p`ond vikimediis universaluri k`c`evis kodek`si
- Bahasa Indonesia
- Bahasa Melayu
- Boarisch
- Chi-Chewa
- Deutsch
- English
- Esperanto
- Gikuyu
- Hausa
- Igbo
- Kiswahili
- Kreyol ayisyen
- Malagasy
- Nederlands
- Qaraqalpaqsha
- Tagalog
- Tieng Viet
- Tyap
- Turkce
- Yoruba
- Zazaki
- az@rbaycanca
- bosanski
- catala
- dansk
- eesti
- espanol
- francais
- hrvatski
- interlingua
- italiano
- lombard
- magyar
- norsk bokmal
- norsk nynorsk
- o`zbekcha / uzbekcha
- polski
- portugues
- portugues do Brasil
- romana
- shqip
- slovenscina
- srpskohrvatski / srpskokhrvatski
- suomi
- svenska
- toki pona
- cestina
- slunski
- Ellenika
- bashk'ortsa
- belaruskaia
- belaruskaia (tarashkevitsa)
- b'lgarski
- k'arachai-malk'ar
- kyrgyzcha
- makedonski
- russkii
- srpski / srpski
- ukrayins'ka
- hayeren
- `bryt
- rdw
- l`rby@
- frsy
- lWry shwmly
- khwrdy
- nepaalii
- mraatthii
- hindii
- asmiiy'aa
- baaNlaa
- pNjaabii
- gujraatii
- tmilll
- telugu
- knndd
- tullu
- mlyaallN
- aithy
- mnmaabhaasaa
- margaluri
- k`art`uli
- Zhong Wen
- Ri Ben Yu
- Yue Yu
- Min Nan Yu / Ban-lam-gi
- hangugeo
es politika damtkic`ebulia p`ond vikimediis sameurveo sabchos mier. ar sheiz'leba mimdinare politikis gverdis avla, ar dac`va an ugulebelqop`a p`ond vikimediis op`ic`rebis an t`anamshromlebis mier da arc` romelime vikimediis proek`tis lokaluri politikis mier. |
ratom gvak`vs universaluri k`c`evis kodek`si
ch`ven gvjera, rom rac` sheiz'leba met adamians unda hk`ondes shesaz'lebloba ak`tiurad miig'os monacileoba vikimediis proek`tebsa da sivrc`eebshi, rat`a mivag'ciot` ch`vens xedvas samqaros shesaxeb, romlis mixedvit`ac` t`it`oeul adamians sheuz'lia gaiziaros kac`obriobis mier shek`mnili c`odnis jami. ch`ven gvcams, rom ch`veni kontributorebis sazogadoebebi unda iqos rac` sheiz'leba mravalp`erovani, inkluziuri da xelmisacvdomi. ch`ven gvsurs ag'nishnuli sazogadoebebi iqvnen pozitiuri, usap`rt`xo da uzrunvelqon jansag'i garemo misi qoveli cevrist`vis, da mat`t`vis, visac` surs mat`t`an gaert`ianeba/gacevrianeba. ch`ven mzad vart` uzrunvelvqot` ag'nishnuli, mat` shoris, cinamdebare k`c`evis kodek`sis mig'ebit`a da sachiroebis shemt`xvevashi ganaxlebebit`. agret`ve, ch`ven gvsurs davic`vat` ch`veni proek`tebi mat`gan, vinc` azianebs an amaxinjebs kontents.
vikimediis misiis shesrulebis gzaze, qvela, vinc` monacileobs vikimediis proek`tebsa da sivrc`eebshi:
- daexmareba iset`i samqaros shek`mnashi, sadac` qvelas sheez'leba t`avisup`lad gaaziaros c`odna
- ik`neba globaluri sazogadoebis cevri, romelic` t`avidan aic`ilebs mikerz'oebulobasa da cinascargancqobebs, da
- mocadinebuli ik`neba mis qvela nashromshi sizustisa da gadamocmebadobisaken
cinamdebare universaluri k`c`evis kodek`si (uk`k) ag'nishnavs sasurveli da miug'ebeli k`c`evis normebis sabaziso dones. ag'nishnuli vrc`eldeba qvelas mimart`, vinc` urt`iert`obs da cvlili sheak`vs vikimediis onlain da pirispir (op`lain) proek`tebsa da sivrc`eshi. ag'nishnuli moic`avs, axalbeda da gamoc`dili monacileebs, t`anamdebobis pirebs proek`tebis p`arglebshi, g'onisz'iebebis organizatorebsa da monacileebs, vikimediuri da shvilobili organizac`iebis t`anamshromlebsa da sameurveo sabchos cevrebs, aseve ,,p`ond vikimediis" t`anamshromlebsa da sameurveo sabchos cevrebs. ag'nishnuli miemart`eba vikimedias qvela proek`ts, tek`nikur sivrc`es, pirispir t`u virtualur g'onisz'iebebs, agret`ve, shemdeg shemt`xvevebs:
- kerz'o, sajaro da naxevrad sajaro urt`iert`obas
- ut`anxmoebebt`an dakavshirebul diskusiebs da sazogadoebis cevrt`a shoris solidarobis gamoxatvas
- tek`nikuri ganvit`arebis gamocvevebs
- kontentis (shinaarsis) shek`mnis aspek`tebs
- sazogadoebis/shvilebuli organizac`iebis gare partniorebt`an carmodgenast`an dakavshirebul shemt`xvevebs
1 - shesavali
cinamdebare universaluri k`c`evis kodek`si acesebs t`anamshromlobist`vis k`c`evis sabaziso models msop`lios masshtabit`, vikimediis proek`tebist`vis. sazogadoebebs up`leba ak`vt` shec`valon cinamdebare politikis dokumenti adgilobrivi da kulturuli kontek`stidan gamomdinare, arsebuli kriteriumebis, rogorc` minimaluri standartis, shenarch`unebit`.
ag'nishnuli universaluri k`c`evis kodek`si exeba qvela vikimediels, qovelgvari gamonaklisis gareshe. k`medebebma, romlebic` arg'veven universaluri k`c`evis kodek`ss, shesaz'loa gamoicvion sank`c`iebi. ag'nishnuli shesaz'loa dadgenil iqos up`lebamosili piris mxridan (adgilobrivi kontek`stis shesabamisad) an/da p`ond vikimediis, rogorc` platp`ormis samart`lebrivi mp`lobelis mier.
2 - sasurveli k`c`eva
t`it`oeuli vikimedieli, ik`neba es axalbeda t`u gamoc`dili redak`tori, sazogadoebis up`lebamosili piri (statusis mk`one), shvilobili organizac`iis an p`ondis sameurveo sabchos cevri an t`anamshromeli, pasuxismgebelia sakut`ar k`c`evaze.
vikimediis qvela proek`tshi, sivrc`eebsa da g'onisz'iebebze, k`c`eva dap`uz'nebuli ik`neba pativisc`emaze, t`avazianobaze, kolegialurobaze, solidarobasa da karg mok`alak`eobaze. es exeba qvela shemomcirvelsa (kontributorsa) da monaciles, vinc` urt`iert`k`medebashia sxva shemomcirvelebt`an (kontributort`an) da momxmareblebt`an miuxedavad mat`i, asakis, gonebrivi an p`izikuri shezg'udulobis, p`izikuri garegnobis, erovnuli, religiuri, et`nikuri da kulturuli p`onis an kastis, soc`ialuri klasis, enis srulqop`ilad c`odnis, sek`sualuri orientac`iis, genderuli identobebis an karieruli sp`eros moc`emulobisa. aseve, ch`venc` ar gavaket`ebt` gamonakliss mig'cevebis, unarebis an vikimediis proek`tebshi da moz'raobashi cvlilis sap`uz'velze.
2.1 - urt`iert`pativisc`ema
ch`ven movelit` qvela vikimedielisgan ert`manet`is urt`iert`pativisc`emas. vikimediis, rogorc` onlain, aseve pirispiri (op`lain) sivrc`eshi komunikac`iis dros, ch`ven gamovich`ent` pativisc`emas xalxis mimart`, ch`ven ert`manet`s movepqrobit` urt`iert`pativisc`emis niadagze.
ag'nishnuli moic`avs, magram ar shemoip`argleba:
- gamoich`inet` empat`ia. mousminet` da sheec`adet` gaigot`, risi t`k`ma surt` gansxvavebuli p`onis mk`one vikimedielebs. mzad iqavit`, rom daupirispirdet` da shec`valot` t`k`veni shexeduleba, molodinebi da k`c`eva, rogorc` vikimedieli.
- qovelt`vis ixelmz'g'vaneled ket`ilsindisierebis princ`ipit` da dakavdit` konstruk`c`iuli redak`tirebit`; t`k`veni cvlili unda gaumjobesos proek`tis an samushaos xarisxi. miacodet` da shesabamisad miig'et` pativisc`emaze da ket`ilsindisierebis princ`ipze dap`uz'nebuli ukukavshiri. kritika unda iqos mgrz'nobiare da konstruk`c`iuli. qvela vikimedieli, sanam sacinaag'mdego mtkic`ebuleba ar iarsebebs, valdebulia ivaraudos, rom sxvebi t`anamshromloben proek`tebis ganvit`arebis miznit`, magram es ar unda ik`nas gamoqenebuli mavne zemok`medebis mk`one ganc`xadebebis gasamart`leblad.
- pativi ec`it` t`u rogor ark`meven da ag'ceren shemcirvelebi (kontributorebi) sakut`ar t`avs. mat` sheiz'leba gamoiqenon konkretuli terminebi sakut`ari t`avis dasaxasiat`eblad. pativisc`emis nishnad gamoiqenet` es terminebi am xalxt`an an mat`t`an urt`iert`obisas. magalit`ebi moic`avs:
- et`nikur jgup`ebs sakut`ari t`avis ag'sacerad sheuz'liat` gamoiqenon konkretuli saxeli, nac`vlad im dasaxelebebisa, romelsac` istoriulad sxvebi iqenebdnen mat` ag'sacerad;
- zogiert`i saxeli shesaz'loa moic`avdes asoebs, bgerebs an sitqvebs mat`i enidan, romlebic` sheiz'leba t`k`vent`vis uc`xo iqos;
- adamianebi, romlebic` identip`ic`ireben t`avs garkveul sek`sualur orientac`iast`an an genderul identobast`an mkap`io saxelebis an nac`valsaxelebis gamoqenebit`;
- adamianebi, romlebsac` ak`vt` garkveuli p`izikuri an gonebrivi shezg'uduli shesaz'leblobebi, sheiz'leba sakut`ari t`avis dasaxasiat`eblad gamoiqenon konkretuli terminebi
- pirispiri shexvedrebis dros, unda mivesalmot` qvelas da vec`adot`, rom viqot` pozitiurebi da pativi vc`et` ert`manet`is arch`evans, sazg'vrebs, mgrz'nobiare t`emebs, tradic`iebsa da sachiroebebs.
2.2 - t`avazianoba, kolegialoba, urt`iert`daxmareba da kargi mok`alak`eoba
ch`ven vig'vcit` shemdegi k`c`evebisken:
- t`avazianoba gamoixateba sxvebis, mat` shoris, uc`xo xalxis mimart` mok`c`evisas da mimart`visas zrdilobis gamoxatvashi.
- kolegialoba aris megobruli mxardachera, romelic` gamoixateba ert`manet`is mimart` saert`o z'alisxmevis gasaz'liereblad.
- urt`iert`daxmareba da kargi mok`alak`eoba gulisxmobs ak`tiuri pasuxismgeblobis ag'ebas vikimediis proek`tebis produk`tiul, sasiamovno da usap`rt`xo adgilad uzrunvelsaqop`ad da aseve vikimediis misiashi cvlilis shetanas.
ag'nishnuli moic`avs, magram ar shemoip`argleba:
- mentoroba da treneroba: daxmareba axalbedebs, rom ipovon t`aviant`i gza da sheiz'inon auc`ilebeli unarebi.
- gamoich`inet` solidaroba: gaucodet` shemomcirvelebs (kontributorebs) daxmarebis xeli, rodesac` mat` daxmareba schirdebat` da ilaparaket` mat` nac`vlad, rodesac` mat` universaluri k`c`evis kodek`sit` dadgenili mosalodneli k`c`evis darg'vevit` epqrobian.
- ag'iaret` da daap`aset` momxmareblebis mier shesrulebuli samushao: madloba gadauxadet` mat` mier gaceuli samushaost`vis. daap`aset` mat`i z'alisxmeva da ndoba gamouc`xadet`, sadac` es sachiroa.
3 - miug'ebeli k`c`eva
universaluri k`c`evis kodek`si miznad isaxavs daexmaros sazogadoebis cevrebs c`udi k`c`evisa da shevicroebis situac`iebis dadgenashi. shemdegi k`c`evebi miug'eblad miich`neva vikimediis moz'raobashi:
3.1 - shevicroeba
ag'nishnuli moic`avs nebismier k`c`evas, romelic` z'irit`adad miznad isaxavs adamianis dashinebas, sheurac`xmqop`as an ag'shp`ot`ebas, an, romlis gonivruli molodinic` metcilad ag'nishnuli shedegebis mig'ceva ik`neba. k`c`eva shevicrovebad sheiz'leba ch`ait`valos, t`u is ag'emateba pirovnebis mier gonivrulad mosalodnel t`menas (globaluri samqaros kulturuli kontek`stis da molodinis gat`valiscinebit`). shevicroeba xshirad emoc`iuri z'aladobis saxes ig'ebs, gansakut`rebit` im adamianebis mimart`, romlebic` mocqvlad mdgomareobashi arian, da shesaz'loa moic`avdes mis samushao adgilze an megobrebt`an da ojaxis cevrebt`an dakavshirebas misi dashinebis an sxvagvarad uxerxul situac`iashi ch`aqenebis miznit`. zogiert` shemt`xvevashi, k`c`eva shesaz'loa ert`eul shemt`xvevashi ar ag'cevdes shevicroebis xarisxs, magram misi ganmeorebis shemt`xvevis shedegad shevicroeba mivig'ot`. shevicroebad ch`ait`vleba, magram ar shemoip`argleba shemdegi k`medebebi:
- sheurac`xqop`a: ag'nishnuli moic`avs iarliqis micebebas, c`iliscamebis an stereotipebis gamoqenebas da pirad maxasiat`eblebze dap`uz'nebul t`avdasxmebs. ag'nishnuli moic`avs sheurac`xmqop`lad an stereotipulad moxseniebas, agret`ve, sxva nebismier t`avdasxmas pirovnul maxasiat`ebelze dap`uz'nebit`. sheurac`xqop`a sheiz'leba exebodes ag'k`mad maxasiat`eblebs, rogoric`aa intelek`ti, garegnoba, et`nikuri carmomavloba, rasa, religia, kultura, kasta, sek`sualuri orientac`ia, sk`esi, invalidoba, asaki, erovneba, politikuri mikut`vnebuloba an sxva maxasiat`eblebs. zogiert` shemt`xvevashi, ganmeorebit`i dac`inva, sarkazmi an agresia sheiz'leba shep`asdes ert`oblivad, rogorc` sheurac`xqop`a, mashinac` ki, t`u amas c`alkeul shemt`xvevebshi ag'nishnuli ar mohqolia.
- sek`sualuri shevicroeba: sek`sualuri saxis quradg'eba an nebismieri saxis k`medeba, rodesac` pirma ic`is an gonivruli molodini arsebobs, rom ic`odes, rom ag'nishnuli aris miug'ebeli an, rodesac` konkretul situac`iashi t`anxmobis mig'eba sheuz'lebelia.
- muk`ara: g'iad an nagulisxmevad p`izikuri z'aladobis, usamart`lod gakic`xvis, usamart`lo da ukanono reputac`iuli zianis miqenebit` an uperspek`tivo samart`lebrivi davis dacqebit` damuk`reba kamat`is mosagebad an aiz'ulo vinme moik`c`es ise, rogorc` shen es ginda.
- sxvat`a mimart` z'aladobis caxaliseba: es gulisxmobs sxvis caxalisebas t`vit`dazianebis an t`vit`mkvlelobis ch`adenisken, aseve sxvis caxalisebas, rom iz'alados mesame pirze.
- piradi inp`ormac`iis gasajaroveba (dok`singi): sxvisi piradi inp`ormac`iis gaziareba, rogoric`aa saxeli, samushao adgili, p`izikuri an elek`tronuli p`ostis misamart`i, amaze ashkara nebart`vis gareshe. ag'nishnuli vrc`eldeba ara mxolod vikimediis proek`tebze, agret`ve, qvelgan da damatebit` moic`avs inp`ormac`ias vikimediis proek`tebshi ak`tivobebis shesaxeb inp`ormac`iis gaziarebas.
- devna: pirovnebis adevneba proek`tebis masshtabit` da mis mier shesrulebuli samushaos ganmeorebit` kritika, rom z'irit`adad gamiznulia acqeninos an daukargos xalisi mas. im shemt`xvevashi t`u problema kvlav grz'eldeba pirt`an dakavshirebisa da gasaubrebis shemdgom, sazogadoebebis dg'is cesrigshi shesaz'loa dadgens cinascar gansazg'vruli cesebis shesabamisad ag'mop`xvran ag'nishnuli problema.
- trolingi: saubris ganzrax ch`ashla an postebis araket`ilsindisieri gamok`veqneba vinmes ganzrax provoc`irebis miznit`.
3.2 - z'alaup`lebis, privilegiis an zegavlenis borotad gamoqeneba
z'alaup`lebis borotad gamoqenebas ak`vs adgili mashin, rodesac` piri, romelic` raime z'alaup`lebas, privilegias an gavlenas p`lobs da ch`art`ulia sxva adamianebis mimart` upativc`emulo, sastik da/an z'aladobriv k`c`evashi. vikimediis garemoshi es qvelaze xshirad sitqvieri an p`sik`ologiuri sheurac`xqop`is p`ormas atarebs da sheiz'leba shevicroebas moic`avdes.
- samsaxurebrivi up`lebamosilebis borotad gamoqeneba statusis mk`one pirebis, t`anamdebobis pirebisa da personalis mier: up`lebamosilebis, c`odnis an resursis borotad gamoqenebas ak`vs adgili, rodesac` proek`tebshi statusis mk`one (arch`euli) pirebis (p`unk`c`ionerebi), agret`ve p`ond vikimediis an vikimediis shvilobili organizac`iebis op`ic`ialuri pirebis da t`anamshromlebis mxridan sxvebis dashineba an muk`ara xdeba.
- t`anamdebobis da kavshirebis borotad gamoqeneba: sxvis dasashineblad t`anamdebobisa da reputac`iis gamoqeneba. mnishvnelovani gamoc`dilebisa da kavshirebis mk`one adamianebisgan molodini gvak`vs gansakut`rebuli sip`rt`xilit` moik`c`nen, radgan mat` mxridan mtrul komentarebs sheiz'leba arasasurveli shedegi mohqves. gansakut`rebit` megobrebisa da mxardamcherebis mxridan muk`aris shek`mnis sap`rt`xit`. sazogadoebis avtoritetis mk`one adamianebs gansakut`rebuli privilegia ak`vt` sandoobis da ar unda gamoiqenon es borotad sxvebze t`avdasxmist`vis, romlebic` ar et`anxmebian mat`.
- p`sik`ologiuri manipulac`ia: mushaoba (marto an jgup`t`an ert`ad) imist`vis, rom vinmem echvi sheitanos sakut`ar ag'k`mebshi, grz'nobebshi an gagebashi kamat`is mosagebad an aiz'ulo vinme moik`c`es sakut`ari misi survilis shesabamisad.
3.3 - kontentis (shinaarsis) vandalizmi da proek`tebis borotad gamoqeneba
mizanmimart`ulad mikerz'oebuli, c`ru, arascori an sheusabamo kontentis (shinaarsis) shetana an kontentis shek`mnis shep`erxeba.
ag'nishnuli moic`avs, magram ar shemoip`argleba:
- nebismieri kontentis ganmeorebit`i an dausabut`ebeli cashla shesabamisi ganxilvebisa da axsna-ganmartebebis gareshe.
- kontentis sistematuri manipulireba p`ak`tebis an t`valsazrisebis konkretuli interpretac`iebis sasargeblod (ag'nishnuli agret`ve gulisxmobs cqaroebis araket`ilsindisierad an ganzrax arascorad mit`it`ebas da kontentshi arascori monac`emebis shetanas)
- siz'ulvilis ena gamoxatuli nebismieri p`ormit`, an diskriminac`iuli enis gamoqeneba konkretuli individis an pirt`a jgup`is mimart` raime nishnis sap`uz'velze sheurac`xqop`is miqenebis, damc`irebis an siz'ulvilis gag'viz'ebis miznit`
- enc`iklopediis kontek`stis an inp`ormac`iuli shinaarsis gareshe sxvat`a mimart` simbolebis, surat`ebis, kategoriebis, monishvnebis an sxva kontentis gamoqeneba dashinebis an dazianebis miznit`. ag'nishnuli moic`avs kontentshi sk`emat`a gamoqenebas sxvat`a devnisa da marginalizac`iis miznit`.