inkluz xoghlijiet ta' Chagall, Picasso, Robert Rauschenberg, u l-impressjonisti Francizi. Huwa ta b'donazzjoni 119-il opra tal-arti lill-Muzew ta' Antioquia, inkluz 23 skultura tal-bronz ghall-pjazza ta' quddiem il-muzew, li saret maghrufa bhala Plaza Botero.[21]

B'rispons ghall-process ta' paci Kolombjan, Botero holoq u ta b'donazzjoni l-iskultura La paloma de la paz (2016) lill-Gvern tal-Kolombja sabiex ifakkar l-iffirmar u r-ratifikazzjoni tal-ftehim.[22]

Hajja personali

[immodifika | immodifika s-sors]

Botero zzewweg darbtejn. Mal-ewwel mara tieghu, Gloria Zea (1935-2019), li iktar 'il quddiem saret id-direttur tal-Istitut tal-Kultura Kolombjan (Colcultura), kellu tlett itfal: Fernando, Lina u Juan Carlos. Huma ddivorzjaw fl-1960 u Botero mar jghix fil-Belt ta' New York, fejn ghex ghal 14-il sena qabel ma mar jghix f'Parigi.

Fl-1964 Botero beda jghix ma' Cecilia Zambrano. Kellhom iben li twieled fl-1974, li nqatel fl-1979 f'accident bil-karozza li fih wegga' Botero wkoll. Botero u Zambrano sseparaw fl-1975.

It-tieni mara ta' Botero kienet l-artista Griega Sophia Vari (1940-2023), li rresjieda maghha f'Parigi u f'Montecarlo. Il-koppja kellha dar ukoll f'Pietrasanta, l-Italja. F'gheluq it-80 sena tieghu, Botero tfakkar b'wirja tal-opri tieghu f'Pietrasanta.

Botero miet minhabba komplikazzjonijiet ta' polmonite fil-15 ta' Settembru 2023, ta' 91 sena.

Kultura popolari

[immodifika | immodifika s-sors]

Il-pittura ta' Botero tal-1964, il-Papa Ljun X (wara Rafael) saret famuza mill-gdid bhala meme popolari fuq l-internet. Spiss tintwera bid-didaskalija "y tho".

  • Wirja f'Berlin.
  • Qattus, 1990, Barcellona.
  • Maternita, Oviedo.
  • Mara b'Mera, 1987.
  • Mara b'sigarett, Yerevan.
  • Ghasfur, 1990, quddiem UOB Plaza, Singapore.
  • Gellied Ruman, il-Muzew tal-Arti ta' Cafesjian, Yerevan.
  • Ragel Riekeb Ziemel, tal-bronz, 1992, fil-Muzew ta' Izrael, Gerusalemm.
  • Il-Qattus, Yerevan.
  • L-Id, Madrid.
  • Mara tpejjep, il-Muzew tal-Arti ta' Cafesjian, Yerevan.
  • Caballo con bridas, Bilbao.
  • Adam u Eva, qrib it-Torri ta' Crockfords fir-Resorts World Sentosa, Singapore.
  • Sinjura, Medellin.
  • Skultura ta' Fernando Botero f'Goslar.
  • Skultura ta' Fernando Botero quddiem il-Kunstmuseum Liechtenstein, Vaduz.
  • Venere ta' Broadgate, 1989, Londra.
  • Qattus, il-Muzew tal-Arti ta' Cafesjian, Yerevan.
  • Adam, Seattle.
  1. | "Fernando Botero | Biography, Paintings, Sculptures, Style, & Facts | Britannica". www.britannica.com (bl-Ingliz). 2023-09-15. Migbur 2023-09-16.
  2. | Forero, Juan (2005-05-08). "'Great Crime' at Abu Ghraib Enrages and Inspires an Artist" (bl-Ingliz). Migbur 2023-09-16.
  3. | Clarin.com (2013-06-10). "Fernando Botero, el aprendiz eterno". Clarin (bl-Ispanjol). Migbur 2023-09-16.
  4. | Torreon, El Siglo de (2012-04-01). "Fernando Botero, el gran artista de Latinoamerica". www.elsiglodetorreon.com.mx (bl-Ispanjol). Migbur 2023-09-16.
  5. | Kristin G. Congdon; Kara Kelley Hallmark (2002). Artists from Latin American Cultures: A Biographical Dictionary. Greenwood Publishing Group. p. 40. ISBN 978-0-313-31544-2.
  6. | Luna, Alberto G. (2023-09-15). "Fernando Botero, el pintor de las figuras rechonchas que se reia de la alta burguesia". elconfidencial.com (bl-Ispanjol). Migbur 2023-09-16.
  7. | "40 Salon nacional de artistas". web.archive.org. 2020-11-25. Arkivjat minn l-original fl-2020-11-25. Migbur 2023-09-16.
  8. | "Acclaimed Colombian Artist Fernando Botero Has Died at 91". Biography (bl-Ingliz). 2023-09-15. Migbur 2023-09-16.
  9. | "Marlborough Gallery". www.marlboroughgallery.com (bl-Ingliz). Migbur 2023-09-16.
  10. | Caistor, Nick (2023-09-15). "Fernando Botero obituary" (bl-Ingliz). Migbur 2023-09-16.
  11. | "Botero: Beloved Artist of the Americas". web.archive.org. 2009-07-15. Arkivjat minn l-original fl-2009-07-15. Migbur 2023-09-16.
  12. | Sillevis, John; Elliott, David Stuart; Sullivan, Edward J. (2007). The baroque world of Fernando Botero: exposition itinerante, janvier 2007 - decembre 2009. New Haven: Yale university press.
  13. | "Fernando Botero - Biography". www.askart.com. Migbur 2023-09-16.
  14. | "Manzanas (Apples) * Perez Art Museum Miami" (bl-Ingliz). Migbur 2023-09-16.
  15. | Botero, Fernando; Hanstein, Mariana, ed. (2003). Fernando Botero. Koln London: Taschen.
  16. | "El poder en Colombia, Articulo Impreso Archivado". web.archive.org. 2009-10-27. Arkivjat minn l-original fl-2009-10-27. Migbur 2023-09-16.
  17. | Botero, Fernando; Hanstein, Mariana, ed. (2003). Fernando Botero. Koln London: Taschen.
  18. | "Fernando Botero Donation and Controversy - Sculptures, Paintings and Biography of Famous Artists: Picasso, Dali, Degas, Giacometti, Chillida, Miro, Modigliani, Brancusi, Archipenko, Lopez, Oteiza, Gaudi, Lipchitz, Boccioni, Botero, Warhol, Kandinsky, Gris, Rodin, Calder". web.archive.org. 2011-05-01. Arkivjat mill-original fl-2011-05-01. Migbur 2023-09-16.Manutenzjoni CS1: BOT: url-originali status mhux maghruf (link)
  19. | "EastSouthWestNorth: The Art of Abu Ghraib". www.zonaeuropa.com. Migbur 2023-09-16.
  20. | McDermott, Memory (2005). Tea For Two: Natures Apothecary. Lulu.com. p. 167. ISBN 9781413760972.
  21. | "Plaza de Botero" (bl-Ispanjol). Migbur 2023-09-17.
  22. | "Fernando Botero dona su escultura <> a la Presidencia colombiana". Diario ABC (bl-Ispanjol). 2016-09-24. Migbur 2023-09-17.